Москвага «сездирмай борган» Ратклифф. АҚШ бош разведкачиси ким?
|14:271 79414 мин
Август охирида АҚШ Марказий разведка бошқармаси директори Жон Ратклиффнинг Россияга кутилмаган ташрифи катта шов-шувга сабаб бўлди. МРБ директори уруш бошлангач, илк марта Россияга борди. Ратклифф кўзга ташланмайдиган, сирли мулозим. Шу боис унинг ташрифи ОАВда катта қизиқиш уйғотди. Шу баҳонада биз ҳам дунёдаги энг қудратли разведка ташкилотини ким бошқараётганига тўхталамиз.
Фото: Aaron Schwartz - Pool via CNP| ScanpixФото: Aaron Schwartz - Pool via CNP| Scanpix
МРБ қандай идора ўзи?
Аввало Марказий разведка бошқармаси қандай ташкилот экани ҳақида. Киноларда «ЦРУ» деб эшитишга одатланганингиз бу идора, шубҳасиз, дунёдаги энг қудратли ташкилотлардан бири. Унинг вазифаси ташқи разведка билан шуғулланиш. Лекин МРБ фақат разведка билан шуғулланмаслиги, Америка манфаатлари тўқнашган мамлакатларда махфий операциялар ўтказишини ўша киноларда ҳам кўп марта кўргансиз.
МРБ йиллик бюджети 30 млрд долларга етадиган, 20 мингдан ортиқ ходими бор қудратли ташкилот. Лекин бошқа давлат разведкаларидан фарқли ўлароқ ҳарбий эмас, фуқаролик ташкилоти. Бугунги қаҳрамонимиз Жон Ратклифф Трампнинг биринчи президентлик даврида Миллий разведка директори эди. Иккинчи муддатида МРБ директори вазифасида ишлаб келмоқда.
Ҳуқуқшуносдан чиққан сиёсатчи
1965 йил ўқитувчи оиласида туғилган Жон мактабни тугатиб, Нотр-Дам университетида ҳуқуқшунослик йўналишида ўқийди. Кейинроқ ҳуқуқшунослик йўналишида доктор даражасини олади. Табиийки, бир неча йил давомида ҳуқуқшунос бўлиб ишлайди.
2004 йил қаҳрамонимизнинг сиёсий ҳаёти бошланади. У Техас штатидаги Ҳит шаҳарчаси мэрлиги учун сайловда ғолиб бўлади. Кейинги сайловларни ҳам ютиб, шаҳарчани 2012 йилгача бошқаради. Мэрлик фаолиятини бошлаган 2004 йилдан Техас Шарқий Округи прокуратурасида кичик Жорж Буш маъмуриятининг терроризмга қарши кураш ва миллий хавфсизлик бўйича вакилига айланади.
2008 йил Ратклифф АҚШ ҳукуматининг терроризмга қарши кураш бўйича маслаҳатчисига айланади. 2009-2014 йилларда у хусусий компания таъсисчиси сифатида асосан президентлик ва губернаторлик сайловларида қатнашаётган шахсларга ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш билан шуғулланади.
Вакиллар палатаси ва Миллий разведка хизмати
2014 йил республикачи Ратклифф Техасдан Вакиллар палатасига сайланади. Унинг сайлов компанияси учун 400 минг доллар йиғилади. Донорлардан бири АҚШ собиқ бош прокурори Жон Эшкрофт эди. 2018 йил Ратклифф АҚШ бош прокурори бўлиши ҳақида ёзишади, лекин Трамп унга янада катта лавозим тайёрлаб қўйганди. Президент Трамп Миллий разведка идорасининг у билан келишмай қолган диретори Дэн Коутни истеъфога чиқариб, ўрнига Жон Ратклифф номзодини кўрсатади.
Сенаторлар Ратклифф ҳақида етарли маълумотга эга эмасди, шу сабаб Сенат унинг номзодини қўлламайди. 2020 йил февралда Трамп иккинчи марта Ратклифф номзодини Миллий разведка идораси директорлиги учун илгари суради. Бу сафар Сенат тасдиқлайди ва 44 ёшли Ратклифф АҚШдаги энг муҳим ташкилотлардан бирига раҳбар бўлади. Бироқ унинг раҳбарлиги узоққа чўзилмайди. Трамп сайловда ютқазгач, Ратклифф ҳам ишдан кетади.
Мавзуга оид
Трампга садоқат
Ратклифф сиёсий фаолияти давомида Трампга садоқат кўрсатиб келади. Айниқса 2019 йил импичмент масаласи кўтарилганда Трампни фаол ҳимоя қилади. Шунингдек, Трампнинг 2016 йилги сайлов кампаниясининг Россия билан эҳтимолий алоқаларини текширган махсус прокурор Роберт Мюллер ва ФҚБнинг ҳаракатларини очиқча танқид қилади. Президент буни унутиши мумкин эмасди.
МРБ директори
Ратклифф Миллий разведка директорлигидан кетганидан кейин ҳам Трамп билан яқин алоқаларни сақлаб қолади. Балки шу учун республикачи иккинчи муддатга киришгач, Ратклифф номзодини МРБ директорлигига илгари суради. Конгресс тўлалигича Трамп назоратида бўлгани сабаб ҳеч қандай муаммосиз идора раҳбарига айланади.
Ратклифф ҳам янги лавозимга киришиши билан Трамп маъмурияти бошлаган оптимизация сиёсатига амал қилиб, таркибни қисқартириш, ёши кекса ходимларни ишдан кетказиб, ўрнига ёшларни қабул қилишга киришади. Ратклифф номи МРБдаги 20 ойлик фаолияти давомида бир нечта шов-шувли ишларда тилга олиниб, Сенат махсус қўмитасига кўрсатма беришга ҳам мажбур бўлади.
Жумладан, Ратклифф МРБнинг 2016 йилги сайловларга Россия аралашуви бўйича берган баҳосини қайта кўриб чиқишни буюради. Бу МРБни 2013-2017 йилларда бошқарган Жон Оуэн Бреннан ва яна айрим сиёсатчиларга ёқмайди. Ратклифф Бреннанни Сенатнинг Разведка бўйича махсус қўмитасига берган баёнотлари сабаб жиноий жавобгарликка тортиш учун «Бреннан иши» бўйича тўпланган ишларни ФҚБга юборади. Бироқ собиқ директор кўрсатма берганига етти йил бўлган, жавобгарликка тортиш муддати ўтиб кетганди. Шунингдек, 2025 йил августда Ратклифф собиқ миллий хавфсизлик бўйича президент маслаҳатчиси Жон Болтоннинг уйида тинтув ўтказади.
АҚШнинг ташқи сиёсатида устувор масала саналадиган Исроил – Фаластин можаролари, Россия – Украина уруши ва Эрон ядровий дастури бўйича муҳокамаларда қатнашиб, бир қатор шов-шувли баёнотлар беради. 2025 йил апрелда Исроилга бориб, Нетаняҳу ва Моссад директори Давид Барнеа билан учрашади. Бир ой ўтиб Исроил разведкаси билан Эронга қарши махфий амалиётлар ўтказиш бўйича музокара олиб боради. Ташрифдан кейин Ратклифф Исроилнинг Эронга ҳужуми муқаррар экани ҳақида Трампга ҳисобот беради.
Трамп ва унинг маъмурияти Украинага нисбатан кескин позиция танлаб, Киевга ёрдамни тўхтатиб қўяди. Бироқ Ратклифф Трампни МРБ Украина билан разведка маълумотлари алмашиб туришига кўндириб, Киевдаги ходимларини ўрнида қолдиради ва Украина билан ҳамкорлик давом этади. Шунинг учун Украинада бу мулозимни ҳурмат қилишади.
Ратклифф АҚШ давлат котиби Марк Рубионинг Венесуэла президенти Николас Мадурони ағдариш режасини қўллаб чиқади. Мадуро АҚШга олиб кетилгач, Ратклифф Венесуэлага бориб, давлатни вақтинча бошқариб турган Делси Родригес билан учрашув ўтказганди. Ратклифф АҚШнинг Эрон билан уруши бўйича маслаҳатлашувларда қатнашиб, уни ҳам қизғин қўллайди.
Москвага ташриф
2026 йил 25 август куни Жон Ратклифф эълон қилинмаган ташриф билан Москвага келди. Бу МРБ раҳбарининг 2021 йилдан кейин Россияга биринчи ташрифи эди. У вақтлар МРБ директори ўз вақтида АҚШнинг Россиядаги элчиси бўлиб ишлаган Уилям Бёрнс эди.
Ратклифф 25 августда кун бўйи Москвада бўлиб, ФСБ директори Бортников, Россия бош разведкачиси Наришкин билан учрашади. Бироқ Путин уни қабул қилмайди. Ташрифдан мақсад катта эҳтимол Путинга фронтдаги асл вазиятни кўрсатиш ва Кремлни музокара столига чақириш бўлгани ёзилди.
Ратклиффнинг Москвага ташрифи Трамп топшириғи билан махфий ўтади. Унинг Россияга кетаётганини европаликлар ҳам мулозимнинг самолёти Литвага қўнгач хабар топади. Бу ташриф дунё сиёсатида яхшигина шов-шув кўтарди. Балки ўша ташриф самараси ўлароқ Трампнинг элчилари Москва ва Киевга бориб, икки давлат президенти билан учрашди. Кейинроқ Трамп Путин билан телефонда гаплашди. Бу борада Ратклифф навбатдаги марта президент Трампнинг ишончини қозонди деса бўлади.Москвага «сездирмай борган» Ратклифф. АҚШ бош разведкачиси ким?
Август охирида АҚШ Марказий разведка бошқармаси директори Жон Ратклиффнинг Россияга кутилмаган ташрифи катта шов-шувга сабаб бўлди. МРБ директори уруш бошлангач, илк марта Россияга борди. Ратклифф кўзга ташланмайдиган, сирли мулозим. Шу боис унинг ташрифи ОАВда катта қизиқиш уйғотди. Шу баҳонада биз ҳам дунёдаги энг қудратли разведка ташкилотини ким бошқараётганига тўхталамиз.
МРБ қандай идора ўзи?
Аввало Марказий разведка бошқармаси қандай ташкилот экани ҳақида. Киноларда «ЦРУ» деб эшитишга одатланганингиз бу идора, шубҳасиз, дунёдаги энг қудратли ташкилотлардан бири. Унинг вазифаси ташқи разведка билан шуғулланиш. Лекин МРБ фақат разведка билан шуғулланмаслиги, Америка манфаатлари тўқнашган мамлакатларда махфий операциялар ўтказишини ўша киноларда ҳам кўп марта кўргансиз.
МРБ йиллик бюджети 30 млрд долларга етадиган, 20 мингдан ортиқ ходими бор қудратли ташкилот. Лекин бошқа давлат разведкаларидан фарқли ўлароқ ҳарбий эмас, фуқаролик ташкилоти. Бугунги қаҳрамонимиз Жон Ратклифф Трампнинг биринчи президентлик даврида Миллий разведка директори эди. Иккинчи муддатида МРБ директори вазифасида ишлаб келмоқда.
Ҳуқуқшуносдан чиққан сиёсатчи
1965 йил ўқитувчи оиласида туғилган Жон мактабни тугатиб, Нотр-Дам университетида ҳуқуқшунослик йўналишида ўқийди. Кейинроқ ҳуқуқшунослик йўналишида доктор даражасини олади. Табиийки, бир неча йил давомида ҳуқуқшунос бўлиб ишлайди.
2004 йил қаҳрамонимизнинг сиёсий ҳаёти бошланади. У Техас штатидаги Ҳит шаҳарчаси мэрлиги учун сайловда ғолиб бўлади. Кейинги сайловларни ҳам ютиб, шаҳарчани 2012 йилгача бошқаради. Мэрлик фаолиятини бошлаган 2004 йилдан Техас Шарқий Округи прокуратурасида кичик Жорж Буш маъмуриятининг терроризмга қарши кураш ва миллий хавфсизлик бўйича вакилига айланади.
2008 йил Ратклифф АҚШ ҳукуматининг терроризмга қарши кураш бўйича маслаҳатчисига айланади. 2009-2014 йилларда у хусусий компания таъсисчиси сифатида асосан президентлик ва губернаторлик сайловларида қатнашаётган шахсларга ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш билан шуғулланади.
Вакиллар палатаси ва Миллий разведка хизмати
2014 йил республикачи Ратклифф Техасдан Вакиллар палатасига сайланади. Унинг сайлов компанияси учун 400 минг доллар йиғилади. Донорлардан бири АҚШ собиқ бош прокурори Жон Эшкрофт эди. 2018 йил Ратклифф АҚШ бош прокурори бўлиши ҳақида ёзишади, лекин Трамп унга янада катта лавозим тайёрлаб қўйганди. Президент Трамп Миллий разведка идорасининг у билан келишмай қолган диретори Дэн Коутни истеъфога чиқариб, ўрнига Жон Ратклифф номзодини кўрсатади.
Сенаторлар Ратклифф ҳақида етарли маълумотга эга эмасди, шу сабаб Сенат унинг номзодини қўлламайди. 2020 йил февралда Трамп иккинчи марта Ратклифф номзодини Миллий разведка идораси директорлиги учун илгари суради. Бу сафар Сенат тасдиқлайди ва 44 ёшли Ратклифф АҚШдаги энг муҳим ташкилотлардан бирига раҳбар бўлади. Бироқ унинг раҳбарлиги узоққа чўзилмайди. Трамп сайловда ютқазгач, Ратклифф ҳам ишдан кетади.
Трампга садоқат
Ратклифф сиёсий фаолияти давомида Трампга садоқат кўрсатиб келади. Айниқса 2019 йил импичмент масаласи кўтарилганда Трампни фаол ҳимоя қилади. Шунингдек, Трампнинг 2016 йилги сайлов кампаниясининг Россия билан эҳтимолий алоқаларини текширган махсус прокурор Роберт Мюллер ва ФҚБнинг ҳаракатларини очиқча танқид қилади. Президент буни унутиши мумкин эмасди.
МРБ директори
Ратклифф Миллий разведка директорлигидан кетганидан кейин ҳам Трамп билан яқин алоқаларни сақлаб қолади. Балки шу учун республикачи иккинчи муддатга киришгач, Ратклифф номзодини МРБ директорлигига илгари суради. Конгресс тўлалигича Трамп назоратида бўлгани сабаб ҳеч қандай муаммосиз идора раҳбарига айланади.
Ратклифф ҳам янги лавозимга киришиши билан Трамп маъмурияти бошлаган оптимизация сиёсатига амал қилиб, таркибни қисқартириш, ёши кекса ходимларни ишдан кетказиб, ўрнига ёшларни қабул қилишга киришади. Ратклифф номи МРБдаги 20 ойлик фаолияти давомида бир нечта шов-шувли ишларда тилга олиниб, Сенат махсус қўмитасига кўрсатма беришга ҳам мажбур бўлади.
Жумладан, Ратклифф МРБнинг 2016 йилги сайловларга Россия аралашуви бўйича берган баҳосини қайта кўриб чиқишни буюради. Бу МРБни 2013-2017 йилларда бошқарган Жон Оуэн Бреннан ва яна айрим сиёсатчиларга ёқмайди. Ратклифф Бреннанни Сенатнинг Разведка бўйича махсус қўмитасига берган баёнотлари сабаб жиноий жавобгарликка тортиш учун «Бреннан иши» бўйича тўпланган ишларни ФҚБга юборади. Бироқ собиқ директор кўрсатма берганига етти йил бўлган, жавобгарликка тортиш муддати ўтиб кетганди. Шунингдек, 2025 йил августда Ратклифф собиқ миллий хавфсизлик бўйича президент маслаҳатчи Жон Болтоннинг уйида тинтув ўтказади.
АҚШнинг ташқи сиёсатида устувор масала саналадиган Исроил – Фаластин можаролари, Россия – Украина уруши ва Эрон ядровий дастури бўйича муҳокамаларда қатнашиб, бир қатор шов-шувли баёнотлар беради. 2025 йил апрелда Исроилга бориб, Нетаняҳу ва Моссад директори Давид Барнеа билан учрашади. Бир ой ўтиб Исроил разведкаси билан Эронга қарши махфий амалиётлар ўтказиш бўйича музокара олиб боради. Ташрифдан кейин Ратклифф Исроилнинг Эронга ҳужуми муқаррар экани ҳақида Трампга ҳисобот беради.
Трамп ва унинг маъмурияти Украинага нисбатан кескин позиция танлаб, Киевга ёрдамни тўхтатиб қўяди. Бироқ Ратклифф Трампни МРБ Украина билан разведка маълумотлари алмашиб туришига кўндириб, Киевдаги ходимларини ўрнида қолдиради ва Украина билан ҳамкорлик давом этади. Шунинг учун Украинада бу мулозимни ҳурмат қилишади.
Ратклифф АҚШ давлат котиби Марк Рубионинг Венесуэла президенти Николас Мадурони ағдариш режасини қўллаб чиқади. Мадуро АҚШга олиб кетилгач, Ратклифф Венесуэлага бориб, давлатни вақтинча бошқариб турган Делси Родригес билан учрашув ўтказганди. Ратклифф АҚШнинг Эрон билан уруши бўйича маслаҳатлашувларда қатнашиб, уни ҳам қизғин қўллайди.
Москвага ташриф
2026 йил 25 август куни Жон Ратклифф эълон қилинмаган ташриф билан Москвага келди. Бу МРБ раҳбарининг 2021 йилдан кейин Россияга биринчи ташрифи эди. У вақтлар МРБ директори ўз вақтида АҚШнинг Россиядаги элчиси бўлиб ишлаган Уилям Бёрнс эди.
Ратклифф 25 августда кун бўйи Москвада бўлиб, ФСБ директори Бортников, Россия бош разведкачиси Наришкин билан учрашади. Бироқ Путин уни қабул қилмайди. Ташрифдан мақсад катта эҳтимол Путинга фронтдаги асл вазиятни кўрсатиш ва Кремлни музокара столига чақириш бўлгани ёзилди.
Ратклиффнинг Москвага ташрифи Трамп топшириғи билан махфий ўтади. Унинг Россияга кетаётганини европаликлар ҳам мулозимнинг самолёти Литвага қўнгач хабар топади. Бу ташриф дунё сиёсатида яхшигина шов-шув кўтарди. Балки ўша ташриф самараси ўлароқ Трампнинг элчилари Москва ва Киевга бориб, икки давлат президенти билан учрашди. Кейинроқ Трамп Путин билан телефонда гаплашди. Бу борада Ратклифф навбатдаги марта президент Трампнинг ишончини қозонди деса бўлади.
