Йирик технологик компаниялар фаолиятини ўрганадиган Tech Transparency Project лойиҳаси Meta фаолиятида реклама жойлаштиришда қоидаларга амал қилинмаганини аниқлади. Лойиҳанинг 2026 йил 8 сентябрда эълон қилинган ҳисоботига кўра, тадқиқотчилар йил бошидан буён Facebook ва Instagram’да болаларга нисбатан жинсий зўравонлик акс этган материалларни ўз ичига олган 332 та рекламани аниқлаган. Уларнинг аксариятида катталар ва болаларнинг оддий сурати сунъий интеллект ёрдамида ечинтирилиб, жинсий мазмундаги видео ёки расмга айлантирилган. Бу материаллар фақат фойдаланувчиларнинг оддий постлари эмас, балки пул тўлаб жойлаштирилган рекламалар бўлган. Тадқиқотчилар бу ҳақида компанияга хабар берганидан кейин улар платформалардан олиб ташланган.
Тақиқланган реклама қандай қилиб платформага чиққан?
Meta реклама жойлаштирилишидан олдин уни текширишини айтади, компаниянинг реклама стандартларида шахсларни, хусусан, болаларни жинсий эксплуатация қилишга олиб келувчи ёки уларга хавф туғдирувчи контент тақиқланган. Бироқ TTP тадқиқотида аниқланган 332 та рекламадан кўриняптики, бу текширув тизими уларни ўз вақтида тўхтата олмаган. Тадқиқотчилар рекламаларни Meta’нинг очиқ реклама кутубхонаси (Ad Library) орқали аниқлаган. Бу восита айрим ҳудудларда тарқатилган рекламаларни ҳалигача кўриш имконини беради.
TTP яна бир муаммога эътибор қаратган: 113 та реклама бўйича қоидабузарлик ҳақидаги қайдларда болаларга тааллуқли қоида бузилгани очиқ айтилмаган. Айрим ҳолларда катталарга оид контент қоидалари келтирилган ёки умумий изоҳ билан чекланилган. Бу автоматлаштирилган текширув тизими ҳар доим ҳам тақиқланган материални тўғри аниқлай олмаслигини кўрсатади.
Рекламалар нимани тарғиб қилган?
TTP аниқлаган рекламаларнинг катта қисми сунъий интеллект ёрдамида тасвир ва видео яратадиган иловаларга йўналтирилган. Улар инсоннинг суратини СИ орқали ўзгартириш, кийимсиз тасвирлаш ёки жинсий мазмундаги видеолар яратиш имконини берувчи воситалар бўлган. Компания бу рекламаларнинг катта қисми Хитойда ишлаб чиқилган иловалар эканини қайд этган.
Бу ерда муаммо сунъий интеллектнинг ўзида эмас, балки технологиядан бошқа одамларнинг, айниқса болаларнинг тасвирларини уларнинг розилигисиз зарарли мақсадларда фойдаланиш учун хизмат қилдиришда. Боланинг сурати очиқ ижтимоий тармоқда жойлаштирилгани уни ҳар қандай мақсадда ишлатиш мумкин дегани эмас. Ота-оналар фарзандларининг суратларини жойлаштирар экан, улар кейинчалик қандай мақсадларда кўчирилиши ёки ўзгартирилиши мумкинлигини ҳам ҳисобга олишлари керак.
