Бу одатда 30 ёшдан кейин ривожланадиган 1-тоифа қандли диабетнинг секин кечувчи шаклидир. Касалликнинг узоқ вақт аниқланмай қолиши нотўғри даволаниш ва асоратларнинг эрта ривожланишига олиб келиши мумкин.
Диабетнинг тўрт тури
Кўпчилик диабетнинг фақат икки тури бор деб ўйлайди. Аммо унинг таснифи бундан кенгроқ. «Ортиқча вазнни камайтириш мактаби» лойиҳаси раҳбари, Петровский номидаги Россия жарроҳлик илмий маркази 2-сонли клиник-диагностика маркази шифокор-эндокринологи Юлия Атаманованинг сўзларига кўра, диабетни тўртта асосий турга ажратиш мумкин.
1-тоифа қандли диабет. Бу аутоиммун касаллик бўлиб, иммун тизими ошқозоности безидаги инсулин ишлаб чиқарадиган бета-ҳужайраларни парчалаб ташлайди. Натижада инсулин ишлаб чиқарилиши кескин камаяди ва беморга бир умр инсулин инъекциялари керак бўлади. Касаллик одатда болалик даврида бошланади.
2-тоифа қандли диабет. У кўпинча ортиқча вазн ва камҳаракат ҳаёт тарзи билан боғлиқ. Бунда инсулинга резистентлик — организм ҳужайраларининг инсулинга сезгирлиги пасайиши кузатилади. Бу диабетнинг энг кўп тарқалган шакли бўлиб, барча ҳолатларнинг тахминан 90–95 фоизини ташкил этади. Одатда катта ёшда (30 ёшдан кейин) ривожланади.
Гестацион қандли диабет. Бу қондаги глюкоза алмашинувининг бузилиши бўлиб, биринчи марта ҳомиладорлик даврида аниқланади. Бу йўлдош гормонлари таъсирида организмнинг инсулинга сезгирлиги пасайиши билан боғлиқ. Кўпинча туғруқдан кейин бу ҳолат ўтиб кетади, бироқ келажакда онада 2-тоифа диабет ривожланиши хавфини оширади ҳамда боланинг саломатлигига ҳам таъсир қилиши мумкин.
Умумий гуруҳга кирадиган диабетнинг ўзига хос шакллари. Бу гуруҳга LADA-диабет (Latent Autoimmune Diabetes of Adults — катта ёшлилардаги яширин аутоимун диабет) ҳам киради. У катталарда ривожланадиган, секин кечувчи 1-тоифа диабет ҳисобланади.
“Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти 2019 йилда уни гибрид шакллар қаторига кирувчи алоҳида диабет тури деб эътироф этган. Америка диабет ассоциацияси эса LADA-диабетни 1-тоифа диабетнинг секин ривожланувчи варианти сифатида кўради”, — дейди Пирогов университетининг Узлуксиз таълим ва касбий ривожланиш институти эндокринология ва диабетология кафедраси доценти Галина Страхова.
“Уйқудаги”диабет
Страхованинг сўзларига кўра, “LADA – катталарда ривожланадиган “уйқудаги” диабетдир. Унда ҳам иммун тизими ошқозоности безининг инсулин ишлаб чиқарувчи бета-ҳужайраларига ҳужум қилади. Аммо 1-тоифа диабетдан фарқли равишда, бу жараён бир неча ой эмас, балки йиллар давомида кечиши мумкин. Бундай беморлар генетик жиҳатдан 2-тоифадан кўра 1-тоифа диабетга яқинроқ. Бироқ ташқи кўринишидан улар 2-тоифа диабетга чалинган одамларга ўхшаши мумкин: ёши 30 дан ошган, баъзан ортиқча вазнга эга бўлади.
