Dinni niqob qilib va Alloh taoloning nomi bilan odamlarni öldirayotganlarni qanday tuşuniş mumkin? Ularni aqldan ozgan yoki ularning bolaligi qiyinçilikda ötgan yoki bölmasa musulmonlarni yomonotliq qiliş uçun ularga katta pul tölangan yoki musulmonlar yaşaydigan hududlarni bosqinçilar işğol qilişi yoki musulmonlarni atayin obrösizlantiriş uçun qilinmoqda, deb qöyiş eng oson javob bölar edi. Aslida esa muqaddas matnlarni örganayotganlar bu kabi qabih, axloq-odobsiz odamlar oramizda bölişi mumkinligini yaxşi biladilar. Rasululloh sallallohu alayhi vassalom ularning paydo bölişi va ularning xatti-harakatlari haqida xabar berganlar. Ular, ularga ergaşganlar hamda ularning avlodlari bilan aşobi kiromlar ham kuraşgan.
Quyidagi ekstremistlarga xos alomatlar Rasululloh sallallohu alayhi vassalom hadislaridan hamda u zotga ergaşgan aşoblarining ogohlantirişlaridan yiğilgan.
1. Obrölarni tan olmayotgan yoşlar Ali roziyallohu anhu dedilar: “Oxiri zamonda yoşlari kiçik, aqllari past qavm keladi...” (Buxoriy, Muslim, Abu Dovud va Termiziy) Bu qançalik aççiq körinmasin, biroq öta muhim eslatmadir. Zamon oxirlab qolganda çiqadiganlarining köpçiligi yoş yigitlar bölişadi. Saflarida bilimli va tajribali kattalar, yoşi uluğ kişilar kam böladi. Ibn Hajar rahimahulloh Fathul Boriy kitoblarida ularni yoş yigitlar, deb şarh qilganlar. Ilmni omonat bilib, keyingi avlodlarga yetkazayotgan katta ulamolar bor. Agar siz işonç va ma'suliyatsiz hamda hayotiy tajribaga ega bölmagan va jumhur ulamolarga zid yoki qandaydir bahsli narsalarni qözğayotgan yoşlar atrofida odamlar töplanayotganini körsangiz, bularning odatda aqllari kalta bölişini bilib olavering. Ularga ergaşib bölmaydi. Ular xolis, samimiy va gaplari burro bölişlari mumkin, biroq ularning fikrlari çala yoki asossiz böladi. Agar qandaydir bir narsani barça mazhab ulamolarni inkor qilayotgan bölsa, demak haq ular tarafida böladi va jumhur ulamolar maslahatiga köra, yoş “ulamolar”dan yuz ögirib yanglişmaysiz. Agar eng katta obröga ega bölgan ulamolar dunyoning barça burçaklaridan jinoyatçi va murtadlarni qoralayotgan bölsa, bir töda yoşlarning fikrlarini devorga otişingiz mumkin. Ahli sunna val jamoat aynan şunday qiladi.
2. Adovat va tentaklik Rasululloh sollallohu alayhi va sallam aytganlarki, bu odamlar özlarini keskin tutişadi, qöpol va qattiqqöl bölişadi, öylamasdan gapirişadi, ilmsiz bahslaşişadi, hamma narsani hal qila olamiz, deb hisoblaşadi, haq faqat özlarida ekanligini da'vo qilişadi, odamlarning barçasi ular tomonida bölişi kerak, deb fikrlaşadi.
Ğuluvga ketuvçilarni farqlovçi muhim jihati – öz işini töğri deb biliş va heç qanday aqlga siğmaydigan katta adovatdir. Özining ğazabini körsatib qöyiş uçun şa'riy-qonuniy yöllarni emas, balki qotillik, jinoyatlardan foydalanadilar. Ularning köpçiligi yengiltak, şoşqaloq, qiziqqon va kaltabinlik sifatlari ğolib bölgan yoşlardan iborat bölib, yana ular tor fikrli va uzoqni köra bilmaslik sifatlari bilan ham ajralib turişadi.
Demak, aqlan yiroq bölgan harakatlarga qöşilgan adovat ularning aqlsizligini aks etuvçi muhim alomatdir.
3. Ğurur va mutakabbirlik Rasululloh sollallohu alayhi va sallamdan kelgan hadisda şunday deyiladi: "Sizlarning orangizda ibodatjöy va ğayratli bir qavm paydo böladi. Şu darajada ğayratli böladilarki, odamlar ularga mahliyo bölib qoladilar. Ular borib-borib özlariga bino qöyadilar. Ularning dindan çiqişlari kuç bilan otilgan kamon öqining öljani bir tomonidan kirib ikkinçi tomonidan çiqib ketişidan tezroq böladi”. Imom Ahmad sahih sanad bilan rivoyat qilganlar. Ulardagi ğurur ilmni da'vo qilişga, ulamolarni nazar-pisand qilmaslikka, katta işlarga öylamasdan va şoşqaloqlik bilan aqlli va bilimli kişilarning fikrini olmasdan kirişişga olib keladi. Boşqalar dinda öz ilmlarini oşirişga harakat qilayotganlarni körib, ularni tanqid qiladi va özining ustunligini har tamonlama körsatib qöymoqçi böladilar. Ular özlarini qandaydir özgaça, boşqalarga qaraganda yaxşi deb biladilar. Bu narsa boşqalar bilan bölgan gap-sözlar, turiş-yurişlarda namayon böladi. Ular orasida boşqalarni kufrda va munofiqlikda ayblaş köp kuzatiladi.
4. “Ibodat”lardagi ğayratning köpligi Abu Zarr roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh alayhissalom: «Albatta, mendan keyin mening ummatimdan - yoki kelajakda mendan keyin mening ummatimdan - bir qavm bölur. Ular Qur'onni qiroat qilurlar. Ammo u halqumlaridan nari ötmas. Ular dindan xuddi öq kamondan çiqqanidek çiqurlar. Söngra unga qaytmaslar. Ana öşalar odamlarning va hayvonlarning eng yomonidir», dedilar». (Muslim va Abu Dovud). Abu Sa'id roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: "Nabiy sollallohu alayhi vasallam: "Sizning içingizdan bir qavm çiqadi. Ularning namozi oldida öz namozingizni, rözasi oldida öz rözangizni, amali oldida öz amalingizni haqir sanaysiz. Ular Qur'onni qiroat qiladilar. Ammo böğizlaridan nari kötarilmaydi. Ular dindan kamon öqi ovdan çiqqaniga öxşaş tez çiqadilar..." Agar ularning namozlari oldida sahobiylarning namozlari arzimas, haqir bölib qolsa boşqalarning namozi haqida nima deyiş mumkin?! Bunday esipast yoşlarning öz adaşuvlarida xolis ekaniga şubha yöq. Ular amal qilayotgan va da'vat qilgan narsalariga çin dildan işonadilar. Ularning fojiasi şundan iboratki, ularning namozlari bizlarnikidan “yaxşi bölsa” ham ular bu narsalarning asl ma'nolarini töğri tuşunişmaydi. Ularning sözlari tillarida qoladi va heç qaçon qalblariga yetib bormaydi, “böğizlaridan nari çiqmaydi”. Ular matnlarning ma'nosini tölaligiça tuşuna olmaydilar va şuning uçun ham turli xil ta'villar paydo böladi.
5. Qur'oni karimni notöğri ta'vil qiliş Rasululloh sallalohu alayhi vassalom deganlar: “Ular Qur'onni qiroat qiladilar. Ammo kekirdaklaridan ötmaydi...” (Buxoriy, Muslim, Abu Dovud va Termiziy. Çiroyli tilovat hamda hissiyotlarga berilgan ba'zi harakatlarning qalbga yetib borişi kifoya emas. Ular Qur'onni köp tilovat qilişadi va undan köp dalil keltirişadi. Biroq, buni tuşunmay, ilmsizlik bilan qilişadi. Qur'on oyatlarini notöğri örinlarga işlatişadi. Şuning uçun ham hadislarda ularning sifatlarida quyidagi sözlar bor; "Qur'onni öqib, özlarining foydasiga deb öylaşadi, vaholanki Qur'on ularning ziddigadir." "Tillari Allohning kitobidan tinmaydi, biroq böğizlaridan uyoqqa ötmaydi." "Qur'on öqiydilar, biroq ömrovlaridan ötmaydi." Qur'oni karim muhabbat, vafo, marhamat va tinçlikni qamrab olgan universal ta'limotni vujudga keltirgan bölib, dindorligida faqat bir jihatgagina e'tibor qaratganlar buni esdan çiqarib qöyadilar. Abdulloh ibn Umar raziyallohu anhumo ular haqida: “Kofirlar haqida nozil bölgan oyatlarni olib möminlarga qarşi qölladilar!” deganlar. Bu sözni imom Buxoriy ta'liqotlarida zikr qilganlar.
6. Vahşiylikni oqlaşdagi notiqlik Payğambar sallollohu alayhi vasallam: “...Ular Allohning kitobiga da'vat qilurlar. Holbuki, özlarida undan heç narsa yöq...” deganlar. Ekstremistlar bilan bahs qiliş juda qiyin, ular özinikini zör turib himoya qiladilar. Ularning sözlari gözal va çiroyli. Baloğatu fasohatlarida xilof bölişi mumkin emas. Bahsu munozara va nutq maydonida ham yetarli uluşlari bor. Töğri, bugun ummat boşidan keçirayotgan muammolarni heç kim inkor qila olmaydi, şuning uçun ham gapini tasdiqlaş uçun öşa muammolarni köp gapiradi (hijob, ibodatlarning çeklanişi, qama-qamalar va hk). Odatda, ularda vaxşiyliklarni oqlaş uçun qandaydir şubhali manbalardan olgan javoblari tayyor turişadi. Agar siz ma'lum bilan jinoyatni tanqid qilsangiz, ular barçaga bölayotgan jinoyat haqida gapiradilar. Agar siz begunohlarning öldirilişi haqida gapirsangiz, ular dronlar bilan bölayotgan hujumlar yoki qaysidir davlatning musulmonlarga bölayotgan zuhumu zulmlari haqida gapiradi. Şu gaplarga köpçilik mahliyo bölib, zararli mafkura asiriga aylanadi. Bularning hammasi begunohlarni öldirişni oqlaş uçun gapiriladi, axir. Şuni yaxşi tuşuniş kerak.
7. Musulmonlarning qonini tökişni mumkin qiladigan fatvolar Payğambar sallollohu alayhi vasallam: “Ular ahli Islomni qatl qiladilar va ahli butlarni tark qiladilar”, deganlar. (Buxoriy, Muslim va Termiziy) Ajablanarlisi, Islomga bölgan muhabbatlari haqida qasam içayotanlarning eng birinçi qurbonlari özga dindagilar emas, balki musulmonlar böladi. Bozor, transport bekatlaridagi portlaşlar, maktablarga uyuştirilgan hujumlar, uslublariga rozi bölmaganlarni öldirişlar... Ular şifoxona, maktablarga hujum qiladilar, boşqa mazhab, firqa va oqimlarning masjidlarni portlatişadi, özlariga qöşilmaganlarni kufrda ayblaşadi. Nohaq kofirga çiqariş va muxoliflarning qonlarini poymol qiliş - bu sifat ekstremistlarning boşqa firqalardan ajratuvçi eng asosiy belgisidir.
8. Ulamolarga tuhmat va böhtonlar Agar siz qaysidir obrörli ulamoga tayanib biron narsa desangiz, ular darhol gapingizni inkor qilib, bu “saroy” ulamolarining gapi, ularning fatvolari olinmaydi yoki bu fiqh olimi, jihod olimi emas va şunga öxşaş gaplarni gapirişadi. Bunday qonli mafkuraning barçasi Islomga bölgan muhabbat, Islomni peşqadam qiliş kabi balandparvoz şiorlar bilan niqoblanadi. Biroq, ularning fikrlarini heç qanday tabiiy hissiyotsiz tinglasangiz, ularning Islom va uning maqsadlari haqidagi tuşunçalari öta tor va beöxşov ekaniga guvoh bölasiz. Ular gapirayotan gaplari töğriga öxşaydi, biroq amallari ularning yolğonini bildirib qöyadi.
Xullas, ular har zamon va har makonda özlariga xos belgi bilan ajralib turadilar. Bu belgi gohida bayroqda, gohida kiyimlarining rangida yoki şakl-şamoyilda va yoki boşqa narsalarda bölişi mumkin. Adaşib ketmaslik uçun köpçilik tanigan, bilgan va katta hurmatga ega bölgan ulamolarga ergaşiş kerak, tamom vassalom.
MuslimMatters materiallari asosida Abu Muslim tayyorladi.
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi