Ayollar hukumat tepasida: kuç va noziklik uyğunligi

Hukumat almaşinuvi çorşanba kuni bölib ötadi. Olti yil Buyuk Britaniya hukumatiga rahbarlik qilgan Devid Kemeron bugun Dauning-strit köçasidagi  10-raqamli binoni tark etadi. Dauning-strit köçasidagi 10 deyilganda köpinça Britaniya hukumati tuşuniladi. XVII asrda qurilgan mazkur bino mana 111 yildirki Boş vazirning qarorgohi bölib xizmat qilmoqda. Hukmron Konservativ partiya rahbari Tereza Mey boş vazir lavozimini egallaydi.

Britaniya qonunlariga köra, yangi boş vazir maxfiy maktub yozişi kerak böladi. Bu maktubda, yadro hujumlari yuz bergudek bölib hukumat a'zolarining hammasi halok bölgan taqdirda amalga oşiriladigan işlar bayon qilinadi. Yangi boş vazir şaxsan öz qöli bilan tört nusxada yozgan maktubi konvertga solinib, muhrlanadi va yadro qalpoqçalari bölmiş ballistik raketalari mavjud bölgan törtta Trident suv osti kemalari komandirlariga yuboriladi. Boş vazir maktubi submarinalarning jangavor postlarida ikki tomonlama muhofazalangan seyflarda saqlanadi. Maktublarning matni heç qaçon oşkor qilinmaydi. Boş vazir iste'foga ketganidan söng bu maktublar yöq qilinadi. Taxminlarga qaraganda boş vazir maktubida törtta variant aks etadi. Ya'ni, javob zarbasi beriş, javob zarbasi berişdan voz keçiş, qömondonlar öz xohişlariga köra qaror qabul qilişlari va ittifoqçi davlatlar qömondonlariga ötiş tavsiya qilinadi. 

Tereza Mey Birmingemda sözlagan nutqida mamlakat taraqqiyotidagi uçta muhim yönaliş xaqida töxtalib ötdi. U öz sözida mamlakat kelajagiga işonç bilan qaraşini, nafaqat Konservativ partiya a'zolarini, balki butun mamlakatni jipslaştiriş niyatida ekanini, Buyuk Britaniya yaxşi hislatlarga ega arbobga muhtojligini ta'kidlab ötdi.

Tereza Mey 1956 yilning 1 oktabrida Istbornda tuğilgan. Oksford universitetining juğrofiya fakultetini tamomlagan. Angliya Banki va London boşqaruv idoralarida işlagan. 2010 yildan beri içki işlar vaziri lavozimida işlab keladi. 2010—2012 yillarda bir vaqtning özida Xotin-qizlar işlari böyiça vazir lavozimida işlagan. 1997 yildan parlamentning Vakillar palatasi a'zosi.

Kuni keça Sky news telekanali ötkazgan ijtimoiy sörov natijalariga qaraganda, Tereza Meyni respondentlarning 62 foizi qöllab-quvvatlaşlarini bildirişgan. Eslatib ötamiz, muxolifatdagi leyboristlar partiyasining rahbari Jyeremi Korbinni atigi 18 foiz respondent qöllab-quvvatlamoqda. Şu bilan birga aholining 44 foizi qaytadan umumiy saylovlar ötkazilişi kerakligini  ta'kidlagan bölsa,  47 foizi saylovlarga qarşi çiqmoqda. Tereza Mey ham muddatdan ilgari parlament saylovlari ötkazilişiga hojat yöqligini aytib keladi. Tereza Mey 23 iyun kuni Yevropa Ittifoqi saflaridan çiqiş borasida qarorga kelgan Buyuk Britaniya aholisining xohiş-irodasini bajarişga tayyor ekanini bildirdi.

13 iyuldan boşlab Buyuk Britaniya tarixida sönggi 26 yil mabaynida ilk bor ayol kişi boş vazirlik vazifasiga kirişadi. Mamlakat tarixida “temir xonim” nomi bilan hukumatni boşqargan Margaret Tetçerdan boşqa heç bir ayol hukumatni boşqarmagan edi. Mey qiroliça Yelizaveta II davridagi ön uçinçi boş vazir sifatida tarixga kiradi. Qiroliça hukmronligining birinçi boş vaziri Uinston Çerçill bölgan edi.

Tereza Meyni temir xonim Margaret Tetçerga qiyoslaşmoqda. Ammo uning özi bu öxşatişlarga unçalik ham qöşilmaydi. Lekin bu ikki siyosatçi ayolning öxşaş tomonlari bor. Tetçer ham (1950, 1951 yy), Mey ham (1992, 1994 yy) ikki marta parlament saylovlarida mağlubiyatga uçragan. Temir xonim boş vazir lavozimini egallaganda 53 yoşda edi. Ungaça 20 yil parlamentda faoliyat yuritdi. Mey xonim esa 59 yoşida boş vazir böldi. Ungaça 19 yil parlament deputati böldi. Tetçer tört yil mobaynida (1975-1979) muxolifat raxbari böldi. Biroq Mey bunday tajribaga ega emas. Ammo uning olti yil Içki işlar vaziri lavozimida faoliyat yuritişi Buyuk Britaniyaning sönggi 100 yillik tarixidagi rekord körsatkiçdir. Tetçer kabi Meyning xam otasi ruhoniy bölgan. Ularning har ikkisi Oksford universitetini tamomlagan.  Tetçer kimyoni, Mey esa juğrofiyani bitirgan.

Tereza Meyning boş vazir lavozimiga tayinlanişi barça tomonlarning manfaatlariga xizmat qiladi. Bu xaqda boş vazir örinborsari va kansler rahbari  Jorj Osborn ma'lum qildi.

Tereza Mey Buyuk Britaniyaning Yevropa Ittifoqi saflaridan çiqişiga qarşi edi. Endi esa mamlakatning Yevropa Ittifoqi tarkibidan çiqişi borasida muzokoralar ötkazişga majbur.

Mey xonimning xalqqa yaqinligi sabab uni britaniyaliklar yaxşi köradi. Uning bir kamçiligi bor. U ham bölsa çiroyli buyumlarni yaxşi körişidir. “Menga latta va tuflilar yoqadi, ular kareramga xalaqit bermaydi”, deydi Britaniya yangi boş vaziri. Meyning soğliğida muammo bor. U qandli  diabetga çalingani bois muntazam ravişda insulin olib turadi. Buning ustiga farzand köra olmasligidan aziyat çekadi.

Yangi hukumatga kimlar kiradi? Tahlilçilarning fikriça, taşqi işlar vaziri Filip Xammond mavqe jihatidan hukumatda ikkinçi örinda turuvçi moliya vaziri lavozimini egallaydi. Içki işlar vaziri etib Mehnat va pensiya işlari vaziri Stiven Krabb yoki mudofaa vaziri Maykl Fellon tayinlanişi kutilmoqda.

Kuni keça xalq Mey xonimni yana yaxşi körib qoldi. Ma'lumki, hukumat qarorgohida Lari laqabli muşuk bor bölib, siçqon tutiş bilan şuğullanadi. Yangi boş vazir bundan keyin ham qarorgohda Larri qolib, siçqon tutiş vazifasini davom ettiraverişini aytdi. Ijtimoiy tarmoqlarda paydo bölgan mulohazalarga qaraganda, muşukka ham ozor bermaydigan boş vazir britaniyaliklarni xafa qilmaydi. 

XX—XXI asrlarda hukmronlik qilgan ayollar

Viktoriya (1819 -1901) — Buyuk Boritaniya qiroliçasi (1837-1901).

Yevgeniya de Montixo (1826—1920) — Fransiya imperatritsa-konsorti va  regenti.

Izabella II (1830-1904) — Ispaniya qiroliçasi (1833—1868).

Tsisi (1835- 1908) — Xitoy hukmdori (1861-1908).

Liliuokalani (1838—1917) — Gavayi merosxör qiroliçasi (1891-893), yozuvçi, Gavayining “Aloxa Oe” madhiyasi muallifi.

Olga Konstantinovna (1851-1926) — Gretsiya qiroliça-konsorti va regenti.

Laura Tereza I (1856-1916) —Araukaniya va Patagoniya qiroliçasi.

Mariya Kristina Avstriyskaya (1858-1929) — Ispaniya qiroliça-konsorti va regenti.

Ranavaluna III (1861-1917) — Imerin qiroliçasi.

Lun'yuy (1868—1913) — Tsin sulolasi regenti.

Mariya Adelaida (1894—1924) — Lyuksemburg buyuk gersoginyasi (1912—1919).

Zauditu (1876-1930) — Efiopiya hukmdori (1916-1930).

Şarlotta (1896—1985) — Lyuksemburg buyuk gersoginiyasi (1919-1940)

Marianjyela (1897-1934) — Tavolar qiroliçasi.

Salote Tupou III (1900—1965) — Tonga  qiroliçasi ( 1918).

Vilgelmina (1880—1962) — Niderlandiya qiroliçasi (1890-1948)

Xertek Amirbitovna Ançimaa-Toka — Tuva Xalq Respublikasi Kiçik Xurali raisi (1940—1944).

Yuliana (1909—2004) — Niderlandiya qiroliçasi  (1948-1980).

Yelizaveta II ( 1926 yilda tuğilgan) — Buyuk Britaniya qiroliçasi (1952 yilning  6 fevralidan).

Sirimavo Bandaranaike (1916-2000) — Tseylon (Şri-Lanki) boş vaziri (1960—1965, 1970—1977 va 1994—2000) dunyoning birinçi ayol boş vaziri.

Indira Gandi (1917-1984) — Hindiston boş vaziri (1966-1977 va 1980—1984).

Sun Tsinlin (1892-1981) — Xitoy Xalq Respublikasi Raisi vazifasini bajuruvçi (1968-1972).

Golda Meir (1898-1978) — Isroil Boş vaziri (1969—1974).

Margrete II (1940 yilda tuğilgan) —1972 yil 15 yanvardan Daniya qiroliçasi.    

Mariya Estela Martines de Peron (1931 yilda tuğilgan) — Argentina  prezidenti (1974-1976) jahoning ayol birinçi prezidenti.

Domiten, Elizabet (1925—2005) — Markaziy Afrika Respublikasi boş vaziri (1975—1976)

Margaret Tetçer (1925-2013) — Buyuk Britaniya boş vaziri (1979—1990).

Mariya di Lurdeş Pintasilgu — Portugaliya boş vaziri  (1979)

Lidiya Geyler Texada — Boliviya prezidenti vazifasini bajaruvçi  (1979—1980)

Beatriks (1938 yilda tuğilgan) — Niderlandiya qiroliçasi. 1980 yil 30 apreldan.

Vigdis Finnbogadottir (1930 yilda tuğilgan ) — Islandiya prezidenti (1980—1992).

Meri Yujiniya Çarlz (1919-2005) — Dominikan boş vaziri  (1980—1995)

Gru Xarlem Brundtland (1939 yilda tuğilgan ) — Norvegiya boş vaziri (1981, 1986—1989 va 1990—1996).

Minita Gordon — Beliz general-gubernatori  (1981—1993)

Agata Barbara (1923-2002) — Malta prezidenti (1982—1987).

Milka Planints (1924—2010) — Yugoslaviya boş vaziri (1982—1986)

Janna Matilda Sove (1922—1993) — Kanada general-gubernatori (1984-1990).

Karmen Pereyra (1937 yilda tuğilgan) — Gvineya-Bisau Muvaqqat prezidenti (1984)

Korason Akino (1933-2009) — Filippin prezidenti (1986-1992).

Benazir Bxutto (1953-2007) — Pokiston Boş vaziri (1988-1990 va 1993—1996).

Ketrin Anna Tizard-Maklin (1931 yilda tuğilgan) — Yangi Zelandiya general-gubernatori (1990—1996).

Nita Berrou — Barbados general-gubernatori (1990—1995)

Te Atairangikaaxu (1931—2008) — Maori qiroliçasi.

Sabina Bergman-Pol ( 1946 yilda tuğulgan) — GDR Davlat Kengaşi raisi (1990).

Prunskene, Kazimira Danute (1943 yilda tuğilgan) — Litva boş vaziri (1990—1991)

Erta Paskual Truyo — Gaiti Prezidenti (1990—1991)

Violetta Torres de Çamorro (1929 yilda tuğilgan) — Nikaragua prezidenti (1990—1997).

Meri Robinson (1944 yilda tuğilgan) — Irlandiya prezidenti (1990—1997).

Xolida Ziyo Rahmon (1945 yilda tuğilgan) — Bangladeş boş vaziri (1991-1996 va 2001—2006).

Edit Kresson (1934 yilda tuğilgan ) — Fransiya boş vaziri (1991-1992)

Xanna Suxotskaya (1946 yilda tuğilgan) — Polşa boş vaziri (1992—1993)

Kempbell, Kim (1947 yilda tuğilgan) — Kanada boş vaziri (1993 yilning iyun –noyabr oylarida).

Agata Uvilingiyimana (1953—1994) — Ruanda boş vaziri (1993—1994).

Silviya Kinigi — Burundi boş vaziri (1993—1994)

Çiller, Tansu (1947 yilda tuğilgan) —Turkiya boş vaziri

Çandrika Kumaratunge (1945 yilda tuğilgan ) — Şri-Lanka prezidenti (1994—2005).

Klodett Verle ( 1946 yilda tuğulgan) — Gaiti boş vaziri  (1995—1996)

Xasina Avami Vazed (1947 yilda tuğilgan) — Bangladeş boş vaziri (1996—2001 va 2009 yilning  6 yanvaridan hozirga qadar).

Jagan, Janet (1920—2009) — Gayana Prezidenti (1997—1999)

Jyenni Şipli ( 1952 yilda tuğilgan) — Yangi Zelandiya boş vaziri (1997—1999).

Meri Makelis ( 1951 yilda tuğilgan) — Irlandiya prezidenti (1997—2011)

Perlett Luizi (1947 yilda tuğilgan) — Sent-Lyusiya prezidenti (1997 yildan)

Rut Dreyfus (1940 yilda tuğilgan) — Şveytsariya federal prezidenti (1999—2000).

Mireyya Moskoso (1946 yilda tuğilgan) — Panama  prezidenti (1999—2004).

Adriyen Klarkson (1939 yilda tuğilgan) — Kanada general-gubernatori (1999—2005).

Xelen Elizabet Klark (1950 yilda tuğilgan) — Yangi Zelandiya boş vaziri (1999—2008).

Vayra Vike-Freyberga (1937 yilda tuğilgan ) — Latviya prezidenti (1999—2007).

Tarya Xalonen (1943 yilda tuğilgan) — Finlyandiya prezident (2000-2012)

Gloriya Makapagal Arroyo (1947 yilda tuğilgan) — Filippin prezidenti (2001—2010)

Megavati Sukarnoputri (1947 yilda tuğilgan) — Indoneziya prezidenti (2001—2004).

Silviya Kartrayt (1943 yilda tuğilgan) — Yangi Zelandiya general-gubernatori (2001—2006).

Ayvi Dyumont — Bagam orollari general-gubernatori (2001—2005)

Mame Madior Boyye —Senegal boş vaziri  (2001—2002)

Nataşa Mitiç (1965 yilda tuğilgan) — Serbiya prezidenti vazifasini bajaruvçi  (2002—2004).

Çan San — Janubiy Koreya boş vaziri (2002)

Mariya daş Neveş — San-Tome va Prinsipi boş vaziri (2002-2004)

Monika Deykon — Sent-Vinsenta va Grenadin general-gubernatori vazifasini bajaruvçi (2002)

Beatris Merino — Peru boş vaziri  (2003)

Anneli Yaatteenmyaki (1955 yilda tuğilgan) — Finlyandiya boş vaziri  (2003)

Valeriya Çavatta (1959 yilda tuğilgan) — San-Marino kapitan-regenti (2003-2004 va 2014)

Luiza Dmogu (1958 yilda tuğilgan) — Mozambik boş vaziri  (2004—2010)

Radmila Şekerinskaya (1972 yilda tuğilgan) — Makedoniya boş vaziri (2004)

Mikael Jan (1957 yilda tuğilgan) — Kanada general-gubernatori (2005—2010).

Angela Merkel (1954 yilda tuğilgan) — Germaniya kansleri  2005 yil 22 noyabrdan.

Yuliya Timoşenko (1960 yilda tuğilgan) — Ukraina boş vaziri (2005 yil 4 fevral- 2005 yil 8 sentabr, 2007 yil  18 dekabr — 2010 yil 3 mart).

Mariya du Karmu Silveyra — San-Tome va Prinsipi boş vaziri (2005—2006)

Elen Jonson-Serlif (1936 yilda tuğilgan ) — Liberiya prezidenti 2006 yil 16 yanvardan.

Mişel Baçelet (1951 yilda tuğilgan) — Çili prezidenti (2006—2010 va  2014 yil 11 martdan)

Porşiya Simpson-Miller (1945 yilda tuğilgan) — 2012 yil  5 yanvaridan  Yamayka boş vaziri (2006—2007).

Xan Mun Suk — Janubiy Koreya boş vaziri (2006—2007)

Mişlin Kalmi-Rey (1945 yilda tuğilgan) — Şveytsariya federal prezident (2007—2008).

Pratibxa Patil (1934 yilda tuğilgan) — Xindiston prezidenti 2007 yil 19 iyuldan 2012 yil 25 iyulga qadar.

Kirşner, Kristina (1953 yilda tuğilgan) — Argentina prezidenti 2007 yil 10 dekabri va 2012 yilning  5 yanvaridan beri.

Luiza Leyk-Tek (1944 yilda tuğilgan) — Antigua va Barbuda general-gubernatori (2007yildan )

Zinaida Greçanaya (1956 yilda tuğilgan) — Moldaviya boş vaziri (2008—2009).

Mişel Per-Lui (1947 yilda tuğilgan) — Gaiti boş vaziri (2008—2009)

Kventin Luiza Bryus (1942 yilda tuğilgan) — Avstraliya general-gubernatori 2008 yil 5 sentabrdan.

Antonella Mularoni (1961 yilda tuğilgan) — San-Marino hukumat raisi (2008yildan beri).

Yoxanna Sigurdardottir (1942 yilda tuğilgan) — Islandiya boş vaziri (2009—2013).

Yadranka Kosor (1953 yilda tuğilgan) — Xorvatiya boş vaziri (2009—2011).

Dalya Gribauskayte (1956 yilda tuğilgan) — Litva prezidenti 2009 yil  12 iyuldan.

Doris Loytxard (1963 yilda tuğilgan) — Şveytsariya prezidenti (2010)

Otunbayeva Roza — Qirğiziston Muvaqqat hukumat rahbari va prezidenti (2010—2011).

Çinçilya, Laura (1959 yil tuğilgan) — Kosta-Rika prezidenti  2010 yil  8 maydan.

Radiçova Iveta (1956 yilda tuğilgan) — Slovakiya boş vaziri (2010—2012).

Gillard Juliya (1961 yilda tuğilgan) — Avstraliya boş vaziri  2010 yil 24 iyundan 2013 yil 27 iyungaça.

Rusef Dilma (1947 yilda tuğilgan) — Braziliya prezidenti 2011 yil 1 yanvardan.

Mariya Luiza Berti (1971 yilda tuğilgan) — San-Marino kapitan-regenti (2011)

Atifete Yaxyaga — Kosovo prezidenti 2011 yil  7 apreldan.

Torning-Şmitt Xelle — Daniya boş vaziri  2011 yil  3 oktabrdan.

Çinnavat Yinglak (1967 yilda tuğilgan) — Tailand boş vaziri 2011 yil  5 avgustdan 2014 yil  7 mayga qadar.

Eveline Vidmer-Şlumpf — Şveytsariya prezidenti (2012).

Banda, Djoys (1950 yilda tuğilgan) — Malavi prezidenti 2012 yil 7 apreldan.

Pak Kin Xe (1952 yilda tuğilgan) — Koreya Respublikasi prezidenti 2013 yil  25 fevraldan.

Bratuşek Alenka (1970 yilda tuğilgan) — Sloveniya boş vaziri  (2013 — 2014).

Antonella Mularoni (1961 yilda tuğilgan) — San-Marino kapitan-regenti (2013 yil 1 aprel - 1 oktabr).

Anna Mariya Muççoli (1964 yilda tuğilgan ) — San-Marino kapitan regenti (2013 yil  1 oktabr-2014 yil  1 aprel).

Aminatu Ture (1962 yilda tuğilgan) — Senegal boş vaziri 2013 yil 1 sentabrdan.

Erna Solberg (1961 yilda tuğilgan ) — 2013 yil 16 oktabrdan Norvegiya Davlat vaziri.

Simonetta Sommaruga (1960 yilda tuğilgan) — Şveytsariya vitse-prezidenti (2014).

Katrin Samba-Panza (1954 yilda tuğilgan) — Markaziy Afrika Respublikasi prezidenti  2014 yil  20 yanvardan beri.

Laymdota Strauyuma (1951 yilda tuğilgan) — Latviya boş vaziri  2014 yil 22 yanvardan beri.

Mari-Luiz Koleyro Preka (1958 yilda tuğilgan) — Malta prezidenti 2014 yil  4 apreldan beri.

Florens Dyuperval Jilom — Gaiti boş vaziri 2014 yil 21 dekabrdan .

Kolinda Grabar-Kitaroviç — Xorvatiya prezidenti  2015 yil 15 fevraldan.

Şarofiddin Tölaganov