Allohga beadad şukrlar, çeksiz hamdu sanolar bölsin, yurtimizni istiqlol ne'matidan bahramand aylab, beqiyos erkinliklar yölini oçib qöydi. Endi xalqimiz özi va tevarak atrofdagi xalqlar bosib ötgan yölni, ortda qolgan tarixni tanqidiy örganib, kerakli qadamni qörqmasdan taşlay oladi. Buyoğiga endi şunçaki: “Boşqalar bilan nima işim bor, ertaga nima bölsa bölavermaydimi, bugungi kunim ğanimat!” deb yaşaş yaramaydi. Çunki “Kör hassasini bir marta yöqotadi”.
Bugun közi oçiq har bir vatandoşimiz ziyrak bölişi lozim. Sababi, mustaqil, yoş davlatning köz tikib turgan hasadçilari, soxta “döstlari” köp bölişi tabiiy.
Rasuli akramning (sollallohu alayhi va sallam): “Ilmni talab qilinglar, garçi u Xitoyda bölsa ham” mazmunli tavsiyalariga amal qiliş bugungi kunimizda juda zarur. Bu muborak tavsiyaga amal qilmaganlar oğzidagi oşini oldirib qöyadi.
Hurmatli Prezidentimizning: “Biz heç kimdan kam bölmaganmiz, kam bölmaymiz ham”, degan şiori asosida işonç bilan harakat qilib, harom qayerda, halol qayerda ekanini oyday, kunday ravşanlaştirib oliş, bilganlarimizga amal qiliş uçun keçayu kunduz intilmoğimiz kerak. Haloliga hisob, haromiga azob bor ekanini unutmasligimiz lozim. Demak, bundan harom yoki gunoh işni qilişdan saqlaniş zarurligi, faqat halol yöldan yurgan taqdirdagina mutlaq yaxşilik, huzur halovatga yetiş mumkinligi haqidagi bilim kelib çiqadi. Anglaşilyaptiki, harom va gunoh odamning qalbini, demakki, vujudini doim qoronği qilib, iç-içdan ezilib yurişiga sabab böladi. Halollik va töğrilik esa, odamning qalb xotirjamligiga asosdir.
Öğri özining qilayotgan öğirligidan qalban xotirjam emas, “Işlarim yurişib ketsa edi, umuman öğirlik qilmasdim”, deb qayta-qayta öz-öziga söz beradi. Agarçi uning boyligi köpayib ketsa ham, to şu gunohini tark etmagunça halovat topmaydi. Şuning uçun u ba'zan qiyinçilikda qolgan qandaydir insonlarga yordam bergisi kelib, qalb rohatiga yetişişni xohlab qoladi. Hatto, şunday qiladi ham. U astoydil kirişsa, öğriligini taşlab ham ketadi. Biroq hamon öğirligini tark etmayotgan ekan, u özining qalbida ğalayon qilayotgan öşa ikki öt orasida kuyib yuraveradi.
Odam öldirişdan toymaydigan jallodlar ham özlarining bu işlari uçun kuniga neça martalab afsuslar çekadi, meni ham bir kuni öldirişlari mumkin-ku, degan qörquv uni heç qaçon tinç qöymaydi. Ammo manfur işini davom ettiraveradi, qalbi esa battar qorayib boraveradi. Ba'zan esa kimgadir rahm qilib, uning qandaydir biror taşvişini yengillaştirib ham beradi. Bu bilan u şunça rohatlanadiki, sababini özi ham bilmaydi. U özining qilgan xunrezliklaridan astoydil tavba qilişni, yaxşi odamlar safiga kirib, oddiy hayot keçirişni doimiy ravişda orzu qilib yuradi.
Jamiyat orasida salmoq jihatidan qançadir foizni taşkil qiladigan aşaddiy tovlamaçi, yolğonçi kimsalar hamişa böladi. Ular ham özlarining bu qilmişlaridan obrölari kunma-kun, soatma-soat tuşib borayotganini sezişadi. Bu amallari sabab vijdonan rosa qiynalib yurişadi. Aldab çarçaganlaridan ba'zan töğri işlar qilişadi. Va şu ozgina töğri işlaridan özlari rosa xursand bölişadi.
Qur'oni karimda bunday marhamat qilingan:
“Rabbingiz Odam öğillarining bellaridan (puşti kamarlaridan) zurriyotlarini (ruhlarini) çiqarib olib, ularni özlariga guvoh qilib: “Men Rabbingiz emasmanmi?” (dedi).
Ya'ni, Odamning (alayhissalom) sulbidan to oxir zamongaça bu dunyoga keladigan insonlarning ruhlari çiqarilib jam qilinganida, hammalari Alloh taoloning Xojaligiga, özlari Uning qullari ekaniga tillari va dillari bilan iqror bölişgan. Ya'ni, har bir inson Parvardigorning buyurganlarini qilişga, qaytarganlaridan qaytişga va'da bergan. Şu tufayli notöğri iş qilganlar va'dasiga xilof amallar sodir etganlari uçun xotirjamligini yöqotişadi, töğri iş qilganlar va'dasiga vafo qilganlari uçun şodmon bölişadi.
Şu örinda insonga qalbiy xotirjamlik va halovatning naqadar zarurligiga yana bir neça misol keltirmoqçimiz. Musulmonlar, bilibmi-bilmaymi, biror gunoh sodir etişsa, bu işlaridan afsus nadomatlar çekib, Tavvobu Rohim bölgan Rabbisiga istiğforlar aytişib, tavba qilişadi va amallaridan qaytişadi. Ana şundan keyingina qalb sokinligiga va xotirjamlikka erişadilar.
Fir'avnga (alayhil la'na) Alloh taolo çeksiz boylik berib, köngliga kelganini muhayyo qilib qöydi, na bir kasallik, na bir muammoga duç kelmadi. Fir'avn haddidan oşib, özini “xudo” deb e'lon qildi. Lekin u ham özining ojiz bir banda ekanini, bir kun kelib, unga ham ölim yetişini bilar edi. Şuning uçun qalbining tub tubida doimo bir qörquv, dilqoronğilik saqlanib yurar, halovati yöq edi. Bu gaplarning tasdiği Qur'oni karimda turibdi. “Musoning (alayhissalom) ortidan ta'qib qilib, dengizga ğarq bölişi aniq bölib qolgaç, u imon keltirdi” (Yunus surasi, 90, 91, 92 oyatlar).
Xalqimizda saqlanib kelayotgan bir maqolda yuqoridagi mavzuga aloqador fikr ta'kidlanadi: “Yarimta nonim – rohati jonim”. Maqolning sirtqi va birlamçi ma'nosi ozgina bölsa ham, halol rizq topgan odam qalb halovatini sezişi haqida. Buni boşqaça tomondan ta'riflaş ham mumkin: qançalik boyib ketsang-da, qalbingga ğubor tuşiradigan işni qilişdan saqlan, şunda oldingdagi halol rizqingni rohatlanib, maza qilib yeysan.
“Alloh möminlardan jonlarini va mollarini jannat evaziga “sotib oldi...” (Tavba, 111).
Avvaldan to oxir bu dunyo hayotida yaşab, qandaydir işlar va faoliyatlar bilan şuğullangan inson zoti borki, har bir bosgan qadami, qasd qilgan öyi mukammal yozib turiladi. Bu dunyoda qilgan amallari evaziga yo jannatni, yo dözaxni sotib oladi.
Payğambar (sollallohu alayhi va sallam) bir hadisi şariflarida: “Baraka ön qismdir, şundan töqqiztasi savdoda”, deydilar. Biz uşbu kitobda “savdo” sözining nafaqat tijorat ma'nosini, balki undan katta va keng ma'nolarni, ba'zan esa majoziy ma'nolarni ham istifoda qilmoqçimiz. Maqsad – qisqa bölsa ham, gapni tugal aytiş. Tavfiq Allohdan.
Umuman olsak, savdo insonning hayot keçiriş, naslini davom ettiriş, haloldir, haromdir – rizq izlaş uçun boşqa insonlar bilan kerakli har turli moliy, lafziy, jismoniy muomalalarga kirişuvini bildiradi. Tilimizda umr savdosi, mol-mulk savdosi, nasiya savdo, naqd savdo, rost savdo, yolğon savdo, halol savdo, harom savdo, lafz savdosi (ahdlaşuv, sulh), tana savdosi, ğirrom savdo, qul savdosi, odam savdosi kabi iboralar iste'mol qilinadi. Ba'zilari tez-tez, ba'zilari ahyon-ahyonda işlatiladi. Biz ham örni bilan ularning ayrimlari haqida töxtalişga harakat qilamiz.
Alhamdulilloh, musulmonmiz. Şuning uçun savdo xususida söz yuritişda savdo va uning har xil turlarini şartli ravişda ikkiga bölamiz: Alloh rozi bölgan savdo, Allohning qahru ğazabiga sabab böladigan savdo. Masalaga ana şu mezon asosida yondaşsak, inşaalloh, töğri yöl tutgan bölamiz. Baqara surasining 275 oyatida oldi-sotdi – halol, ribo – harom ekanligi aytiladi.
Alloh taolo oldi sotdi – halol deyaptimi, demak bu bir vaqtning özida ham savdo qilişga ruxsatni, ham savdoni halol olib borişga buyruqni bildirib kelyapti. Notöğri qadam qöyilsa, noşar'iy amal qilinsa, savdo halol bölmaydi. Şu sababdan qaysi savdo Alloh rizosiga, qalb xotirjamligiga olib boradi-yu, qaysilari, aksinça, jazoga sabab böladi, bularni oçiqlaşga ehtiyoj bor.
Rasuli akramdan (sollallohu alayhi va sallam) rivoyat qilingan bir hadisi şarifda: “Rostgöy, omonatli tojir nabiylar, siddiqlar va şahidlar bilan birgadir”, deb marhamat qilingan (Imom Termiziy).
Öşandoq uluğ zotlar bilan bir safda böliş qançalar ham oliy baxt! Buni har bir mömin-musulmon orzu qilişi aniq. Jannat benihoya qimmat joy, unga yetib boriş unçalik ham oson bölmasligi tabiiy. “Mehnatning tagi rohat”. Dözax esa doimiy qiyinçilik joyi. Unga boriş, unga yetişiş juda ham oson, arzon. Ehtimol, şuning uçun dözax yöli köplarni ohanrabosi, “jilvayu nozlari” bilan öziga rom qilar?! Lekin dunyo tamaddunida öziga xos salmoqqa ega bölgan donişmand xalqimizning maqoli bor: “Arzonning şörvasi tatimas”, Dözax, jahannam juda yomon joy. Alloh panoh bersin!
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
