Mustaqil moliyaviy ekspert Aleksandr Davletov Uz24 caytiga bergan intervyusida uzoq kutilgan valyuta siyosatining liberallashtirilishi haqidagi qarorni izohlab o‘tdi va valyuta bozori kelgusida qanday rivojlanishi haqida gapirib berdi.
— 5 sentabrdan boshlab yuridik shaxslar joriy xalqaro operatsiyalar bo‘yicha to‘lov uchun tijorat banklaridan cheklanmagan miqdorda xorijiy valyuta xarid qilishlari mumkin. Jismoniy shaxslar valyutani erkin sotishi va xarid qilishlari mumkin, faqat xarid qilingan valyuta xalqaro plastik kartalarga o‘tkazib beriladi. Fikringizcha, aholi uchun nega to‘liq bo‘lmagan konvertatsiya mexanizmi tanlandi?
— Birinchidan, kecha e'lon qilingan farmon tarixiy ekanligini alohida qayd etmoqchiman. Yangi davrda hayotimizning turli jabhalariga oid ko‘plab islohotlar boshlab berildi, lekin aynan valyuta sohasidagi o‘zgarishlar avval boshlangan islohotlardan o‘zdi va u o‘zining mantiqiy yakuniga yaqinlashmoqda. Oy sathiga ilk bor qadam tashlagan odamzod — Nil Armstrong o‘zining mashhur gapini aytgan: «Bu insonning kichik bir qadami butun insoniyat uchun ulkan qadam bo‘ladi». Milliy valyutaning erkin konvertatsiyasi bilan ham shunga o‘xshash holat yuz berdi. Biz mamlakatimizda erkin bozor tashkil etish uchun ilk qadamni tashladik, biroq bu qadam keyingi va uzoq o‘zgarishlar uchun o‘ta muhim sanaladi.
Sizning savolingizga esa quyidagicha javob beraman: jismoniy shaxslarga xorijiy valyutani xalqaro plastik kartalarga o‘tkazib berish yo‘li bilan sotishni aholi uchun cheklangan konvertatsiya, deyish yaramaydi. Bu shunchaki texnik jihat. Ilgari — sotuvlarning hajmida ham, davriyligida ham cheklovlar amal qilgan, foydalanish uchun turli mumkin va mumkin bo‘lmagan limitlar o‘rnatilgan vaqtda bu mexanizmni shunday atash mumkin edi. Haqiqatdan ham o‘sha paytda xalq bunday konverison kartalarni «chala karta», deb atardi.
Lekin hozir vaziyat butunlay boshqacha. Xorijiy valyutani xarid qilish va kartochkaga tushirish hajmida ham, undan keyinchalik foydalanishda ham biror cheklov yo‘q. Xaridor faqat ilk bora konversion plastik karta ochayotganida bir qadar vaqt yo‘qotishi mumkin, keyingi konversion operatsiyalar bor-yo‘g‘i 10–15 daqiqani oladi.
Bu, birinchidan, islohotlar avvalida chayqovchilik bosimini yo‘qqa chiqaradi, ikkinchidan — operatsiyalarning shaffofligini ta'minlaydi. Oradan biroz vaqt o‘tgach, bozorning barcha ishtirokchilari yangi sharoitlariga ko‘nikib, muvozanat hosil bo‘lgach, jismoniy shaxslarga xorijiy valyuta naqd ko‘rinishda ham sotila boshlaydi. Lekin fikrimcha, fuqarolarimiz o‘z tajribasida konversion kartalarning qulayligini sinab ko‘rishgach, keyinchalik ularga konversion kartaga yoki naqd ko‘rinishda valyuta xarid qilish imkoniyati taqdim etilganida ularning aksariyati aynan konversion kartalarni tanlashiga shubha qilmayman, ya'ni pirovard natijada, baribir ularga tanlov taqdim etiladi.
