Zidanni nima kutmoqda? Yulduz murabbiy bölolmagan murabbiy-yulduzlar
|20:40 / 26.10.201728 32314 min
«Real» boş murabbiyi va Fransiya futboli afsonasi Zaynidin Zidan FIFA talqini böyiça yilning eng yaxşi murabbiyi sifatida e'tirof etildi va birinçi bölib ham futbolçi, ham murabbiy sifatida uşbu sovringa ega çiqdi.
Futbol murabbiyligi va futbolçilik bir biridan butunlay farqli bölgan ikki soha deb aytilsa-da, murabbiylik bilan asosan sobiq futbolçilar şuğullanişi turli soliştirmalarga zamin yaratadi. Masalan, yulduz futbolçilarning keyinçalik, yaxşi murabbiy böla olmasligi haqida gaplar bor. Hatto köp top-murabbiylar zaxira örindiğida ötiraverib, murabbiylik tajribasini töplaydilar, degan hazilomuz gaplar ham yöq emas. Albatta, bu biroz mubolağa, aslida har qanday sohada istisnolar ham, ma'lum qoidalar ham amal qiladi. Masalan, yulduz futbolçilar kamligi uçun ham, ularning keyingi faoliyatlari hammaning köz öngida böladi, aslini olganda, yaxşi murabbiy böla olmagan yomon futbolçilar ham tiqilib yotibdi, töğrimi?
Keling bu mavzuga çuqurroq yondaşamiz va keyinçalik, murabbiylik bilan şuğullangan futbol yulduzlariga nazar taşlaymiz. Albatta, şunçaki futol yulduzlari emas, haqiqiy afsonalar haqida boryapti gap.
«KeÇIRASIZ, ADAŞIB TUŞDINGIZ!»
Avvalo, eng osoni, katta davrlarni öz nomi bilan yoritgan, öz davri yulduzlari içida ham yorqinroq çaraqlab, futbol tarixida çuqur iz qoldirgan nomlarga töxtalamiz. Bu nomlarga qaraganimizda, boyagi iddao isbotlanayotgan böladi, rostan ham, ulardan yaxşi murabbiy çiqmas ekan.
PeLe
Futbol qiroli faoliyatining sönggi yillarida terma jamoada, keyinroq, AQŞ klubida salkam öynovçi-murabbiydek harakat qilgan bölsa-da, köpçilik kutgan iş sodir bölmadi – Pele murabbiy sifatida futbolda qolişni istamadi. Hozirçaga özining buyukligini ta'kidlab, bugungi kun yulduzlari bilan soliştirişni yaxşi köradigan Pele balki öz tajribasini şu tariqa qizğangandir.
Asosan siyosat bilan şuğullangan futbol qiroli keyinroq, 2006-2008 yillarda u murabbiylik sohasiga ham qiziqib kördi va hatto «Santos»ning murabbiylar ştabidan joy ham oldi. Ammo bu işga jiddiy bel boğlaşni istamadi çoği.
FeReNTs PUŞKAŞ
Mavzuga oid
50-yillarning eng buyuk töpurari Vengriya terma jamoasidan taşqari, 15 klubda murabbiylik qilib ulgurgan, buning uçun uç qit'ani aylangan. Ammo faqat Gretsiya çempionligini aytmaganda, «piçoqqa ilinarli» sovrin qölga kirita olmagan.
43 yoşida «Panatinaikos»ni Yevropa Çempionlar Kubogi finaligaça olib borganida, balki butun dunyo yangi top-murabbiy paydo bölayotgani haqida gapirgandir, bilmaymiz, ammo uning keyingi murabbiylik faoliyati juda kamtarona keçdi va uni faqat buyuk futbolçi sifatida yodga olamiz.
EYSeBIO
Agar 60-yillarda ijtimoiy tarmoqlar bölganida Eysebio kuçlimi yoki Pelemi degan mavzudagi tortişuvlarga tölib ketardi. Futbolçi sifatida mana şunday çöqqiga çiqa olgan portugaliyalik futbol yulduzining murabbiylik sohasidagi urinişlari öxşamadi, aniqroği, uning özi ham bu yönalişga u qadar jazm etmagani ham şubhasiz.
Eysebio bir neça «Benfika»ning turli yoşdagi bolalar jamoalariga murabbiylik qilib yurgan xolos. Bu sohadagi uning yutuqlari sirasiga 90-yillardagi futbol yulduzi Rui Koştaning tarbiyalab berganini qöşiş mumkin.
DIYeGO MARADONA
Yulduz futbolçilardan yaxşi murabbiy çiqmaydi, degan fikrni quvvatlaş uçun aynan Diyego Maradonani misol keltiradilar. Yuqorida sanab ötilgan afsonalar baribir, özlarini kamtar tutgan bölişsa-da, Maradona öşa davrning eng kuçli terma jamoalaridan biri va tarkibida dunyoning eng yaxşi öyinçisi bilan jahon çempionatiga taşrif buyurgandi. Şuning uçun uning muvaffaqiyatsizligi köproq esga olinadi.
JÇ-2010 dagi Argentina terma jamoasi futbolçilari Maradonani öz murabbiylari sifatida qabul qila olişgan bölsa-da, katta öyinga munosib taktik bilimlari yetmagandek tuyuldi va turnirni yirik mağlubiyat bilan tugatdi. Şuningdek, Rikelme bilan, va yana yordamçi murabbiylar, federatsiya xodimlari bilan janjalli hodisalar haqida ham ma'lumotlar tarqaldi.
Diyego Maradona şundan söng arab davlatlariga borib murabiylik bilan şuğullana boşladi, lekin buni albatta, tom ma'nodagi yoki yuksak saviyadagi murabbiylik deyişga til bormaydi. «BÖLDI, BOŞQA ÇIDOLMAYMAN»
Bu hammasi emas. Aslida har ikki sohada ham birdek yaxşi işlay olgan nomlarni ham topiş uçun ham unça qiyin bölmadi. Lekin bilasizmi, ularni ham bir jihat birlaştirib turar ekan. Murabbiylik faoliyatini ham xuddi futbolçilikdek yorqin boşlagan yulduzlar uzoq vaqt bu sohada qola olmas ekanlar. Futbolçi sifatida qiyinçiliklarni yengib, deyarli tanqid qilinmaydigan maqomga çiqib olgan şaxsiyatlar uçun, barçasini boşqatdan boşlaş, turli bosimlarga doş beriş qiyinroq bölişi mumkinligidanmikin, bilmadim. Dastlabki sinovlar, dastlabki qiyinçiliklar ularni sohani tark etişlari uçun kifoya bölar ekan. Masalan: MIŞeL PLATINI
80-yillardagi Yevropa futboli yulduzi JÇ-90 aralaş bahslaridagi muvaffaqiyatsiz startdan söng, Fransiya terma jamoasini qöliga oldi. Jamoa mundialga çiqa olmagan bölsa-da, bunda Platinining aybi yöq edi, çunki u kelguça, fransuzlar ikki öyinda mağlubiyatga uçrab bölişgandi.
Yevro-92 saralaş öyinlarida esa, Fransiya Platini qöl ostida barça öyinlarni ğalaba bilan yakunladi va hatto World Soccer uni 1991 yilda dunyoning eng yaxşi murabbiyi deb e'lon qildi. Ammo Şvetsiyadagi final bosqiçida fransuzlarda çinakam futbol yulduzlari yetişmadi. Ular guruh bosqiçida Daniya va Şvetsiyadan ortda qolib, erta uyga qaytdilar. Şundan söng, Platini murabbiy sifatida boşqa heç qayerda işlamadi.
FRANTs BAKKeNBAUER
Kayzer Frants har ikki sohada ham muvaffaqiyatli böla olgan oz sonli insonlardan biri. Yevro-84 dan söng, u Germaniya terma jamoasini qabul qilib oldi va to Italiya-90 dagi çempionlikkaça ulkan işni amalga oşirdi. Keyin esa, klublar futbolida avval «Olimpik» bilan Fransiya, keyin esa, «Bavariya» bilan Germaniya çempioni böldi. Uning hisobida 1996 yilda «Bavariya» bilan qölga kiritilgan UYeFA kubogi sovrini bor.
Ammo u bu yutuqlarga 51 yoşgaça erişdi, şundan söng u bu faoliyat bilan şuğullanişni istamadi. Murabbiylik uçun eng maqbul bölgan yoşlarda u asosan futbol funktsioneri, sport direktori lavozimlarida işladi.
YOHAN KROYF
Pele yoki Maradona kabi qirollar öz davri uçun eng yuqori çöqqilarni zabt etgan bölişsa, Yohan Kroyfni köpçilik kelajak futbolini namoyiş qilgan deb eslaşadi. Maydonda yangi amplua va taktik pozitsiyalarni yarata olgan Kroyfning keyinçalik, murabbiy bölmasligini taxmin qiliş qiyin edi.
Kroyf «Ayaks» va «Barselona» klublarini boşqarib, hammasi bölib 15dan ortiq turli sovrinlarni yutib oldi, ayniqsa uning «Barselona»dagi «orzular jamoasi» haligaça eslanadi, uning yozib ketgan daftarlarini öqib, zamonaviy futbolda bir qança muvaffaqiyatli jamoalar taşkil qilingan.
Lekin Kroyf ham xuddi Bekkenbauer singari, murabbiylik sohasida köp qolmadi. 49 yoşida faoliyatini yakunlab, to 2016 yilda vafot etgungaça asosan axborot vositalarida ekspert sifatida körinib yurdi. EH, TÖQSONINÇI YILLAR
Endi töqsoninçi yillar yulduzlariga murojaat qilamiz. Terma jamoalar öyinlari çekinib, klublar futboli uloqni ilib ketdi. Qandaydir boşqaça davr. Ommaviy axborot vositalarining yangi bosqiçga qadam qöygan davrida futbol ham butunlay boşqa dunyoga kirib qoldi. Şu tufaylidir balki, bu yillarda matbuotda haddan taşqari erkin bölgan, oğir xarakterli futbolçilar toifasi köpaydi. Öşa davr yuduzlaridan haqiqiy ma'nodagi top-murabbiy çiqişiga işoniş qiyin edi şundoq ham. Natija ham şunga yaraşa.
XRISTO STOIÇKOV
Özining oğir xarakteri bilan ham maşhur bölgan futbol yulduzi, Bolgariya futboli afsonasi, tabiiyki, bunday kiçikroq mamlakatlarga xos tarzda, murabbiylik faoliyatini biratöla terma jamoadan boşladi. 2004-07 lardagi faoliyat u qadar esda qolarli keçmadi. Hozirgi paytdan farqli ravişda, öşanda bolgarlar Berbatov, Petrov kabi yulduz futbolçilarga ega bölişsa-da, saralaşlardan öta olişmadi. Stoiçkov keyingi faoliyatini «Liteks», TsSKA kabi mahalliy klublarda davom ettirdi, bir muddat «Rostov»da prezident maslahatçisi bölib ham işladi. Undan qanday maslahatlar çiqişini taxmin qilişdan özimizni tiyamiz.
GeORGI XAJI
Xajini Stoiçkovning ruminiyalik nusxasi deb bemalol aytiş mumkin. U ham xuddi Stoiçkov kabi, işni Ruminiya terma jamoasining boş murabbiyligi lavozimidan boşladi. Ruminlar JÇ-2002 saralaş öyinlarida muvaffaqiyatsizlikka uçraşgaç, iste'foga çiqarildi.
Şundan söng, Turkiyadagi va Ruminiyadagi bir qança urinişlar Xajiga futbolçilik davridagi obrösining yuzdan birini ham olib kelmadi.
RUUD GULLIT
Sarlavhada Ruud Gullit ismi yozilgan bölsada, şuningdek, Marko van Basten, Janfranko Zola kabi sobiq futbolçilarni ham şu toifada eslaş mumkin.
1988 yilgi Yevropa çempioni futbolçilik faoliyatini yakunlagan «Çelsi»ni boşqarib, uç yilda Angliya kubogi bilan kifoyalandi xolos. Töğri, «xolos» deb oşirib yubordik, öşa «Çelsi»ni bugungisi bilan soliştiriş noörin. «Çelsi» undan keyin bir qator kattaroq va muhimroq kuboklarni qölga kiritdi, ammo murabbiy Gullit uçun öşa sovrin haligaça yagonaligiça qolmoqda.
ROBeRTO BADJO
Italiya futboli afsonasi 2010 yilda Italiya futbol federatsiyasining texnik direktori lavozimiga tayinlanib, unga mamlakat terma jamoalarini va yoş futbolçilarni nazorat qiliş mas'uliyati topşirilgan. 2011-12 yillarda u murabbiylik kurslarida tahsil olib, eng yuqori miqyosda ham murabbiylik qiliş imkonini beruvçi UEFA Pro litsenziyasiga ega böldi. Ammo bu hujjat hozirça «çang bosib yotibdi».
OSIYoLIK FUTBOL YuLDUZLARI
Osiyo yulduzlari nafaqat terma jamoa yoki klublar bilan xalqaro maydonda ğalaba qozoniş, balki, bu lavozimga yaqin kelişlarining özi ham juda kamyob hodisa. Çunki yetakçi terma jamoalar asosan çet ellik tajribali mutaxassislarga murojaat qilişni ma'qul körişadi. Faqatgina Ali Dayining murabbiylik faoliyatini ozmi-köpmi bilamiz –u bir marta Eron çempioni bölgan, bir yil mamlakat terma jamoasini boşqargan, tamom.
Yana bir sababni koreyalik futbol yulduzi Pak Ji Sunning şu mavzudagi yaqinda bildirgan fikrlari oçiqlab beradi: «Ba'zida murabbiylarning işlaşiga qarab turib, men heç qaçon bu vazifani uddalay olmasam kerak deb öyladim. Murabbiylik uçun nafaqat bilimlar, balki yetakçilik qobiliyati va futbolçilarni boşqara oliş san'ati ham juda zarurdir».
Ya'ni Osiyo yulduzlari futbol faoliyatini yakunlab, özlari yulduz sanalgan mamlakatlariga qaytişni istaşmadi va köpinça Yevropada qolişdi. Tabiiyki, Yevropada oddiy futbolçi sanalgan bu yulduzlarning top-klublarni boşqarişlari ilojsiz.
ÖZBeK FUTBOLI YuLDUZLARI
GeNNADIY KRASNITsKIY
20-asrdagi özbek futbolining eng yaxşi futbolçisi 1970 yilda futbolçilik faoliyatini yakunlagaç, avvaliga «Traktor»da, keyin esa, yordamçi murabbiy sifatida «Paxtakor»da faoliyat olib bordi. Hatto 1976 yilda Başaşkin iste'foga çiqarilgaç, mavsum oxirigaça boş murabbiy vazifasini ham vaqtinça bajardi, ammo öşa yili ham «Paxtakor» oliy ligaga qaytiş vazifasini uddalay olmadi.
Uning «Yangiyer» va «Zvezda» («Söğdiyona») jamoalaridagi faoliyati ham esda qolarli bölmagan.
BIRODAR ABDURAIMOV
Yana bir futbolimiz afsonasini 80-yillar oxirida, bir neça yildan beri oliy ligaga qayta olmayotgan «Paxtakor»ni boşqarişga taklif qilişgandi. Ammo Abduraimov bu vazifani uddalay olmadi.
Mustaqillikdan söng, Birodar aka bir neça jamoalarda faoliyat olib borgan bölsa-da, u insonning asosiy va yagona yutuği sifatida Xirosimani eslaş mumkin. Köpçilikning aytişiça, Osiyo öyinlari ğolibi bölgan öşa terma jamoada Abduraimovning roli boş murabbiy Rustam Akramovdan kam bölmagan ekan.
MIRJALOL QOSIMOV
Qosimov deyarli ön yildan beri bu sohada işlab kelayotgan bölsa-da, uning murabbiy sifatidagi eng yorqin yillari oldinda kutib turgandek tuyulaveradi. «Bunyodkor» bilan ikki marta Osiyo çempionlar ligasi çorak finali, terma jamoa bilan Osiyo kubogi çorak finali va jahon çempionati saralaşida pley-off bosqiçigaça yetib borgan Qosimov biroz tanaffusdan söng «Bunyodkor»da yana iş boşladi va aytiş mumkinki, qisqa fursatda jamoa natijalarini barqaror körinişga olib kelib qöydi. Uning murabbiylik faoliyati ham futbolçiligi kabi yorqin bölişi uçun hali imkoniyat bor va biz futbol afsonamizga omad tilab qolamiz. BONUS:
Endi, odam çaqiriş uçungina Zidanni qöşdingizmi, deydiganlar uçun, sarlavha haqqini ado etib qöyamiz. Yuqoridagi tajribalardan kelib çiqib, aytiş mumkinki, Zaynidin Zidan juda muvaffaqiyatli murabbiy böladi. Bölib böldi ham. Ya'ni Zidan birinçi toifa emasligini isbotlab böldi. Ammo uning bu sohadagi faoliyati uzoqqa çözilmasligini taxmin qiliş mumkin. «Real» murabbiyini hozirça yuqoridagi bölimlar içida «boşqa çidolmayman» toifasiga qöşişimiz mumkin. Menimça, bir yoki ikki muvaffaqiyatsiz urinişdan söng, Zidanni futbolning boşqa lavozimlarida köra boşlasak kerak.
