Bu gol 67 yil davomida faqat guvohlarning hikoyalarida yashadi. Endi esa uning videosi paydo bo‘ldi. Google DeepMind Pelening oilasi, tarixchilar va voqea guvohlari bilan hamkorlikda arxiv materiallari hamda xotiralarga tayanib, aktyorlar va generativ modellar yordamida ushbu vaziyatni qayta tikladi. U go‘yoki o‘sha paytda maydonda kamera turganday taassurot uyg‘otadi. Ammo bu yerda eng qiziq jihati tasvir emas, balki neyrotarmoq voqeani o‘ylab topmasligi uchun qanchalik katta mehnat sarflanganida.
«Rua Javari»dagi afsonaviy gol
O‘shanda Pele 18 yoshda edi. Bir yil avval u jahon chempioni bo‘lgan, ammo Mooka tumanidagi «Juventus» stadioni uni hushtakbozlik bilan qarshi olgandi. «Santos» 4:0 hisobida g‘alaba qozondi, Pele xet-trikka erishdi. O‘sha mashhur gol uchrashuvning ikkinchi bo‘limi 42-daqiqasida urildi.
Hujum Dorvalning jarima maydonchasiga uzatmasidan boshlandi. Keyingi voqealar haqida turli versiyalar mavjud va aynan shu jihat muhim ahamiyatga ega. Hozirgi rekonstruksiyaga ko‘ra, Pele avval to‘pni raqibi ustidan oshirib uni aldab o‘tadi, keyin esa to‘pni yerga tushirmasdan yana ikki himoyachi va Mao di Onsa laqabli darvozabon ustidan oshiradi. Darvozabon maysaga yiqiladi, Pele esa to‘pni boshi bilan bo‘sh darvozaga joylaydi. Hatto «Juventus» futbolchilari va hakam ham uni tabriklashadi.
Boshqa bir manbada yana bir himoyachi aldangani haqida yozilgan. Biroq Google voqeani to‘pni yerga tushirmasdan bajarilgan uchta ketma-ket fint sifatida qayta tiklashni ma’qul ko‘rdi.
Goldan so‘ng Pele raqib muxlislari turgan tribunaga yugurib borib, baland sakraydi va mushtini havoga ko‘taradi. «Santos» klubi uning mashhur gol nishonlash uslubi aynan o‘shanda paydo bo‘lganini ta’kidlaydi.
Gol qanday tiklandi?
Loyiha qariyb ikki yil davom etdi. Tarixchi Anita Lukkezi va uning jamoasi qariyb 2000 ta hujjat to‘pladi. Ular orasida gazetalardagi maqolalar, stadion chizmalari, xaritalar, oilaviy albomlar, muxlislar kiyimlari aks etgan suratlar va hatto bolalar chizgan rasmlar ham bor edi. Ish jarayonida jami 3600 dan ortiq tarixiy tasvirdan foydalanildi.
Guvohlardan faqat xotiralarinigina aytish so‘ralmadi. Futbolchilarning joylashuvi hamda hujum yo‘nalishini tiklash uchun ularga stadion maketi, arxiv suratlari va sxemalar ko‘rsatildi. Jamoa o‘sha kungi bulutli havo, stadionning eski arxitekturasi, futbolchilar libosi, butsalari va tribunalardagi muxlislarni ham alohida o‘rganib chiqdi. Chunki zamonaviy stadion bir necha marta qayta qurilgan va uni hozirgi holida suratga olib 1959 yilgi muhit sifatida ko‘rsatish mumkin emas edi.
