2040 yilga borib energetika sohasi qanday özgaradi?

Kutilişiça, 2017 yildan 2040 yilgaça bölgan oraliq davrda energiya ta'minotiga 44 trln. AQŞ dollari sarflanadi, bu summaning 60 foizi qazib olinadigan yoqilği hissasiga töğri keladi. Siljiş u qadar katta körinmayotgan bölişi mumkin, lekin bu 2040 yilga kelib qayta tiklanuvçi energiya manbalariga 17,6 trln. dollar investitsiya qilinişini bildiradi.

Avtomobillar soni ikki barobar köp böladi, lekin ular neftdan kamroq foydalanadi

Elektrmobillar salohiyatiga doir barça şov-şuvlarga qaramasdan, hozirça ularning jahon avtoparkidagi uluşi juda kiçik. 2040 yilga borib, bu hol, şubhasiz özgaradi. XEAning baholaşiça, bu vaqtga kelib yöllarda hozirgiga nisbatan ikki barobar köproq avtomobillar harakatlana boşlaydi, biroq ular hozirgisidan kamroq neft iste'mol qiladi. Bunga bir qator omillar, jumladan, elektrmobillar sonining keskin ortişi hisobiga erişiladi — 2040 yilga borib ularning uluşiga sotilayotgan yangi avtomobillarning yarmidan köproği töğri kela boşlaydi.

Kelajakni nimalardan iborat bölişini tasavvur etiş uçun, Ford Motor’ning elektrmobillar va gibridlar işlab çiqarişni kengaytiriş borasida yaqinda oşkor qilingan rejalariga nazar taşlaş kifoya. Kompaniya AQŞdagi öz zavodini kengaytiriş uçun 700 mln. dollar sarflamoqçi. U yerda elektrmobillarning ikki yangi modeli işlab çiqariladi, yaqin yillarda esa elektrmobillar va gibridlarning yana oltita modeli taqdim etiladi.

Lekin 2040 yilga borib ham transportlar, ayniqsa, aviatsiya va yuk taşuvçilar uçun qazib olinadigan yoqilği turlariga talab kattaligiça qolaveradi. Neftkimyo mahsulotlariga talab ham oşib ketadi, çunki yanada ziçlaşgan Yer aholisining plastmassa, rezina, öğitlar va köplab boşqa mahsulotlarga talabi orta boşlaydi.

AQŞning jahonni energiya bilan ta'minlaşdagi roli özgaradi

Transport va elektr energiyasi işlab çiqariş kabi sohalarda tiklanuvçi energiya manbalariga nisbatan talabning oşişi, şuningdek, AQŞda qazib olinuvçi yoqilği miqdorining ösişi mamlakatlarning özlarini xomaşyo bilan ta'minlaş va zarur infratuzilmaga ega böliş xohişlariga özgartiriş kiritadi. Bu esa Amerikaning harbiy ustuvorligining özgarişiga ham olib kelişi tayin.

Önlab yillar mobaynida AQŞ jahonning turli qismlarida neft xomaşyosiga egalik qiliş uçungina özlarining iştirokini saqlab kelayotgan edi. Biroq, Amerikaning xorijdagi neftga boğliqligi ilğor texnologiyalar va elektrmobillarning keng tarqalayotgani bilan kamaya boşlamoqda. Bu esa AQŞning jahon kemaçilik yönalişlarini nazorat qiliş zaruriyatini pasaytiradi.

Bir vaqtning özida AQŞning elektr ta'minoti tizimini işçi holatda qöllab, uning xavfsizligini turiş yanada muhim ahamiyat kasb etadi. Keyingi bir neça ön yilliklar mobaynida mamlakatda işlab çiqarilgan, jumladan quyoş va şamoldan olingan elektr energiyasi Amerika transport tarmoğining katta qismini ta'minlaydi, avtomobillar tomonidan iste'mol qilinayotgan neft miqdori kamayadi va uni import qiliş ham qisqaradi.

Şu sababli AQŞ hukumati mamlakat içida energetika va infratuzilma aktivlarini himoyalaşga katta xarajat qila boşlaydi, xorijdan kelayotgan neft mamlakat sohillariga yetib kelişini ta'minlaş uçungina kamroq mablağ ajratadi.

Tabiiy gaz bozori uluşi orta boşlaydi

Keyingi 23 yil içida kömirga bölgan talab qisqara boşlaydi, biroq neft xomaşyosiga bölgan talab ortib borişi mumkin, agar u nisbatan arzon bölib tursa. Yana bir qazib olinuvçi yoqilği — tabiiy gazning uluşi ham global energetik bozorda oşib ketişi mumkin.

Tabiiy gaz suvni zaharlovçi va smog hosil qiluvçi uglerod va zararli zarralar çiqişini generatsiya qiladi, biroq u bugungi kunda uglevodorodlarning «eng tozasi» hisoblanadi. Bundan taşqari texnologiya innovatsiyalar şarofati bilan tabiiy gazni qazib oliş arzonlaşdi, jahon böylab talabning oşişi esa işlab çiqaruvçilar yirik summalarni gazni suyultiriş va eksport qiliş quvvatlariga investitsiya qilişlariga zamin yaratdi.

Tabiiy gazdan neftkimyo işlab çiqariş sohasi uçun xomaşyo sifatida kengroq foydalanila boşlaydi, ayniqsa AQŞda. Birgina keyingi 10 yilning içida neftkimyo mahsulotlari işlab çiqaruvçilari Meksika qöltiği sohillarida işlab çiqariş quvvatlarini kengaytirişga 200 mlrd. dollar sarflaşni rejalaştirişmoqda. Bu zavodlar önlab yillar işlab berişi aniq.

Elektr energiyasisiz yaşayotgan insonlar soni ikki barobar qisqaradi

BMT ma'lumotlariga köra, hozirgi kunda butun jahonda 1,2 mlrd. kişi elektr energiyasidan foydalaniş imkoniga ega emas. Garçi BMT 2030 yilga borib barçani yalpi energiya iste'molini ta'minlaşga urinayotgan bölsa-da, keyingi 23 yil içida bunday insonlar soni 500 mln. kişigaça kamayadi, çunki energiya işlab çiqarişning ösişi asosan rivojlanayotgan davlatlar hisobiga röy beradi.

XEAning baholaşiça, elektr energiyasidan foydalanmasdan yaşaşga majbur böladigan insonlarning aksariyati Sahroi Kabirdan janubdagi Afrikaning qişloq hududlarida turmuş keçirişadi.

Suv va energiya yanada qattiqroq boğlanadi

Yaqin ön yilliklarda suv eng tahdidlarga duçor bölgan resurslardan biriga aylanadi. Iqlimning özgarişi va jahon aholisining doimiy sur'atda ösib borişi tufayli 2040 yilga kelib suv yanada qimmatroq va unga yetişiş muşkulroq bölişi mumkin. Buning oqibatlari energetika sohasida ham öz aksini topadi.

Suv va energetika örtasidagi boğliqlik yanada jipsroq böladi. Çunki yaqin 20–25 yil içida sayyoramiz aholisi kamida milliard kişiga köpayadi, insonlarga toza içimlik suvining yangi manbalari kerak böladi. Uning bir qismi dengiz suvini çuçuklaştiriş va işlatilgan suvni tozalaş kabi energiya talab qiluvçi usullar orqali olinadi.

Bir vaqtning özida suvning özi ham energiya işlab çiqarişda muhim rol öynaydi: bu elektr stansiyalarida generatorlarni işga tuşiruvçi buğ, gidroelektrstansiyalarni ta'minlovçi daryolar, neft va gaz quduqlarida gidroparçalaşda foydalaniladigan suv hamdir. Energiya işlab çiqariş va insonlar hayotini ta'minlaş uçun jahonga yanada köproq suv kerak bölaveradi.