Ha, xuddi shunday. Toki yaxshi va yomon odam haqidagi tushunchamiz o‘zgarmas ekan, taraqqiyot yo‘lida ildamlashimiz qiyin. Bunga qator misollar keltiraman. Avval bir nechta “yomon odam”lar haqida:
Bunday odamlarning biri hamkasbim. O‘zim bilan ishlaydi. Masalan, ko‘chada “tarallabedod” qilib, qoidalarni oyoqosti qilayotgan haydovchini ko‘rsa, holatni, mashina raqamini suratga olib, viloyat yo‘l harakati xavfsizligi boshqarmasi boshlig‘iga shaxsan uchrashadi-da, chora ko‘rilishini talab qiladi. Agar biror rahbar tadbirkor yo‘liga to‘siq bo‘lsa, ijtimoiy tarmoqlarda rahbarni yer bilan bitta qiladi. “Katta”larga hurmat degan narsa yo‘q-da.
Olis tumanlardan birida o‘n yillar oldin Salayev degan “yozuvchi” bo‘lardi. U vafot etganida rahbarlar qo‘y so‘yib nishonlashgan ekan. Sababi u biror-bir rahbarni noto‘g‘ri ishlagani qo‘ymagan. Nopok ishga qo‘l urgan qancha rahbarning ustidan yozib “boshini yegan”. Eng achinarlisi, butun umr xalq rizqini qo‘ldan kelguncha himoya qilib kelgan shu odam haqida kimdan so‘rasangiz bitta javob eshitardingiz: “Qo‘ying, u yaxshi odammas!”
Bir necha marta adolat tarozisi buzilgan chog‘da rahbariga haq so‘zni aytib, ishdan ketgan, keyin bir umr salohiyatiga mos biror tashkilotga joylasha olmagan nihoyatda qobiliyatli kishini bilaman. Darvoqe, xuddi shu sabab bilan ishdan ketgan qancha odamni aslida har birimiz taniymiz. Tanishimning “betgachopar”ligi uchun ishdan ketgani tushunarli, ammo keyin bir umr boshqa idoralarga ishga joylasha olmagani sababi bundan ham dahshat. Odatda bizda haliyam aksariyat tashkilotlarda ish so‘rab kelgan xodimning oldingi ish joyidan tavsifnoma so‘rashadi. (O‘zi nega kerak shu?). Boyagi xodimni esa lozim joyda to‘g‘ri so‘z aytib boshlig‘ini ayab o‘tirmagani bir umr ta'qib qildi. Yana bir tomoni uning “tikka” gapirishini bilgan rahbarlarning hech qaysisi ishga qabul qilishni xohlamadi. Harholda to‘g‘ri so‘zni hazm qila olishdek olijanoblik kamyob fazilat bo‘lsa kerak. Xullas, u xodim ham “yomon odam”.
Men Salim bobo deb murojaat qiladigan navbatdagi “yomon odam”ni ham butun bir tuman rahbariyati yoqtirmaydi. Bundan bir necha yil oldin u yozgan shikoyatni o‘rganish uchun tumanga borganimda birinchi eshitgan gapim shu bo‘lgan : “Yaxshi odammas, hammaning ishiga burnini suqadi, hech kimni tinch qo‘ymaydi”. O‘rganib bildimki, Salim bobo xalq muammolari haqida rahbariyatga yozib kelgan ekan. Oddiygina misol, aytaylik, mahallalardagi do‘konlarga keladigan bug‘doy uni. Ana shu unning qoplari sifatsiz bo‘lgani uchun do‘kondan uyga keltirguncha bir qismi to‘kiladi. Salim bobo ana shu to‘kiladigan unning respublika bo‘yicha bir yilda qancha bo‘lishini taxminan hisoblab chiqqan va o‘z vaqtida prezidentgacha bu haqda murojaat qilgan. Ancha odamni sarson qilgan. Va “yozuvchi” degan nom chiqargan. Uzoq yil nafaqasidan mablag‘ yig‘ib, mahalla ahli uchun ko‘prik qilgan bu odam hatto ana shu ko‘prik loyihasi uchun qator tashkilotlar eshigi oldida oylab sarg‘aygan. Va nihoyat, viloyat jurnalistlar uyushmasi rahbari matbuot orqali o‘sha tashkilotlarning “po‘stagini qoqqach”gina savob ish uchun ruxsat olgan. Darvoqe, so‘nggi yillarda qator idoralarga kanalbo‘yi muhofaza hududlari haqida murojaat qilib kelayotgan “yozuvchi” ham shu odam. Kanalbo‘yi muhofaza hududlari odatda irrigatsiya boshqarmalari tasarrufiga kiradi. Salim bobo ikki yondan 15 metrgacha bo‘lgan qirg‘oqbo‘yi muhofaza hududlarini ishsiz aholiga ijaraga berish tarafdori. Odamlar kanalni tozalaydigan texnikalarga xalal bermagan holda bu hududlarni bog‘-rog‘larga aylantirish tarafdori. Uning fikricha, shunday qilinsa, respublika bo‘ylab o‘n minglab fuqarolar ishli bo‘ladi, ichki va tashqi bozorlarga yuz ming tonnalab mahsulot chiqadi. Ammo tegishli idoralar o‘zi xohlagan taqdirda ham bu ishni qilolmaydi. Sababi aksariyat hududlarda qirg‘oqbo‘yi muhofaza hududlari qoidaga xilof tarzda fermer xo‘jaliklari tasarrufiga o‘tib ketgan. Harholda hali o‘zim bilgan biror-bir irrigatsiya boshqarmasi ana shu tadbirni qoyillatib amalga oshirgan emas. Salim bobo esa Darg‘om kanalida yoqasidagi bir parcha yerni obod qilaman deb naq sakkiz yil yugurdi. Qator rasmiy idoralar irrigatsiya boshqarmasidan ruxsat so‘rang desa, irrigatsiya boshqarmasi bu yer fermerlarga o‘tib ketgan, deydi. Mavzuga qaytamiz.
