Toshkent shahrining turli nuqtalaridagi mardikor bozorlarida erkaklar bilan bir qatorda ish beruvchilarni kutayotgan ayollarni ham ko‘ramiz. Bunday manzara ko‘p yillardan buyon o‘zgarmay qolmoqda. Ijodiy guruhimiz bilan Toshkent shahridagi noqonuniy mardikor bozorlarida bo‘ldik. Qaysi nuqtaga bormaylik ish beruvchilar mashinasi eshigiga yopishayotgan ayollar soni erkaklarnikidan kam emasligiga guvoh bo‘ldik.
Bu ayollar og‘ir sharoitlarda noqonuniy faoliyat bilan shug‘ullanishlariga nimalar sabab bo‘lyapti? Faqat ishsizlikmi?
Masalaga chuqurroq nazar tashlaydigan bo‘lsak, muammoning boshqa tomonlari ham borligini ko‘ramiz.
Toshkent viloyati Oqqo‘rg‘on tumanida tug‘ilgan Zamira Mamadaliyevna Sulaymonova deyarli 20 yildan buyon mardikor ayollar bozorida ishlaydi.
«O‘qimaganim tufayli fermerlarning yerini chopiq qilaman, paxta va bug‘doy yetishtirishda yordamlashaman. Ish haqi o‘rniga 10-15 sotix yer berishadi. O‘sha yerga loviya ekib kun ko‘raman. O‘tgan yili bir fermerning ikki gektar yerini chopiq qilib, evaziga ijaraga bergan yeriga loviya ekdim. Ammo suv kam bo‘lgani sababli atigi 400 ming so‘m daromad oldim. Qilgan xarajatim ham qoplanmadi. Hozir 55 yoshdaman. 10 yoshli farzandim bor. O‘zim farzand ko‘rolmaganim sababli uni asrab olganman. Nafaqa pulim 193 ming so‘m. Bu pul yeyish-ichishga ham yetmayapti. Kamiga uy-joy masalasi qiynab yubordi. Namanganga turmushga chiqqanim sababli propiskam Namanganda. Turmush o‘rtog‘im bilan ajrashganmiz. Shuning uchun uyoqqa borolmayman. Toshkentda esa propiskaga qo‘yishmayapti. Arosatda qoldim. Shu muammolarim yuzasidan o‘tgan yili Xotin-qizlar qo‘mitasiga murojaat qilgandim. Arzimni eshitib, jo‘natib yuborishdi. Birozdan keyin xat keldi. Xat mazmuniga tushunolmadim», deydi u.
Mardikor ayollar bozorida maktab yoshidagi qizlardan tortib, pensiya yoshidagi ayollargacha uchratish mumkin. Turli muammolar sabab onalar maktab yoki kollejda darsda o‘tirishi kerak bo‘lgan qizlarini ham mardikor bozorlariga olib chiqishyapti. Bu holatga o‘quv muassasalari ma'muriyati nima deydi? Maktab yoshidagi qizlardan bu savolga javob olmoqchi bo‘ldik. Lekin ular javob berishdan bosh tortishdi. Ota-ona o‘zi tashabbuskor bo‘lgan bunday holatlarda o‘quv muassasalari zaiflik qiladi, albatta.
Kuzatuvlar davomida mardikor ayollar uch toifaga bo‘linishiga guvoh bo‘ldik. Birinchi toifa chindan ham qiynalgan, har qanday ishdan bosh tortmay, halol mehnat qiladigan ayollar, ikkinchi toifa ma'lum ma'noda dangasalik, boqimandalikka o‘rganib qolganlar. Bu toifa vakillari ishsizlik va boshqa muammolarni ro‘kach qilishadi. Ma'lum bo‘lishicha, ularga o‘zlari istiqomat qilayotgan hududdan ish topib berilishi va'da qilinsa ham shaharda mardikorlik qilishni ma'qul ko‘rishadi.
