So‘nggi yillarda “magnit bo‘ronlari” degan tushuncha ko‘p qo‘llanila boshlandi. Ayrim ommaviy axborot vositalarida, xususan telekanallarda ob-havo ma'lumoti bilan birga magnit bo‘ronlari haqida ham qisqa ma'lumotlar berila boshlandi. Xo‘sh, aslida bu qanday jarayon va uning bizga ta'siri qanaqa?
Ayrimlarimiz boshimiz og‘rishi, qon bosimimiz oshishini tushunib-tushunmay magnit bo‘ronlari bilan bog‘laymiz. Bu taxminga asos bor, faqat qisman. Magnit bo‘ronlarining Yer sayyorasiga turli-tuman ta'sirlari keng o‘rganilgan va inson salomatligida salbiy oqibatlar keltirib chiqarishi ham o‘z isbotini topgan. Faqat gap bu bo‘ronlarning davomiyligi, kuchliligi va qaytalanish chastotasi kabi omillarga bog‘liq.
Umumiy ma'lumot: magnit (aniqrog‘i geomagnit) bo‘ronlari Quyoshda paydo bo‘lgan chaqnashlar oqibatida hosil bo‘lgan shamol bilan mikrozarralar uchib kelib, Yerning elektromagnit qatlamiga ta'sir qilishidir. Biz aynan mana shu ta'sirot oqibatlarini his qilamiz. Odatda bunday jarayonlar o‘rtacha 6-7 soat davom etadi. Chaqnashdan so‘ng Yerning elektromagnit qatlami o‘rtacha 3 sutka davomida o‘z holiga qaytadi.
Magnit bo‘ronlari haqida dastlabki tadqiqotlarni ingliz olimi Richard Kerrington o‘tkazgan. 1859 yilda u Quyoshdagi chaqnashlarni kuzatish asnosida bu jarayondan bir necha soat o‘tib geomagnit faollik keskin oshishini aniqlagan.
Magnit bo‘ronlarining qaytalanish soni Quyosh holatiga bevosita bog‘liq. Quyosh minimumi kuzatilgan yillarda bunday jarayonlar yiliga atigi 1-2 marta kuzatilsa, Quyosh faolligi yuqori darajaga chiqqan yillarda bu ko‘rsatkich 50 martagacha yetishi mumkin. Shu bois umumiy o‘lchov uchun 11 yillik sikl o‘rganiladi. Hisob-kitoblarga ko‘ra 75 yil umr kechirgan inson o‘rta hisobda 2250 marta magnit bo‘ronlarini boshdan kechiradi yoki umrining 15 yilini shu jarayon ostida kechiradi. Shu bois bu tabiiy hodisani vahima bilan qabul qilishga o‘rin yo‘q. Misol tariqasida o‘tgan asrning so‘nggi choragi (1976-2000 yillar) davomida 798 marta magnit bo‘ronlari kuzatilgan.
Magnit bo‘ronlarining salomatlikka ta'siri bo‘yicha turli-tuman tadqiqotlar o‘tkazilgan va ularning aksariyati yurak-qon tomir tizimiga taalluqli. Bu borada kardiolog shifokor Ramesh Hamroyev
