“IT'ni qizlar ham bemalol örgansa böladi” - dasturçi Durdona Bahronova bilan suhbat
|01:00 / 01.08.202122 23210 min
Kun.uz “Optimist” ruknining navbatdagi qahramoni Durdona Bahronova – veb-dasturçi. U AQŞning Kremniy vodiysida malaka oşirib qaytgan. Biz Durdona bilan Özbekistondagi IT sohasi, qizlar ta'limi, şaxsiy rivojlanişning ahamiyati, özbek va xorij yoşlari örtasidagi farq va boşqa mavzularda suhbatlaşdik.
Ma'lumot uçun, qahramonimiz Toşkent şahridagi xalqaro Vestminster universitetini tamomlagan. Dasturçilik sohasida 3 yil tajribaga ega.
Durdona Toşkentdagi Super Dispatch xalqaro kompaniyasida faoliyat yuritadi. IT'ning yuragi bölgan Kremniy vodiysida 5 oylik tajriba orttiriş dasturida ğolib bölgan. “Google Developers of Tashkent” hamjamiyati a'zosi, “Women techmakers of Tashkent Community” lideri.
“Qiziqqan odamga dasturçilik qiyin emas, qizlar ham bemalol örgansa böladi”
— Toşkentdagi Vestminster xalqaro universitetiga hujjatlarimni topşirayotganimda fakultet tanlaş vaqtida dasturçilik asoslarini ham örgatadigan fakultetni tanladim. Çunki saytlar qanday yasalişiga juda qiziqqandim. Öz qölingiz bilan nimadir yarata olişingiz – juda qiziq hissiyot. Öqigan yönalişimda ham biznes, ham analitikani örgandik. Qöşimça qilib, dasturçilikni ham özlaştirdik.
Dasturçilik bir neçta yönalişlarga bölinadi. Qaysi yönalişda men özimni yaxşiroq namoyon qila olişimni aniqlaşim uçun barçasiga kirib örganişimga töğri keldi, bunga juda köp vaqtim ketdi. Oxirida veb-dasturçilikda töxtadim.
Dasturçilik ma'lum texnologiyani yasaydigan muhandislarning işidan köra ança oson, deb öylayman. Dasturçilikda eng kerak böladigani – vaqt va qiziquvçanlik. Boşqa heç narsa kerak emas.
“Sayohat qiliş insonda muammoga boşqaça nazar bilan qaraşni şakllantiradi”
— Sayohat qilganingizda juda xilma-xil narsalarni körişingiz mumkin. Siz har doim yeb yuradigan oşni kimdir boşqaça yeyişiga guvoh bölarsiz, balki. Xilma-xillikni körgaç, bir muammoga har xil tomondan yondaşiş mumkinligini tuşunib yetasiz. Topilgan yeçimlar hammasi töğri, heç qaysisi xatomas. Yaşaş tarzida ham şunday: siz öylamagan, qolipingizga siğmagan körinişda ham yaşaş mumkinligini körasiz.
Mavzuga oid
Eng katta oladigan xulosalarimdan biri – odamlar özlari istagan körinişda yaşaşlari mumkinligidir. Hayot sizning öz tanlovlaringizdan iboratligini sezişni boşlaysiz. Mamlakatingizda odamlar qanday yaşasa, siz ular kabi hayot keçirişingiz şartmas. Barçasini boşqaça qiliş mumkin ekan, deb öylay boşlaysiz.
Demak, özingiz xohlasangiz, kuç va vaqtingizni birlaştirsangiz, istagan maqsadingizga erişişingiz mumkin.
“An'anaviy oilalarda avval öğil bolaga investitsiya kiritiladi, keyin esa...”
— Endi dasturçilikni boşlagan vaqtlarimda dasturçi qizlar deyarli yöq edi. Hozir safimiz ança kengaydi. Dasturçi qizlar kamligi, albatta, mentalitetga borib taqaladi. Özbekistonda barça sohalarda özgarişlar bölyapti, ammo xotin-qizlarga nisbatan munosabatimiz özgargani yöq.
Köpçilik an'anaviy oilalarda, avvalo, öğil bolaning ta'limiga investitsiya kiritiladi. Örtaça daromadli oilalarda öğil yoki qiz farzand ta'limiga pul sarflaş tanlovi keladigan bölsa, şubhasiz, öğil bola ustunlikka ega böladi. Uyda kimgadir kompyuter sotib oliş kerak bölsa, bu öğil bola uçun böladi. Qiz bolaga kamdan kam hollarda kompyuter sovğa qilinadi.
Xotin-qizlar ta'limiga e'tibor bergan davlatlarning iqtisodiyoti gullasa gullaydiki, ammo heç qaçon zarar körmagan. Bangladeşda 1960-yillarda iqtisodiy tanglik juda tarang ahvolda bölgan. Bu vaziyatdan çiqib ketiş uçun ta'lim, tibbiyotni oyoqqa turğizişga harakat qilişgan. Aynan ta'lim Bangladeş iqtisodiyotini önglaşga katta xizmat qilgan. Öşa paytlarda mamlakatda xotin-qizlar ta'limiga ham katta urğu berilgan edi. Özimizda ham xotin-qizlar ta'limini rivojlantirişimiz kerak, bundan mamlakat faqat foyda köradi.
“Kremniy vodiysidagi kompaniyalar va ekspertlar tuzgan 5 oylik mentorlik dasturini tugatdim”
— Dasturçilikning front-end yönalişida işlayman. Front-end foydalanuvçiga körinib turgan funksiyalarni yaratadi. Uning aksi bölgan back-end esa asosan ma'lumotlar bazasi bilan işlaydi.
Men ayni vaqtda işlaydigan kompaniya dasturçilari logistika tizimi avtomatizatsiyasi bilan şuğullanişadi. Bir narsani ikkinçi joyga yetkazib berişda foydalanadigan barça jarayonlar avtomatizatsiyalaştirilgan bölib, uşbu tizimda xatoliklar bölsa, uni tuzatiş va qöşimça funksiyalar qöşiş bilan şuğullanamiz.
AQŞdagi Kremniy vodiysi (Silicon Valley)da 5 oylik mentorlik dasturini yutib oldim. 20 ta davlatdan 5 nafardan qizni tanlab olişadi bu dasturga. 5 oy davomida dasturçi qizlarga yetarli bilim berişadi. Dastur doirasida turli davlatlardan 113 nafar qiz qatnaşdik. Qizlar ma'lum kompaniyalarga biriktirilib, ularning tajribalarini örganişdi.
Men özim Autodesk kompaniyasida tajriba orttirdim. Kompaniya boşqaruvi, xodimlar malakasini, şuningdek, avtomatizatsiya bölimi faoliyatini ham örgandik.
“Özbek yoşlari xorijdagi tengdoşlarimizga qaraganda qadriyatlarga köproq boğlanib qolganmiz”
— Universitetda öqib yurgan vaqtimda ilk marotaba AQŞga borganman. U yerda boşqa millatga mansub turli yoşlarni uçratganman, ularning mentaliteti ham boşqaça edi, tabiiyki. Xorijdagi tengdoşlarimiz bizdan farqli ölaroq özaro suhbatlaşiş, fikr almaşişni juda yaxşi körişadi. Ular bilan köp masalalarda muhokama olib boriş mumkin. Biz esa juda yopiqmiz, özimiz muammolarimiz bilan qolib ketamiz, köpinça.
Bu yaxşimi yoki yomonmi bilmadim, ammo biz qadriyatlarga juda boğlanib qolganmiz. Bu narsa bizning şaxsiy rivojlanişimizga salbiy ta'sir qilişi mumkin. Çunki siz ötmişga qançalik yopişsangiz, kelajakdan şunçalik qolib ketişingiz mumkin.
“Biz uçun muvaffaqiyat – yaxşi uy, maşina”
— Bizning fikrlaşimiz çeklanib qolgan. Biz uçun muvaffaqiyat nima? Biz uçun muvaffaqiyat yaxşi uy, maşina, hammaning oldida özimizni köz-köz qilişimizdir, afsuski. “Köz kördi” uçun harakat qiladigan bölib qolganmiz köpçiligimiz.
Aslida, har bir insonning özi yaxşi körib qiladigan işi bölişi kerak.
Bu işdan boşqalarga foyda tegişi kerak. Xalqimizga xos yana bir jihat bor: odamlarga baho berişimiz “özgaça”: kimningdir puli kam bölsa, serdaromad işi bölmasa, demak, uning jamiyatda örni yöq, degan notöğri talqin bor. Şu orqali tezda xulosa çiqarib olamiz.
Vaholanki, odamlarning maqsadlari turliça bölişi mumkin. Kimlardir butun hayotini ixtiroga bağişlaşi mumkin, kimlardir kitob yozib odamlarga foydasi tegişi mumkin. Jamiyatimizda bunday odamlarning mavqeyi yuqori turmaydi, ularni “loser” (omadsiz) deb baholaşlari ham mumkin.
Har bir inson özi qilayotgan işi uçun hurmatga loyiq bölişi kerak, deb öylayman. Odamlarning qilayotgan işi orqali qança daromad topişiga qarab baholaş notöğri.
“IT kadrlarni köpaytiryapmiz. Özbekistonda şunga mos bozorni ham yaratiş kerak”
— Dasturçilar yaqin yillar içida köpaydi, qizlar soni ham salmoqli. Kadrlar muammosi kamayyapti. Bir savol tuğiladi: Özbekistonda şu kadrlarga talabni yuzaga keltiradigan bozor bormi? Albatta, dasturçilarga talab bor, lekin kam. Bölganlariga ham kam haq tölaşadi. Dasturçi nima qiladi bu holatda? Xorij kompaniyasiga işlaşni boşlaydi. Buni yomon deb bölmaydi.
Şunday bozor bölişi kerakki, biz, özbekistonlik dasturçilar, öz bilimlarimizni işlatib, odamlarning hayotini yengillaştiradigan dasturlar yaratib bersak. Hozir qandaydir ilova yaratsangiz, uni sotib olişga odamlarimizning iqtisodiy imkoniyatlari yetmasligi mumkin. Keyin nima qilamiz? Uni xorijga sotamiz. Natijada Özbekistonda bu soha rivojlanişi juda sekinlik bilan ketadi. Bu holat mamlakatimiz iqtisodiy imkoniyati bilan çambarças boğliq.
Bizda sun'iy intellekt, robotlar yaratiladigan va bunga mos haq tölanadigan şaroit bölsa, Özbekistonda IT tez rivojlanadi. Qaçonki jamiyatda örta qatlam salmoği yuqori bölsa, xarid qiliş qobiliyati kuçaysa, öşanda mahalliy bozorimiz ham jonlanadi, pul aylanişni boşlaydi, iqtisodiyotga ham foydasi katta buning.
Biz ma'lum dasturni yaratayotganda qöşimça dasturiy ta'minotlarni boşqalardan xarid qilamiz. Özbekistondan ham xarid qilişimiz mumkin edi, ammo bizda bunaqa dasturlar işlab çiqilmaydi.
“Turmuş örtoğim ham dasturçi”
— Oila iqtisodiy jihatdan yaxşi bölişi, farzandlar sifatli ta'lim olişi uçun ayol işlaşi kerakmi yoki yöq? Buni har bir oila özi uçun özi tanlaydi. Lekin fikrimça, ayol va erkak işlab, oilaning iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirsa, bu faqat yaxşilikka xizmat qiladi.
Özim misolimda aytadigan bölsam, oilaliman, turmuş örtoğim ham dasturçi. Ikkalamiz bir soha vakillari bölganimiz uçun bir-birimizni yaxşi tuşunamiz. Ikkalamiz ham işlaymiz, oilaviy muammolarimizni birgalikda hal qilamiz. Çunki oila ikkalamizniki. Majburiyatlarimiz ikkiga bölingan, faqat bir kişiga oğirlik qiladi.
Muhabbat Ma'mirova,
Kun.uz muxbiri.
Operator va montaj ustasi – Şerzod Egamberdiyev.
