Urushayotgan davlatda qahramonlar odatda harbiylar bo‘ladi, lekin Ukrainada hozir 35 yoshli dasturchi yigit hammadan mashhur. Sobiq mudofaa vaziri Mixaylo Fyodorov xalq orasida qo‘llov bo‘yicha Zelenskiy bilan bemalol raqobatlasha oladi. Uning iste’fosidan keyin boshlangan namoyishlar hamon to‘xtagani yo‘q. Xo‘sh, Fyodorov mudofaa vazirligi tizimida nima qilgandiki, odamlar uni bunchalik yaxshi ko‘rib qolishdi?
Dasturchilikdan mudofaa vazirligiga
Fyodorov yoshligidan davlat xizmatchisi bo‘lishga qaror qilgan, shu yo‘nalishda o‘qigan. Xususan, NATO vakillarining Ukrainadagi maktabida ta’lim olgan. Mutaxassisligi bo‘yicha dasturchi. O‘zining aytishicha, 9-sinf vaqtida unga kompyuter sovg‘a qilishlari hayotini o‘zgartirib yuborgan. Qiziquvchan yigit darsliklarni raqamlashtirishda o‘qituvchilariga yordam bergan, internet o‘yinlari orqali elektron pul ishlagan.
Universitetning uchinchi kursida o‘qib yurganida uni Zaporijjya talabalar meri degan lavozimga saylashadi. Bo‘lajak vazir o‘z faoliyatini ijtimoiy tarmoqlarda targ‘ib qiladi, shu tariqa targ‘ibot bo‘yicha professionalga aylanib boradi.
2015-yil o‘zining shaxsiy SMM kompaniyasini ochgan Fyorodovning mijozlaridan biri Zelenskiyning «Kvartal-95» studiyasi bo‘ladi. Yigit Ukrainaning birinchi raqamli studiyasiga aylangan kompaniyaga qo‘ng‘iroq qilib targ‘ibot uchun sarflayotgan xarajatlarini ikki baravarga kamaytirish yo‘lini bilishini aytadi va ular bilan ishlashni boshlaydi.
Hali prezidentlikka nomzodini qo‘yish haqida e’lon qilmagan Zelenskiy Fyodorov bilan bir taqdimot bo‘yicha gaplashib, tanishganda shunday deydi: «Qiziq, biz sen bilan nega oldinroq birga ishlamaganmiz?» O‘sha suhbatda Fyodorovning qarashlari Zelenskiyga ma’qul tushadi, hatto undan shaxsiy blogini qanday yuritish bo‘yicha maslahat so‘raydi.
Keyinchalik Zelenskiy Fyodorovni prezidentlik kampaniyasi targ‘ibotiga jalb qiladi. Aynan Fyodorov sabab Zelenskiy kampaniyasi logotipida mashhur «Ze!» so‘zi paydo bo‘ladi. Ha, Fyodorov Ukraina katta siyosatiga Zelenskiy bilan birga, uning jamoasida kirib keladi. O‘shanda uning vazifasi internetdagi targ‘ibot bo‘lgan. Inauguratsiyadan keyin prezidentning shtatdan tashqari maslahatchisi etib tayinlanadi.
Urush boshlangach, Fyodorovga raqamli transformatsiya yo‘nalishi ishonib topshiriladi. «Diya», UNITED24, «Armiya dronov», Brave 1 kabi loyihalarga ko‘zingiz tushgan bo‘lsa kerak, Zelenskiy ularni ko‘p marta reklama qilgan. Fyodorov ana shu loyihalar tepasida turgan. Urush ketayotgan bo‘lishiga qaramay, Ukraina hukumatni raqamlashtirish borasida ulkan yutuqlarga erishdi. Bunday vaqtda davlat xizmatlarini raqamlashtirish juda muhim edi, chunki urush vaqtida harakatlanish, davlat idoralarida navbat kutish oson emas. Fyodorov ana shu muhim vazifani uddalaydi.
Lekin uning eng muhim loyihasi Ukraina armiyasini dronlar bilan ta’minlash edi. Ukraina G‘arbdagi ittifoqchilaridan og‘ir artilleriya, raketa, qiruvchi samolyot, tank kutib charchadi, ko‘p yerlarini boy berdi. Shunda dronlar mamlakatni saqlab qolishi mumkin bo‘lgan arzon qurol degan qarorga kelishdi. Fyodorov dron ishlab chiqarish dasturlari tepasida turdi, dronlar armiyasi harakati orqali frontni turli uchuvchisiz qurollar bilan ta’minlab keldi. Ukraina urushning beshinchi yili ketayotgan bir vaqtda aynan dronlar yordamida muvozanatni tikladi. Bugun Moskva xuddi front chizig‘i kabi hujumga uchrashi odatga aylandi va bu natijaga aynan dronlar evaziga erishishdi.
Bu yo‘nalishdagi ishlari sabab Zelenkiy Fyodorovni haqli tarzda Ukraina mudofaa vaziri lavozimiga tayinladi. Uni avvaliga Yermak o‘rniga devon rahbarligiga qo‘ymoqchi bo‘ldi, lekin samarali menejyer mudofaa vazirligiga mosroq degan qarorga keldi. Fyodorovning aytishicha, prezident unga barcha masalada mustaqil, vijdonan qaror qabul qilish vakolatini bergan. Shu sabab Fyodorov harbiy xaridlar borasida katta-katta odamlarga noqulaylik tug‘dirgan qarorlar qabul qila boshlagan.
Fyodorov mudofaa vazirligidagi faoliyatini tizimni isloh qilishdan boshladi. Yarim yil ichida keraksiz xarajatlarni kamaytirish evaziga 6,6 milliard dollar tejashga muvaffaq bo‘lgan. Harbiy xaridlarning bir qismi erkin tenderga chiqarilishi natijasida 155-mmli snaryadlar Ukrainaga 16 foizga arzonroqqa tushgan.
Fyodorov VSUni, harbiy xaridlarni isloh qilish orqali davlat byudjyetiga milliardlab dollar tejash imkoni berish barobarida ko‘p dushman orttirdi. Axir Ukrainada korrupsiya bilan bog‘liq vaziyat qandayligi ayon, urush vaqti harbiy xaridlarda qanaqa katta pullar aylanishini tasavvur qilavering. Prezident atrofidagi odamlar urush vaqtida davlat g‘aznasini o‘marib yurgan bir vaqtda SMMʼchi yigit mudofaa vaziri bo‘lib, qing‘ir xaridlarni cheklashni boshladi. Buni odamlar ko‘rib turgandi va tabiiyki, Fyodorovni yaxshi ko‘rib qolishdi.
Uning iste’fosini ukrainlar juda og‘ir qabul qildi. Kiyev meri Klichko «Zelenskiy Fyodorovni u mashhur bo‘lib ketayotgani uchun ishdan olganini» aytib chiqdi.
Sirskiyga e’tirozlar
Zelenskiy Sirskiy va Fyodorovni ular talashib qolgani uchun ketkazganini aytdi. Biz aksar namoyishchilar Sirskiy iste’fosini nega talab qilayotganini o‘zi ham tushunmasa kerak, degandik, lekin sobiq bosh qo‘mondonga aniq ayblovlar ham bor edi. Avvalo Sirskiy drondan foydalanish mumkin bo‘lgan joyda harbiylardan shturm uchun foydalanishda ayblandi. Drapatiy hujumda qurbonlar kam bo‘lishi tarafdori ekani, u boshlig‘i Sirskiyni emas, Fyodorovni qo‘llagani inobatga olinsa, sobiq mudofaa vaziri va sobiq qo‘mondon shu masalada tortishganiga shubha yo‘q.
Yosh Fyodorov «O‘rtoq Sirskiy, nima kerak ming kishini hujumga tashlab, men sizga mingta dron beraman, odamlarni asraylik», degan, sovet maktabidan chiqqan Sirskiy «Droning odam bo‘larmidi», deb harbiylarni shturmga boshlagan, katta ehtimol. VSU 155-brigadasida aynan shu sabab dezertirlik avj olgani haqida yozib chiqishdi, ko‘plab harbiylar Sirskiyga qarshi chiqdi.
Sirskiyning ham o‘z haqiqatlari bor. Uning fikricha, harbiylarning maoshiga sarflanishi kerak bo‘lgan bir qism pullar dron sotib olishga ishlatilgan. Shuningdek, Sirskiy aynan u uchuvchisiz qurilmalar kuchlarini armiyaning alohida bo‘linmasiga aylantirib, Madyarni rahbarlikka tavsiya qilganini aytdi.
Yana bir mojaro VSUda ham qo‘shni tomon kabi yuqoriga noto‘g‘ri hisobot berish holatlari ko‘paygani bilan bog‘liq. Masalan, Konstantinovkada prezidentga murojaat yo‘llab, shahar ozod qilingani haqida hisobot bergan ukrain harbiylar keyinroq asir tushgandi. Bu mojarolar Sirskiy iste’fosini tezlashtirgan.
Ana shunaqa gaplar. Ukraina harbiy rahbariyatidagi intrigalarni imkon qadar qisqa qilib tushuntirib berishga harakat qildim. So‘zimiz oxirida hozirgi vaziyat haqida shaxsiy fikrimni bildirmoqchiman. Mixaylo Fyodorov xalq orasida bunchalik mashhur bo‘lib ketgani Ukrainada demokratik institutlar ishlayotganidan dalolat. Hozir ukrain jamiyatida eng mashhur odamlar – harbiylar, Zalujniy, Sirskiy, Drapatiy, Madyar, Malyuk, Xmara, bu ro‘yxatni istagancha davom ettirish mumkin. Mana endi ular orasiga islohotchi menejyer Fyodorov ham qo‘shildi.
Harbiylar shunchalik mashhurki, Zelenskiy bir chekkada qolib ketishi hech gap emas. Taqqoslash uchun Rossiyaga qarang, rossiyaliklar orasida qaysi harbiy ommaviy mashhurlikka ega? So‘rov o‘tkazilsa, shubhasiz, hamon Georgiy Jukov eng mashhur harbiy bo‘lib chiqadi. Prigojin mashhurlik cho‘qqisiga chiqqanda, avariya bo‘lib o‘ldi, Shoygu sal-pal mashhur edi, uning o‘rniga hech kim tanimaydigan hisobchini mudofaa vaziri qilishdi, Surovikin haqida odamlar gapira boshlagandi, u ham Afrikada paydo bo‘lib qoldi.
Rossiyada qaysidir mulozim ishdan ketsa, hukumatga qarshi namoyish bo‘lishini tasavvur qilish qiyin. Oxirgi marta Sergey Furgal qamalganda odamlar namoyishga chiqqandi. Keyin Furgalning ham, namoyishga chiqqanlarning ham ahvoliga havas qilib bo‘lmadi. Mana shu faktning o‘zi ikki jamiyat o‘rtasidagi farqni yaqqol ko‘rsatib turibdi. Rossiyada faqat bir qahramon bo‘lishi mumkin, kimligini yaxshi bilasiz...
