Modomiki, mavjud subsidiya tizimi noqis ekan, uni isloh qilish qanday tartib va tamoyillarga asoslanishi kerak? Bu islohot qanday o‘tkazilsa, xalqqa foyda bo‘ladi-yu, qanday o‘tkazilsa, zarar bo‘lib qolishi mumkin?
Katta islohotga tayyorgarlik puxta bo‘lishi kerak
Yevropa Ittifoqi yordami bilan amalga oshirilgan, Armaniston, Ozarbayjon, Belarus, Gruziya, Moldova va Ukraina mamlakatlariga energetika sohasini isloh qilishda yordamlashish maqsadi ko‘zlangan “Sharqiy hamkorlik mamlakatlari iqtisodiyotini ekologiyalashtirish” nomli loyiha doirasida qilingan tadqiqotda mualliflar quyidagilarni yozishgan:
“Energetik subsidiyalarni isloh qilish tajribasidan olingan eng muhim xulosamiz shu bo‘ldi – islohot o‘ta puxta tayyorlanmog‘i kerak.
Garchi bu ravshan haqiqat bo‘lib ko‘rinsa-da, ko‘p holatlarda mamlakatlar islohotga biron bir qo‘qqisdan yuz bergan inqiroz bosimi ostida yoki xalqaro tashkilotlarning talabi bilan kirishishadi, natijada ichki koordinatsiyani, holatning chuqur tahlilini va jamoatchilik qo‘llovini ta’minlay olishmaydi. Bu narsalar esa harakatlar qat’iy bo‘lishi uchun, jiddiy o‘zgarishlar qilish uchun muhim.
Hukumatlarning energetik subsidiyalarni isloh qilishga tayyorlanishi yaxlit, kompleks xarakterga ega bo‘lmog‘i kerak. Odatda energetik subsidiyalar tarkibiy xarakterga ega uzoq muddatli muammodir va alaloqibat, tarkibiy yechimlarni talab etadi.
Energetik subsidiyalar islohoti doim tadqiqotlarni, konsultatsiyalarni talab etadi. U turli davlat idoralari va boshqa manfaatdor tomonlarning urinishini ham talab etadi. Bu ayniqsa islohotlarning bevosita va bilvosita oqibatlarini bashorat etish va jarayonni boshqarish tadbirlarini ishlab chiqish uchun dolzarb”.
Tizimning uch halqasidan ikkitasi xususiylashtirilishi lozim
Kun.uz kolumnisti Shahzod Yo‘ldoshboyevning ta’kidlashicha, energetika sohasi islohoti avvalo erkin bozor tamoyillariga asoslanishi hamda ilg‘or xorijiy tajribaga (masalan, Chili) suyanishi kerak.
“Bu islohotning eng muhim tarkibiy qismi – davlat nazorati vertikalini o‘zaro yuqori raqobat sharoitida ishlaydigan xususiy kompaniyalar gorizontaliga o‘tkazish. Xalqaro tajriba buni qanday amalga oshirish mumkinligini yaqqol ko‘rsatib turibdi. “Hududiy elektr tarmoqlari” va “Hududgazta’minot”ni bir nechaga bo‘lish va har birini xorijiy investorlarni jalb qilgan holda auksionga qo‘yish lozim.
