«Puldan muhimroq narsalar bor». Geynrix bilan uzoq kutilgan intervyu
|03:32 / 01.06.202235 33715 min
Özbekistonda öynab, muxlislar olqişiga sazovor bölgan va haligaça yaxşi xotiralar bilan eslab yuriladigan futbolçilar soni köp emas. Ammo bir hujumçi borki, öziga xos texnikasi va zarur vaqtda urgan gollari bilan muxlislar yoqimtoyiga aylangan. Bu – öşa Aleksandr Geynrix.
OAVga deyarli intervyu bermaydigan özbek futboli afsonasi bilan uning futbolçilik faoliyati va kelgusidagi rejalari haqida suhbatlaşdik.
«Futbolga qaytişdan oldin dam oldim»
– Hozir uydaman,Moskvada. Oilaviy işlar bilan şuğullanyapman, uzoq yillar bunga vaqtim bölmagandi. Töğrisi, biroz dam olişni xohladim. Futbolçilik faoliyatim tinimsiz safarlar bilan ötdi. Şuning uçun biroz oilam bilan birga bölişni istadim. Bu vaqtda kelajagim borasida qaror qabul qilib olişim ham kerak. Futboldagi faoliyatimning ikkinçi qismini yölga qöyib oliş lozim.
Futbol masalasida tanaffusdaman. Buyoğiga nima qilişni istaşim va qaysi yönalişda ketişimni aniqlab olişim kerak. Takliflar bor, ammo köp hollarda ularga özimni tayyor emasdek his qilaman, qanday işlaş kerakligini töliq bilmayman. Men töliq öquv-amaliyot bosqiçlarini ötkazgaç, iş boşlaşni xohlayman. Şunçaki faoliyat olib borişni istamayman.
«Ehtimol, Toşkentda işlarman…»
– Futbolçilik vaqtimda murabbiylik, funksionerlik bilan şuğullanişhaqida öylamaganman. Lekin şuni bilardimki, futbolsiz yaşay olmayman. U butun hayotim davomida men bilan. Lekin aynan qandaydir rolda işlaş haqida öylamaganman.
Hamma narsa bölişi mumkin. Mana hozir Özbekistonga keldim, döstlarimni ançadan beri körmagandim. Şundan kelib çiqib aytamanki, Toşkentda işlaşni juda xohlagan bölardim, özim tuğilgan Vatanimda.
Sönggi bor qaçon öynadim? Keça öynadim-ku! (Özbekiston va A Seriya afsonalari öyini) Töğrisini aytaman, bir yil davomida umuman yugurmadim. Heç narsa bilan şuğullanmadim. Şuning uçun ham, keça murabbiy menga asosiy tarkibda tuşişimni aytganida, undan doimgidek ikkinçi taymda maydonga tuşirişini söradim.
Takliflar bor. Ammo yana qaytaraman: men şunçaki iş boşlaşni istamayman. Kelganimdan söng, qandaydir natija körsatişni istayman. Doim Özbekistonga kelişdan xursand bölganman. Doim milliy jamoaga birinçi bölib yetib kelganman, istalgan odamdan söraşingiz mumkin. Federatsiya vaqtida futbolçilarning çiptalari bilan şuğullanadiganlar birinçi bölib mendan boşlaşardi.
Mavzuga oid
«Bunyodkor»ga ötmaganim? Puldan muhimroq narsalar bor»
– Futbolçining faoliyati juda qisqa. Hamma qölidan kelgança köproq pul topib, kelajagini ta’minlab olişga harakat qiladi. Men heç kimni muhokama qilmayman, hammaning öz yöli, öz haqiqatlari bor. Kimdir pul uçun ketgandir, kimdir Rivaldo bilan öynagani borgandir, yana kimdir Skolaridan nimanidir örganmoqçi bölgandir. Men şu yölni tanladim. Eslab köring, bizning derbilar qanday şiddatli keçardi. Şunday ekan, men bu hissiyotni heç qanday pulga alişmayman. 2007 yildagi öyinni eslaysizmi, qançalik keskin uçraşuv bölgandi. Bir-birimiz bilan urişib ketgandik.
Odilboyning yigitlari tahdid qilişgani haqidagi gaplar?
– 2008 yil «Bunyodkor»ga qarşi derbidan söng tahdidlar bölgan? Bu gap-sözlar qayerdan çiqqanini bilmayman. Ba’zi voqealar bor, ular haqida gapirişni özim istamayman. Bu erkakçilikka töğri kelmaydi, deb öylayman. Heç kimni xafa qilib qöyişni xohlamayman.
Ha, bizda oz-moz muammolar, kelişmovçiliklar bölgan. Lekin iş qöl kötariş, qurol öqtaliş kabilargaça yetib bormagan. Qönğiroq bölgan: Kopa (Temur Kapadze) men bilan gaplaşib olişmoqçiligini aytgan.
Ular penaltini nohaq işlab olganim, simulyatsiya işlatganimni aytib, meni ayblaşdi. Lekin hozir öşa vaziyatni internetdan körsangiz, rostdan ham penalti borligini körasiz. Çunki Bugalo menga oyoği bilan urilgan, keyinroq uning özini zaxiraga oliş kerak bölgan, çunki öşa vaziyatda jarohat olgandi. Bor gap şu, lekin kim menga tuşuntirib beradi, buning nimasidan xafa böliş kerak, axir bu futbol-ku! Ularga nimani ham tuşuntirib bölardi. Asablar tarang holatda turişardi. Bu voqea birinçi davraning oxirida sodir bölgandi. Ertasiga men Moskvaga, uyimga uçib ketdim.
Tanaffusdan qaytganimizdan söng, yiğiliş ötkazdik, unda heç narsadan qörqmasligimiz, hammasi joyidaligi aytildi.
«Paxtakor» va Babayandan juda minnatdorman»
– Samvel Babayan? Bilasizmi, men bu insondan juda minnatdorman. Çunki u meni «Paxtakor»ga olgan paytda bu yerga kelişni xohlamasdim, işonmaganman. Eldor Magdeyev bilan döstlaşib olgandik. Milliy jamoada ham u bilan bir-birimizni tuşunib öynardik. U öşa vaqtda «Buxoro»da öynardi. Unga meni qandaydir olimpiya jamoasiga taklif qilişayotganini aytdim. Lekin borişni istamasdim. Qanaqasiga milliy jamoa bir klub içida şakllantirilişi mumkin? Umuman, bu narsani tuşunmaganman. Biz u jamoada öynolmay qolib ketişdan qörqardik, u yerda yulduzlar bor edi.
Keyin esa biz Samvel aka bilan uçraşdik, qanday qilib bilmayman, ammo u bizni işontira oldi. Qaysidir tomondan u haq bölib çiqdi. Çunki futbolçilik faoliyatim aynan «Paxtakor»da boşlandi. Öyin amaliyotisiz qolib ketişdan qörqqandik, ammo aksinça böldi.
Özbekiston va Qozoğiston futboli örtasidagi farq
– Birinçi navbatda, Qozoğiston çempionatida legionerlar köp, ular UYeFAda öynaşadi va şuning uçun ham milliy çempionat darajasi yuqori. Jamoalarda biznikidek bitta emas, önlab xorijlik futbolçilar bor. Aynan ularning hisobiga çempionat darajasi yuqori. Ijroçilar mahorati katta farq qiladi.
Ularda ham özlariga yaraşa muammolar bor. Maydonlar sifati yaxşi emas, iqlim ança murakkab. Bizda issiq, lekin maydonlarimiz super holatda. Qozoğistonda esa bunday emas. Misol uçun, Ostonada (Nursulton) -40 gradus sovuq bölsa, Çimkentda 40 gradus issiqda futbol öynaşingiz kerak edi. Şuning uçun, ularda infrastruktura ança oqsaydi. Bu yerda nimanidir reja qiliş mumkin, ammo uyoqda barçasi vaziyatdan kelib çiqib özgaradi. Çempionatlarni soliştirsak, katta farqni köramiz.
Esingizdami, Uluğbek Baqoyev Qozoğistonda neça marotaba töpurar bölgan, juda kuçli futbolçi sifatida qaralardi. Ammo milliy jamoada tiki-taka öynaşadi va u bunday uslubga mos tuşmasdi. Aytgança, uni keça kördim, ğalaba bilan tabrikladi. U ham mening yiqilganimni gapirdi.
«Aktobe»dan ketgani haqida
– Avvaliga, seleksiya böyiça mutaxassis sifatida işladim. Jamoa boşliği bilan kelişa olmadik. Uning qandaydir qinğir işlari bor edi. Klub prezidenti esa mening yaqin döstim edi, u bilan birga öynaganmiz. Faoliyatini yakunlagaç, mendan yordam söradi. Yonida işlaşimni xohlaşini aytdi. Nega şu yölda davom etmadim? Çunki döstimni u yerdan olib taşlaşdi. Inson sifatida qola olmasdim, çunki aynan u bilan birga kelgandim, birga ketdim.
Legionerlik maşaqqati
— Rossiyaga erta borib qolgandim. Ruhiy jihatdan tayyormasdim. «Torpedo»da öynadim, ammo öz pozitsiyamda emas, öng qanot yarimhimoyaçisi sifatida. Bu mening joyim emas. Murabbiy şunday qöygandi, bunday öynay olmayman deya olmaysan. Aslida, ular meni 10-raqam pozitsiyasiga olib kelişgandi. Lekin bu joyda Semşov öynardi. Nega meni transfer qilişganini bilmayman, Semşovni raqobatda yutib çiqadi deb öylaşganmi?!
TsSKAda esa, aytib ötganimdek, yoş bölganman, tajriba yetişmagan. Bir neçta gollar urdim, yoşlar örtasidagi JÇ fonida menga Özbekistonda yilning eng yaxşi futbolçisi unvonini berişdi, ammo men bunga qöşilmayman. Şu yerda öynab, nimanidir körsatişim kerak edi.
Eng qiyini Janubiy Koreyada bölgandi. Ayniqsa, ovqat bilan juda ham qiynalib ketgandim. Haftasiga 5 kilogramm vazn yöqotgandim. Jamoadoşlarimga meni «McDonalds»ga olib borişlarini söradim, ortiq kimçi yeya olmasdim, u haddan taşqari aççiq edi. «McDonalds»ga keldik, özimga katta idişda ovqat oldim, bir marotaba tişlab kördim, şu qadar aççiqki! Öşa vaqtda farzandli bölgandik, xotinimni olib kela olmagandim. 3-4 oy ötgaç, uni olib keldim, şundan söng, ovqatlanişim öz iziga tuşib qolgandi.
«Jasur Jaloliddinov? 18 yoş – legioner bo‘lişga juda erta»
— Juda erta legioner böldi. Misol uçun, Odil (Ahmedov) neça yoşida Rossiyaga borgan? 24-25. Eldor-çi? 22 yoş. Men esa 18 yoşda borgandim. Bu juda erta. Özbekistonda ham töliq öyin amaliyoti yöq edi. Rossiyaga borganimdan söng, boşqaça tezlikni kördim, futbolçilar bir-birlarining oyoqlariga boşqaça kuç bilan zarba berişadi. U yerda boşqaça maoş evaziga futbol öynaladi.
Murabbiy Valeriy Gazzayev edi – juda kuçli mutaxassis. Hissiyotlarga beriluvçan. Kubok finalida «Lokomotiv» bilan öynagandik, penaltilar seriyasida yutqazganmiz. Men va Rolan Gusev birga edik. Ob-havo dahşatli edi, agar mana şu yerda, mana bu tösiqlar, daraxtlar orasida öynaganimizda ham undan yaxşiroq şaroitda harakat qilgan bölardik. Rolan menga pas berdi, ammo maydon şu qadar yomon holatdaki, töp yerda dumalab kelayotib sakrab, mening ustimdan ötib ketgan. Men işonç bilan oyoq qöyib, zarbaga tayyorlanayotgandim. Tasavvur qilyapsizmi, qançalik notekis maydon! Keyin Gazzayev meni zaxiraga oldi. Şundan söng, u meni söka boşladi: hoy bolakay, sen qayerga kelganingni bilasanmi, qança pul tölanyapti senga… Vaziyatni tuşuntirişning imkoni yöq. Uning yuzi yuzimga tegay deb turibdi, faqat tişlar orasidagi tilni köriş mumkin.
Eng oğir davr? Heç qaçon futbolni tugatiş haqida öylamaganman. Ammo şunday vaziyatlar bölganki, bir jamoadan boşqasiga ötiş jarayonida klubsiz ham qolib ketganman. Bir oyça uyda ötirganman, öşa vaqtda ruhiy jihatdan ança qiyin bölgan.
Eng yaxşi şerik? Odil Ahmedov bilan öynaş juda qulay edi. Eldor Magdeyev, Zayniddin va Farhod Tojiyevlar. «Paxtakor»dagi döstlarimni aytyapman, ular bilan neça yillar birga öynadik.
Milliy jamoaga xalal berayotgan jihatlar
— Menimça, bizda mentalitet bilan boğliq kiçik muammo bor. Kattalarga hurmat degan narsa bor: kattalar şunday dedimi, şunday bölişi kerak. Qaysidir familiyadagi futbolçiga nisbatan qöpol öynamaslik kerak, ehtiyotkor böliş kerak. Keça italiyaliklar bizga qarşi körsatgan futboldan hayratda qoldim. Qarang, ular biznikilarni qanday tepişdi. Aslida, bu örtoqlik öyini edi, şuni öylab men şokka tuşib qoldim. Hammasi 50dan oşgan qariyalar bizning jamoaga qarşi qanday keskin öynadi. Aziz Haydarovni ham, Odilni ham yiqitişdi. Mana şunday futbol öynaş kerak. Biznikilar heç kimni turtib ham qöymadi. Zaxira örindiğidan turib ham barçasini his qiliş mumkin. Biz ularga hurmat bilan munosabatda böldik, ammo ular bu yerga yutqaziş uçun kelmaganini körsatib qöyişdi. Mana şu narsa ham har bir öyinga professional yondaşiş kerakligini körsatib bermoqda, ayniqsa milliy jamoa darajasida. Oldin bizda ham kattalar bölgan, qandaydir qonunlar borligini aytişgan. Hozir esa bunday narsa yöq. Futbolçilar yoşmi-kattami bir xil öynamoqda.
Adaşmasam, 2001 yilda «Paxtakor»da milliy jamoa bazasini yaratişdi. Xuddi hozir «Olimpik»da yoşlar yiğilganidek, öşa davrda milliy jamoa futbolçilari «Paxtakor»da yiğilişgandi. Keyinçalik «Paxtakor»ga nimadir böldi, men bu haqida nimadir deya olmayman ham, şunçaki bu jamoani «Paxtakor» deb nomlaşdi. Öşanda bizda milliy jamoaning barça yulduzlari öynardi, men juda yoş edim. Öşa futbolçilarni oldin faqat televizorda körardim. Öşanda ular: «Sanya, unday emas, bunday qil», — desa, bu men uçun qonun edi. U jamoada Mirjalol Qosimov va köplab yulduzlar öynardi.
Yodingizdami, biz birinçi marta yoşlar örtasidagi jahon çempionatiga çiqqandik. Öşandan keyin yana neçta yoşlar va ösmirlar jamoalarimiz JÇga çiqdi, ammo ösiş yöq. Mayli, yoşlar futboli darajasida ham. Hozirda uşbu darajadagi futbolimizda ham pasayiş kuzatilyapti. Aslida, biz tepaga va yana tepaga qarab ketişimiz kerak edi. Ammo göyo qaysidir pik nuqtamizga çiqqaç, pastga tuşib ketgandekmiz. Barça muammolarni bilmayman. Yaponiya yoki Janubiy Koreyaga safar qilsak, yuta olarmikanmiz, deb boramiz. Bunday bölmasligi kerak. Biz mana bu italyanlar kabi yutamiz deb borişimiz kerak. Aksinça, ular biz bilan öyinga qörqib tuşişlari kerak.
«Futbolni, avvalo, muxlislar uçun öynaganman»
– Umuman, men uçun futbol bu – şou. Men ğalaba uçun, jamoa uçun köp narsa qilardim, ammo doim çiroyli öynaşga harakat qilganman. Futbolni muxlislar uçun öynardim. Ular öyinni körib, yana stadionga keliş istagi bilan ketişlari kerak.
«Milliy çempionat saviyasi haminqadar»
– Milliy çempionat u qadar kuçli emas. Raqobat doim 2-3 klub örtasida keçadi. Ammo bu yetarli emas. Ha, bizning davrda ham şunday edi, ammo eslab köring, bizning derbilar qanday şiddatli keçardi. «Bunyodkor»da Rivaldo va boşqa legionerlar öynardi. Qança odam futbol körgani kelardi. Hozir «Paxtakor»ga şunça odam keladimi? Yöq! 2ta raqobatçi klub bölsa, qançalik katta kuraş keçişini kördingizmi? Agar mana şunday jamoalardan 10ta bölsa-çi? Futbolimiz qançalik rivojlanardi. Bu muhitda futbolçilar katta ösişga erişardi. «Bunyodkor» kabi kuçli raqiblarga qarşi öyinda bahsga özingni 100 foiz tayyorlaysan, ammo autsayderga qarşi bellaşuvlar oldidan klass evaziga baribir gol urişingga işonasan va bor kuçing bilan öynamaysan. Ammo kuçli öyinlarni futbolçi mavsum davomida 2 martagina ötkazsa, qanaqasiga ösiş mumkin? Agar şunday öyinda zaxirada ötirsang-çi?! Ha, bizning davrda ham şunday edi. Şuning uçun, öşanda ham JÇga çiqa olmaganmiz, haligaça çiqa olmaymiz.
Bobur Akmalov suhbatlaşdi. Tasvirçi va montaj ustasi – Azimjon Vohidov
