O‘zi oila va karerani nega bir-biridan ajratishimiz kerak? Oila qurish — bu yurib kelayotgan yo‘lagingdan butunlay boshqa boshi berk ko‘chaga tushib qolish, degani emas, vazifalarning ko‘payishi, xolos. Hayot esa davom etaveradi. Ishni va oilani birgalikda davom ettirish, mansab pillapoyalaridan erkaklar singari odimlab borish mumkin.
Kasbiy faoliyat yuritishi uchun 3 ta diplomi bor, ikkita oliygohni tamomlagan qizlar ham talaygina. Lekin suhbat jarayonida asosiy e’tibor ularning ish tajribasi yoki qanday yumushni bajara olishiga emas, balki ayol kishi ekanligi va shaxsiy hayotining ishga ta’sir etmasligiga qaratiladi.
«Turmushga chiqish yoshida ekansiz, oila qurganingizdan so‘ng, turmush o‘rtog‘ingiz ishlashingizni istamasa nima bo‘ladi?», «Endigina oila qurgan ekansiz, tez orada dekretga chiqib ketmaysizmi?», «Bolangiz yosh ekan, u bilan ishlashga qiynalmaysizmi?»... Har bir oliy ma’lumotli o‘zbek qizining ishga kirish uchun intervyu topshirish jarayonida eshitishi tabiiy bo‘lgan savollar, shunday emasmi?
Nazariy bilim hamisha amaliyot bilan mustahkamlanib borishi sir emas. Ish beruvchining talablariga mos bo‘lish uchun kichik yoshdagi bolasini katta qilib, yana bir necha farzandli bo‘lganda u kasbiy ko‘nikmalarini allaqachon unutib yuborgan bo‘lmaydimi?
«Yaqinda magistraturani tamomladim. Dissertatsiyamni muvaffaqiyatli himoya qilganim uchun meni oliygohda olib qolishlarini aytishdi. Juda xursand bo‘ldim. Qaynona-qaynotam va ota-onam ham bu xushxabardan quvonishdi. Lekin ishga olish vaqti kelganda kafedra mudiri bir yil avval besh nafar magistrni ishga olgani, ularning barchasi orqama-keyin tug‘uruq ta’tiliga chiqib ketganlarida qiyin ahvolga tushib qolgani uchun meni ololmasligini aytdi. Bolam hali yosh, unday niyatim yo‘q ekanligini aytsam ham unamadi. O‘zim uydagilarimning oldida juda uyaldim», deydi shaxsi sir qolishini istagan suhbatdoshimiz.
Kamola Aliyeva, yuridik fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), TDYuU dotsenti v.b., gender masalalari bo‘yicha mutaxassis:
«Bugungi kunda ishxonalarda ayollarni ishga olish masalasida diskriminatsiyaga duch kelamiz. Mana shunday ayollarning ishga olinishidagi stereotiplar bo‘yicha tadqiqotim doirasida 300 dan ziyod respondentlar o‘rtasida so‘rovnoma o‘tkazgandim. O‘shanda ko‘proq ayollar qatnashgandi. Chunki ishga qabul qilishda va mehnat faoliyati davomida gender stereotiplari va kamsitish holatlariga aksariyat ayollar duch keladi. Ammo bu haqda ochiq gapirish jamiyatimizga to‘g‘ri kelmaydi, degan yozilmagan «qonun» mavjud.
Ko‘pincha, ayollar bunday hollarda indamay ichiga yutishni afzal ko‘rishadi. Sababi — ayol kishi yoshligidan qiyinchiliklarga «bardoshli» bo‘lish va e’tiroz bildirmaslik ruhida tarbiyalanadi, buning oqibatida esa shu kabi holatlar takrorlanaveradi. Ma’lum bo‘lishicha, ish beruvchi ayollarni ishga olayotganda turmush qurishi, farzand ko‘rishi, yosh kelin ekani va tug‘uruq ta’tiliga chiqib ketishi bilan bog‘liq savollarni bergan va agar ish beruvchiga ayolning javoblari to‘g‘ri kelmasa ishga qabul qilmagan.
