Qonunçilikdagi yangilik: Homiladorlik va kasallik nafaqalari endi qanday tölanadi?
|19:00 / 13.07.202637 2879 min
Özbekistonda homiladorlik va kasallik nafaqalarini tayinlaş hamda tölaşning yangi tartibi joriy etildi. Endilikda tölovlar “Baraka” ijtimoiy kartasi orqali amalga oşiriladi. Kun.uz yangi tizimning asosiy özgarişlari, nafaqa oliş şartlari va tölov mexanizmini tuşuntiradi.
“Davlat ijtimoiy suğurtasi töğrisida”gi qonun hamda Vazirlar Mahkamasining 796-son qaroriga muvofiq, homiladorlik va tuğiş hamda vaqtinça mehnatga layoqatsizlik nafaqalarini tayinlaş va tölaşning yangi mexanizmi joriy etildi. Bunda homiladorlik va tuğiş nafaqasi töliq, kasallik nafaqasi esa 6-kundan boşlab Davlat ijtimoiy suğurta jamğarmasi hisobidan moliyalaştiriladi .
Davlat ijtimoiy suğurtasi nima?
Davlat ijtimoiy suğurtasi — suğurta hodisasi yuz berganda suğurtalangan şaxslarning daromadlari yöqolişi oldini olişga qaratilgan davlat kafolatlari tizimidir. U majburiy va ixtiyoriy asoslarda amalga oşiriladi hamda vaqtinça mehnatga layoqatsizlik, homiladorlik va tuğiş kabi suğurta hodisalari yuz berganda fuqarolarni ijtimoiy himoya qilişni ta’minlaydi.
Quyidagilar majburiy asosda qamrab olinadi:
mehnat faoliyatini mehnat şartnomalari asosida amalga oşirayotgan fuqarolar;
fuqarolik-huquqiy xususiyatga ega şartnomalar asosida xizmat körsatayotgan (iş bajarayotgan) fuqarolar;
yuridik şaxslarning rahbarlari sifatida faoliyatni amalga oşiradigan fuqarolar.
Ixtiyoriy asosda suğurtalanadigan şaxslar esa quyidagilar:
özini özi band qilgan şaxslar;
dehqon xöjaligida band bölgan şaxslar;
şaxsiy tomorqa yer uçastkalarida band bölgan şaxsiy tomorqa yer uçastkalarining egalari yoki ularning oila a’zolari;
davlat organlari va boşqa taşkilotlar tomonidan çet davlatlarda taşkil etilgan taşkilotlarda işlaydigan Özbekiston Respublikasi fuqarolari;
çet elda yollanib işlaydigan Özbekiston Respublikasi fuqarolari;
Mavzuga oid
Özbekiston Respublikasi hududida doimiy yaşovçi hamda Özbekiston Respublikasi hududida daromad keltiradigan faoliyatni amalga oşiradigan çet el fuqarolari va fuqaroligi bölmagan şaxslar;
işlamaydigan fuqarolar, ular uçun suğurta badali eri (xotini) tomonidan tölanganda;
yuridik şaxslarning muassislari (iştirokçilari) sifatida daromadlar oladigan fuqarolar;
yakka tartibdagi tadbirkorlar, şu jumladan, “Hunarmand” uyuşmasining a’zolari bölgan hunarmandçilik faoliyati sub’yektlari;
faoliyatni yuridik şaxs taşkil etmagan holda, oilaviy tadbirkorlik şaklida amalga oşiradigan oila a’zolari;
dehqon xöjaligining boşliği.
Homiladorlik va tuğiş nafaqasi (dekret puli) qanday tölanadi?
2026 yil 1 yanvardan boşlab suğurtalangan şaxslarga homiladorlik va tuğiş nafaqasi Davlat ijtimoiy suğurta jamğarmasi mablağlari hisobidan tölanmoqda. Avval uşbu nafaqani iş beruvçi tölab kelgan edi.
Nafaqa mehnatga layoqatsizlik varaqasi (kasallik varaqasi) asosida tayinlanadi.
Homiladorlik va tuğiş nafaqasi (dekret) puli qanday hisoblanadi?
Homiladorlik va tuğiş nafaqasi ayolning örtaça oylik iş haqi hamda suğurta staji asosida hisoblanadi. Suğurta stajiga qarab örtaça iş haqining quyidagi uluşi qöllanadi:
10 oydan 24 oygaça staj uçun — 75 foiz;
25 oydan 60 oygaça staj uçun — 85 foiz;
61 oy va undan ortiq staj uçun — 100 foiz.
Bunda nafaqani hisoblaşda örtaça oylik iş haqining mehnatga haq tölaş eng kam miqdorining (MHTeKM) 10 baravaridan oşmagan qismi inobatga olinadi.
Nafaqa miqdorini Davlat ijtimoiy suğurta jamğarmasining axborot tizimi mavjud ma’lumotlar asosida avtomatik hisoblaydi va ayoldan alohida ariza topşiriş talab etilmaydi.
Homiladorlik va tuğiş nafaqasi 126 kalendar kun uçun (tuğiş qiyin keçgan yoki ikki va undan ortiq bola tuğilganda — 140 kalendar kun uçun) biryöla hisoblanadi va bir martalik tölov sifatida tölab beriladi.
Rasmiy işlamaydigan ayollar ham dekret puli olişi mumkinmi?
Ha. Biroq buning uçun ixtiyoriy ijtimoiy suğurta tizimida iştirok etiş talab qilinadi. Nafaqa quyidagi holatlarda tayinlanişi mumkin:
ayol özini özi band qilgan şaxs sifatida röyxatdan ötgan va ixtiyoriy ijtimoiy suğurta badallarini tölab kelayotgan bölsa;
yoki ayol işlamasa, uning uçun işlovçi turmuş örtoği ixtiyoriy ijtimoiy suğurta badallarini tölab kelayotgan bölsa.
Bunda badallar kamida 10 oy davomida tölangan bölişi, şundan oxirgi 6 oy uzluksiz bölişi şart. Nafaqa miqdori tölangan badallar muddati va hajmiga boğliq.
Şu bilan birga, ixtiyoriy asosda suğurtalangan şaxslar uçun homiladorlik va tuğiş nafaqasi mehnatga haq tölaşning eng kam miqdorining 5 baravaridan oşmaydi. Hozirgi kunda bu 6 million 355 ming sömni taşkil etadi.
Ixtiyoriy ijtimoiy suğurta badalining eng kam oylik miqdori esa MHTeKMning 5 foizi bölib, hozir 63 ming 550 söm etib belgilangan. Ixtiyoriy badallarni “Baraka” ilovasi orqali tölaş mumkin.
Vaqtinça mehnatga layoqatsizlik nafaqasi nima?
Bu xodim kasalligi yoki boşqa qonunçilikda nazarda tutilgan holatlar sabab vaqtinça işlay olmagan davr uçun tölanadigan nafaqadir.
Kasallik nafaqasi elektron mehnatga layoqatsizlik varaqasi asosida tayinlanadi. Nafaqani tayinlaş, hisoblaş va tölaş Davlat ijtimoiy suğurta jamğarmasining axborot tizimlari orqali elektron şaklda amalga oşiriladi.
Yangi tartibga köra, kasallik nafaqasi kalendar yilidagi dastlabki 5 kalendar kun uçun iş beruvçi (iş beruvçi mavjud bölmaganda — şaxsning özi) hisobidan, 6-kundan boşlab esa Davlat ijtimoiy suğurta jamğarmasi hisobidan tölanadi.
Nafaqa miqdori suğurta stajiga qarab belgilanadi:
6 oydan 8 yilgaça — örtaça iş haqining 60 foizi;
8 yildan ortiq — örtaça iş haqining 80 foizi.
Bunda nafaqani hisoblaşda örtaça oylik iş haqining mehnatga haq tölaşning eng kam miqdorining (MHTeKM) 10 baravaridan oşmagan qismi inobatga olinadi.
Kasallik nafaqasi bir kalendar yilida jami 182 kalendar kungaça tölanadi.
Bunda kasallangan bolani parvariş qiliş zarur bölganda nafaqa tölanadigan muddat:
14 yoşgaça bölgan bola uçun — qöşimça 20 kalendar kungaça;
16 yoşgaça nogironligi bölgan bola uçun — qöşimça 40 kalendar kungaça uzaytiriladi.
Şuningdek, I va II guruh nogironligi bölgan şaxslar, 18 yoşga tölmagan tört nafar va undan ortiq farzandi bor şaxslar, şuningdek, nogironligi bölgan farzandni tarbiyalayotgan şaxslar uçun kasallik nafaqasi miqdori yana 20 foiz bandga oşiriladi.
Nafaqalar qanday tayinlanadi?
Yangi tizim proaktiv şaklda işlaydi, ya’ni nafaqani tayinlaş uçun fuqarodan ariza yoki alohida murojaat talab etilmaydi.
1-bosqiç. Elektron mehnatga layoqatsizlik varaqasi rasmiylaştiriladi
Fuqaro kasallanganda yoki homiladorlik va tuğiş ta’tiliga çiqişda tibbiyot muassasasiga murojaat qiladi. Şifokor "Yagona tibbiy" axborot tizimi orqali elektron mehnatga layoqatsizlik varaqasini rasmiylaştiradi.
Nafaqa tayinlanişi böyiça xabarnomalarni oliş uçun elektron mehnatga layoqatsizlik varaqasida fuqaroning amaldagi telefon raqami körsatilgan bölişi lozim.
Çet elda kasallangan Özbekiston fuqarolari xorijda berilgan tibbiy hujjatlarni notarial tasdiqlangan tarjimasi bilan Özbekistondagi yaşaş joyi böyiça poliklinikaning vraçlik-maslahat komissiyasiga taqdim etadi.
2-bosqiç. Nafaqa avtomatik hisoblanadi
Elektron mehnatga layoqatsizlik varaqasi rasmiylaştirilgaç, ma’lumotlar avtomatik ravişda "Ijtimoiy suğurta" axborot moduliga yuboriladi. Tizim fuqaroning suğurta staji va daromadlari töğrisidagi ma’lumotlarni tekşiradi hamda nafaqa miqdorini avtomatik hisoblaydi.
3-bosqiç. Fuqaroga xabarnoma yuboriladi
Nafaqa tayinlangani yoki uni tayinlaş rad etilgani haqida fuqaro SMS, “Baraka” mobil ilovasi hamda my.gov.uz portalidagi şaxsiy kabineti orqali xabardor qilinadi.
4-bosqiç. Nafaqa tölanadi
Tayinlangan nafaqa qonunçilikda belgilangan muddatlarda fuqaroning “Baraka” ijtimoiy kartasiga töğridan töğri ötkaziladi.
“Baraka” kartasi bölmasa nima böladi?
Fuqarodan alohida murojaat talab etilmaydi. Nafaqa tayinlangaç, “Baraka” mobil ilovasida avtomatik ravişda virtual ijtimoiy karta oçiladi va mablağ aynan şu kartaga ötkaziladi. Agar plastik karta kerak bölsa, uni mobil ilova orqali buyurtma qiliş mumkin. Vaqtinça mehnatga layoqatsizlik nafaqasi tayinlangan fuqarolarga “Baraka” ijtimoiy kartasi bepul rasmiylaştirib beriladi. Şuningdek, nafaqa tayinlangani va mablağ tuşgani haqidagi ma’lumotlarni ham “Baraka” mobil ilovasi orqali kuzatiş mumkin.