Bir qator oziq-ovqat mahsulotlari importiga bojxona boji bekor qilinishi narxlarga qanday ta’sir ko‘rsatadi?

«Misol uchun, birgina uy xo‘jaliklar kesimida tahlil qiladigan bo‘lsak, ushbu oziq-ovqatlarga kam yoki o‘rta daromadli uy xo‘jaliklari daromadlarining katta qismi sarflayotganini kuzatish mumkin. Jumladan, bular makaron, tuxum, sariyog‘, go‘sht, pishloq, olma va boshqalar. Importning o‘sishi natijasida aholining iste’moli oshishi kutilmoqda va ushbu turdagi mahsulotlar uchun import narxlari 1 foizdan ortiqroq pasayadi»,– deya tushuntirdi ekspert.

Makroiqtisodiy ta’siri

Yuqoridagi qarorning iqtisodiy ta’siri ITIM ekspertlari tomonidan ham o‘rganildi. Markaz axborot xizmati tahlil natijalarini Kun.uz’ga ma’lum qildi.

Qayd etilishicha, bojxona to‘lovlari stavkalarini nolga tushirishning makroiqtisodiy ta’siri markaz tomonidan go‘sht va sut mahsulotlari, mevalar, yong‘oqlar, don mahsulotlari, un mahsulotlari, konservalar, shokolad, suv, to‘qimachilik mahsulotlarining ayrim turlari uchun umumiy muvozanat modeli asosida hisoblab chiqilgan.

Yana bir muhim jihat shundaki, Erkin savdo zonasi to‘g‘risidagi bitimga muvofiq MDH davlatlaridan olib kirilayotgan tovarlarga import bojxona to‘lovlari kiritilmaydi. Transport va logistika zanjirlarining buzilishi, asosiy yetkazib beruvchi mamlakatlarda, ishlab chiqarishning to‘xtab qolishi tufayli O‘zbekiston MDHga a’zo bo‘lmagan uchinchi mamlakatlardan import hajmini oshirgan. Bu, o‘z navbatida, ichki bozorda mahsulot tannarxining oshishiga olib keladi.

Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, 2022 yilda bojxona bojining nol stavkasi qo‘llanishi belgilangan mahsulotlarning 57 foizi MDH davlatlaridan bojsiz olib kelingan, qolgan 43 foiz import qilinayotgan iste’mol tovarlariga bojxona boji stavkalari qo‘llangan.

Hisob-kitoblarga ko‘ra, bojxona bojining pasaytirilishi ushbu mahsulotlar importining o‘rtacha 6,7 foizga oshishiga olib keladi.

Importning eng katta o‘sishi quyidagi tovarlar guruhlari uchun kutilmoqda:

• go‘sht va go‘shtli oziq-ovqat submahsulotlari; 
• sovitilgan yoki muzlatilgan mevalar; 
• olma, nok, behi va boshqa yangi mevalar;
• yong‘oq;
• qandolat mahsulotlari;
• shokolad;
• makaron;
• pishloq mahsulotlari.

Shu bilan birga, ushbu mahsulotlar uchun ichki bozorda import narxlari 1,16 foizga pasayishi kutilmoqda.

ITIM mutaxassislari tahlillariga ko‘ra, bojxona boji stavkalarini nolga tenglashtirish aholidan 600 mlrd so‘m miqdorida qo‘shimcha mablag‘larni tejash imkonini beradi, bu esa iqtisodiyotdagi ichki talabning 0,45 foizga o‘sishini rag‘batlantiradi va iqtisodiy o‘sishga oshiruvchi ta’sir ko‘rsatadi.

Import oqimlariga ta’siri

Markaz ekspertlari prognozlariga ko‘ra, Rossiya, Moldova, Qozog‘iston, Belarus va Ukrainadan oziq-ovqat importi kamayishi kutilmoqda. Shu bilan birga, Yevropa Ittifoqidan import ko‘payadi.

Yevropa Ittifoqi mamlakatlari orasida importning eng katta o‘sishi Polsha, Fransiya va Italiya hissasiga to‘g‘ri keladi. Savdoga eng ko‘p ijobiy ta’siri ko‘rsatadigan boshqa mamlakatlar Turkiya, Xitoy va Hindistondir.