Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari har yili jahon iqtisodiyotida trillionlab dollarlik qiymat yaratadi. Bu ulkan bozor don mahsulotlari va chorvachilikdan tortib, meva-sabzavotlar, kofe va kakaogacha bo‘lgan ko‘plab tovarlarni qamrab oladi.

Visual Capitalist taqdim etgan infografikada 2024-yil yakunlari bo‘yicha yalpi ishlab chiqarish qiymati eng yuqori bo‘lgan 40 ta oziq-ovqat mahsuloti jamlangan. Reyting BMTning Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti - FAO ma’lumotlari asosida tuzilgan.

Reytingga kirgan mahsulotlarning jami ishlab chiqarish qiymati qariyb 4,3 trln dollarni tashkil etgan.

Sut birinchi o‘rinda

Dunyoda ishlab chiqarish qiymati eng yuqori oziq-ovqat mahsuloti sut bo‘lgan. Uning 2024-yildagi ko‘rsatkichi 379 mlrd dollar deb baholangan.

Sut eng yaqin raqobatchilaridan katta farq bilan oldinda emas. Ikkinchi o‘rindagi guruchning ishlab chiqarish qiymati 362 mlrd dollar, uchinchi o‘rindagi go‘shtniki esa 355 mlrd dollarni tashkil etgan. Shunday qilib, birinchi va uchinchi o‘rin o‘rtasidagi farq atigi 24 mlrd dollarga teng.

Sutning reytingda yetakchilik qilishi dunyo miqyosida sut mahsulotlari ishlab chiqarish hajmining nihoyatda kattaligi bilan izohlanadi.

2024-yilda jahonda sut ishlab chiqarish 985 mln tonnaga yetgan. Uning 81 foizi qoramol hissasiga to‘g‘ri kelgan. Osiyoning qator mamlakatlarida esa buyvollar ham sut ishlab chiqarishning muhim manbalaridan biri bo‘lib qolmoqda.

Go‘sht mahsulotlari 1 trln dollardan ortiq qiymat yaratmoqda

Chorvachilik mahsulotlari ham reytingda yuqori o‘rinlarni egallagan. Qoramol, tovuq, qo‘y va echki go‘shtining umumiy ishlab chiqarish qiymati qariyb 1,02 trln dollarga baholangan.

Qoramol go‘shti 306 mlrd dollar, tovuq go‘shti esa 264 mlrd dollarlik ishlab chiqarish qiymati bilan qayd etilgan.

Manbada jahon go‘sht ishlab chiqarishi 2024-yilda 374 mlrd tonna deb ko‘rsatilgan, biroq bu raqamda ehtimol texnik xato mavjud: global go‘sht ishlab chiqarishi odatda yuzlab million tonna miqyosida hisoblanadi.

Kelgusida chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi o‘simlik mahsulotlariga nisbatan tezroq o‘sishi prognoz qilinmoqda. 2035-yilga borib chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqarish 15 foizga oshishi mumkin.

Bunda o‘rta daromadli mamlakatlarda aholi daromadlarining o‘sishi muhim omil bo‘lishi kutilmoqda. Daromad ko‘paygani sari iste’mol tarkibida hayvonot mahsulotlarining ulushi ham ortib bormoqda.

Pomidor meva-sabzavotlar orasida yetakchi

Reytingning birinchi o‘ntaligiga kirgan yagona meva-sabzavot mahsuloti pomidor bo‘ldi. Uning yillik ishlab chiqarish qiymati 136 mlrd dollarga baholangan.

Biroq reytingga kiritilgan barcha meva va sabzavotlarning umumiy ishlab chiqarish qiymati 1,2 trln dollardan ortiq.

Ushbu toifada pomidordan keyin kartoshka turadi - 122 mlrd dollar. Olma ishlab chiqarish qiymati 112 mlrd dollar, uzumniki 97 mlrd dollar, batatniki esa 89 mlrd dollarni tashkil etgan.

Go‘sht yoki asosiy don mahsulotlaridan farqli ravishda, meva-sabzavot sektorining katta iqtisodiy hajmi bitta yoki ikkita mahsulot hisobiga emas, balki reyting bo‘ylab tarqalgan o‘nlab turdagi ekinlar hisobiga shakllanadi.

Qo‘ziqorin banandan ham yuqori o‘rinda

Reytingda odatda global agrar bozorning eng yirik mahsulotlari qatorida ko‘p tilga olinmaydigan tovarlar ham yuqori qiymatga ega ekani ko‘rinadi.

Masalan, qo‘ziqorin 61 mlrd dollarlik ko‘rsatkich bilan reytingda 22-o‘rinni egallagan va 52 mlrd dollarlik banandan yuqori joylashgan.

Tarvuzning ishlab chiqarish qiymati qariyb 53 mlrd dollarni tashkil etgan. Maniok va chili qalampiri ham 50 mlrd dollarlik chegaradan yuqori ko‘rsatkich qayd etgan.

Bu raqamlar mahsulotning xalqaro savdoda qanchalik ko‘p tilga olinishi uning umumiy ishlab chiqarish qiymatini har doim ham aks ettirmasligini ko‘rsatadi.

Masalan, bug‘doy, guruch va makkajo‘xori oziq-ovqat xavfsizligi va xalqaro savdoda doimiy ravishda diqqat markazida bo‘lsa-da, qo‘ziqorin, tarvuz, maniok va chili qalampiri kabi mahsulotlarning har biri ham yiliga 50 mlrd dollardan ortiq qiymat yaratmoqda.

Umuman, reyting jahon qishloq xo‘jaligi iqtisodiyoti faqat bir nechta asosiy don yoki go‘sht mahsulotlaridan iborat emasligini ko‘rsatadi. Meva-sabzavotlardan tortib chorvachilik va boshqa qishloq xo‘jaligi mahsulotlarigacha bo‘lgan yuzlab tovarlar global oziq-ovqat bozorining trillionlab dollarlik qiymatini shakllantirmoqda.