Dunyodagi eng qimmat oziq-ovqat mahsuloti ma’lum böldi
|09:13 / 13.08.202615 9445 min
Dunyo qişloq xöjaligida eng katta işlab çiqariş qiymatiga ega oziq-ovqat mahsuloti sut böldi. 2024-yilda uning yalpi işlab çiqariş qiymati 379 mlrd dollarni taşkil etgan. Keyingi örinlarni guruç - 362 mlrd dollar va göşt - 355 mlrd dollar bilan egallagan. Reytingga kiritilgan 40 ta mahsulotning umumiy qiymati esa qariyb 4,3 trln dollarga yetgan.
Qişloq xöjaligi mahsulotlari har yili jahon iqtisodiyotida trillionlab dollarlik qiymat yaratadi. Bu ulkan bozor don mahsulotlari va çorvaçilikdan tortib, meva-sabzavotlar, kofe va kakaogaça bölgan köplab tovarlarni qamrab oladi.
Visual Capitalist taqdim etgan infografikada 2024-yil yakunlari böyiça yalpi işlab çiqariş qiymati eng yuqori bölgan 40 ta oziq-ovqat mahsuloti jamlangan. Reyting BMTning Oziq-ovqat va qişloq xöjaligi taşkiloti - FAO ma’lumotlari asosida tuzilgan.
Reytingga kirgan mahsulotlarning jami işlab çiqariş qiymati qariyb 4,3 trln dollarni taşkil etgan.
Sut birinçi örinda
Dunyoda işlab çiqariş qiymati eng yuqori oziq-ovqat mahsuloti sut bölgan. Uning 2024-yildagi körsatkiçi 379 mlrd dollar deb baholangan.
Sut eng yaqin raqobatçilaridan katta farq bilan oldinda emas. Ikkinçi örindagi guruçning işlab çiqariş qiymati 362 mlrd dollar, uçinçi örindagi göştniki esa 355 mlrd dollarni taşkil etgan. Şunday qilib, birinçi va uçinçi örin örtasidagi farq atigi 24 mlrd dollarga teng.
Sutning reytingda yetakçilik qilişi dunyo miqyosida sut mahsulotlari işlab çiqariş hajmining nihoyatda kattaligi bilan izohlanadi.
2024-yilda jahonda sut işlab çiqariş 985 mln tonnaga yetgan. Uning 81 foizi qoramol hissasiga töğri kelgan. Osiyoning qator mamlakatlarida esa buyvollar ham sut işlab çiqarişning muhim manbalaridan biri bölib qolmoqda.
Göşt mahsulotlari 1 trln dollardan ortiq qiymat yaratmoqda
Çorvaçilik mahsulotlari ham reytingda yuqori örinlarni egallagan. Qoramol, tovuq, qöy va eçki göştining umumiy işlab çiqariş qiymati qariyb 1,02 trln dollarga baholangan.
Qoramol göşti 306 mlrd dollar, tovuq göşti esa 264 mlrd dollarlik işlab çiqariş qiymati bilan qayd etilgan.
Manbada jahon göşt işlab çiqarişi 2024-yilda 374 mlrd tonna deb körsatilgan, biroq bu raqamda ehtimol texnik xato mavjud: global göşt işlab çiqarişi odatda yuzlab million tonna miqyosida hisoblanadi.
Kelgusida çorvaçilik mahsulotlari işlab çiqariş hajmi ösimlik mahsulotlariga nisbatan tezroq ösişi prognoz qilinmoqda. 2035-yilga borib çorvaçilik mahsulotlari işlab çiqariş 15 foizga oşişi mumkin.
Mavzuga oid
Bunda örta daromadli mamlakatlarda aholi daromadlarining ösişi muhim omil bölişi kutilmoqda. Daromad köpaygani sari iste’mol tarkibida hayvonot mahsulotlarining uluşi ham ortib bormoqda.
Pomidor meva-sabzavotlar orasida yetakçi
Reytingning birinçi öntaligiga kirgan yagona meva-sabzavot mahsuloti pomidor böldi. Uning yillik işlab çiqariş qiymati 136 mlrd dollarga baholangan.
Biroq reytingga kiritilgan barça meva va sabzavotlarning umumiy işlab çiqariş qiymati 1,2 trln dollardan ortiq.
Uşbu toifada pomidordan keyin kartoşka turadi - 122 mlrd dollar. Olma işlab çiqariş qiymati 112 mlrd dollar, uzumniki 97 mlrd dollar, batatniki esa 89 mlrd dollarni taşkil etgan.
Göşt yoki asosiy don mahsulotlaridan farqli ravişda, meva-sabzavot sektorining katta iqtisodiy hajmi bitta yoki ikkita mahsulot hisobiga emas, balki reyting böylab tarqalgan önlab turdagi ekinlar hisobiga şakllanadi.
Qöziqorin banandan ham yuqori örinda
Reytingda odatda global agrar bozorning eng yirik mahsulotlari qatorida köp tilga olinmaydigan tovarlar ham yuqori qiymatga ega ekani körinadi.
Masalan, qöziqorin 61 mlrd dollarlik körsatkiç bilan reytingda 22-örinni egallagan va 52 mlrd dollarlik banandan yuqori joylaşgan.
Tarvuzning işlab çiqariş qiymati qariyb 53 mlrd dollarni taşkil etgan. Maniok va çili qalampiri ham 50 mlrd dollarlik çegaradan yuqori körsatkiç qayd etgan.
Bu raqamlar mahsulotning xalqaro savdoda qançalik köp tilga olinişi uning umumiy işlab çiqariş qiymatini har doim ham aks ettirmasligini körsatadi.
Masalan, buğdoy, guruç va makkajöxori oziq-ovqat xavfsizligi va xalqaro savdoda doimiy ravişda diqqat markazida bölsa-da, qöziqorin, tarvuz, maniok va çili qalampiri kabi mahsulotlarning har biri ham yiliga 50 mlrd dollardan ortiq qiymat yaratmoqda.
Umuman, reyting jahon qişloq xöjaligi iqtisodiyoti faqat bir neçta asosiy don yoki göşt mahsulotlaridan iborat emasligini körsatadi. Meva-sabzavotlardan tortib çorvaçilik va boşqa qişloq xöjaligi mahsulotlarigaça bölgan yuzlab tovarlar global oziq-ovqat bozorining trillionlab dollarlik qiymatini şakllantirmoqda.
