Poliklinikalarda navbatlar: vazirlik prezident topşiriğini qaçon bajaradi?

Uning gaplaridan tuşuniş mumkinki, navbatlar yuzaga kelişining yana bir sababi – şifokorlar zimmasidagi oğir yuklama. Ular bemorlarni körişdan taşqari, bir neçta röyxatlarni şakllantirib berişga ham majbur.

“Şifokorlarga ham oson emas. Tepadan ularga katta yuklama berilgan. Bemorlarni tekşirişdan taşqari yozuv-çizuv, majlislar ham bor. Bemorlar buni tuşunmaydi, “bizni körmay, qayerga ketyapsan?” deydi. Şifokor ham bemorlarni körib, ham yozuv-çizuvini qilib, yana odamlardan gap eşitsa… Nahotki şuni tepadagilar öylamaydi? Masalan, har kuni “onkonazorat”da turadiganlar röyxati yiğib beriladi, keyin har bir bemorga telefon qilib, analiz topşirib ketişi aytiladi. Bemorni doktor körikdan ötkazgaç, röyxat tuziş kerak, röyxatni ham doktor, ham hamşira berişi kerak. Agar bir xil röyxat bermasa, yana gap eşitadi. Neçta aholi “D” nazoratida, neçtasi nogironlik, neçtasi kör-soqov, neçtasi temir daftarda, neçtasi ayollar daftarida turadi – hammasining röyxatini qilib beriş talab qilinadi. Yana arzimas oylikka işlaymiz, tepadagilar “oylik olyapsan”, deb baqiradi. Bir şifokor 1 mln 400 ming söm oylik oladi, lekin uning işi 4-5gaça. Şaxsan men 1 mln 200 ming söm olaman. Özingiz öylang, şu pulga işlasa böladimi? Lekin buni odamlar tuşunmaydi”.

Navbatda turgan ayollar...

Toşkent şahridagi bir neçta oilaviy poliklinikalarda bölib, navbatlar asosan ginekolog-şifokor xonasi oldida yuzaga kelganiga guvoh böldik.

Bir neçta ayol biz bilan suhbatda ginekologga navbati kelişini kamida 1-2 soat kutişga töğri kelişini aytadi. Toşkent şahridagi öziga yaqin poliklinikaga farzandini emlaşga olib boradigan Lobar esa emlaşga navbat kutiş katta maşaqqatligini ta’kidlaydi.

“Farzandimni emlaş uçun yonimizdagi oilaviy poliklinikaga 5 marta çiqqanman. Kamida bir soat, köpi bilan 3-4 soat navbat kutaman”, – deydi u.

Yana bir ayol poliklinikaga borganida, bir kun uçun umuman navbat yöqligi sababli xususiy şifoxonaga borişga majbur bölganini aytadi.

“Yangihayot tumanida yaşayman. Skrining maqsadida poliklinikaga ertalab soat 8:30da borganimda, navbat allaqaçon tölib bölgan ekan. Çunki bir kunda köpi bilan 20 nafar ayolni skrining qila olişar ekan, şu sababli navbat raqamlari 20 tagaça. Bu raqamlar esa tong sahardayoq tugab bölar ekan. Biz-ku xususiy klinikaga borib qöya qoldik, lekin bunga imkoni bölmaganlar-çi? Davlat tibbiyotda hamma uçun bölmasa ham, heç bölmaganda homilador ayollar va bolalar uçun normal şaroit yaratişi kerak-ku?”

Facebook'ka joylagan sörovnomamizga ham aholi vakillari bu borada fikrlarini bildirdi.

Şahnoza:

“Özimdan misol keltirsam. Poliklinikamizda bitta ginekolog bor. U ham 9dan 14gaça işlaydi. Xonada UZI apparati yöq. UZIga tuşib kelganingizdan keyin yana navbat kutişingizga töğri keladi. Menimça, ginekologlar sonini köpaytiriş kerak. UZI apparati ham xonada bölgani yaxşi”.

Farhod qizi:

“Homilador vaqtimda soat 9da klinikaga navbat olib ketardim. Tuşdan keyin 2-3larda borsam ham navbatim kelişiga 2-3 soat bölardi. Lekin mutaxassis öz işining ustasi edi. Şunday mutaxassislar köpaymas ekan, boşqa qilingan çoralar bari bekor”.

Şohjahon Akbar:

“Hamma homilador ayollarni bir kunda çaqirişadi. Ertalab borib peşinda qaytardim. Tik oyoqda turişga töğri kelardi, stul yetmasdi. Tuğiş vaqti yaqinlaşgan yoki yoşi katta homilador ayollar ötirardi. Çaqirgan kunining ertasiga borsam, navbat deyarli bölmasdi”.

Çaros:

“Faqat ginekolog emas, boşqa şifokorlarga ham navbat böladi. Lor, bolalar şifokori, tiş doktori, xullas... Navbatsiz şifokor qabuli yöq. Navbatga qöyişni töğri taşkil qiliş kerak”.

Sitora:

“Poliklinikaga çiqsak, hududiy vraçlar faqat obedgaça yoki obeddan keyin işlardi. Unda ham qoğozbozlikdan böşaşmas edi”.

Oyşa:

“Haqiqatan ham şunday turnaqator navbat. Keles tuman Nurhayot mahallasi 22-oilaviy poliklinikaga ertalab soat 7:00dan navbat oliş boşlanadi. 6:30 boşlanadigan paytni ham kördim. Homilador bölib doktorga bunaqa navbatni birinçi körişim. Bizda ayollar köpmi yoki ginekolog kammi, bilmayman.

Homilam 7 oylik bölguniça Isroilda yaşaganman. Biror marta ginekologga navbatni körmadim. Bir kun oldin navbatga yozilasiz va öşa vaqtda sizni qabul qilişadi. Yana ginekologning özida UZI apparati bor: ham körib qöyadi, ham UZI qiladi. Bizda UZIga ketsangiz, navbatingiz ötib ketadi, keyin yana kelib navbat olasiz. Navbatingiz kelganida doktor “iş vaqtim tugadi”, deydi. 22-poliklinikadagi ginekolog bir vaqtning özida 2 yoki 3 ta bemorga qaraydi. Yana şoşilganidan unga aytadigan şikoyatlaringiz yodingizdan çiqib ketadi. Yana 20 ta bemor köraman deb nomer beriladi, undan ortiğini körişga ulgurmayman deydi”.

Vazirlik izohi

Poliklinikalarda navbat kutişga majbur bölayotgan ayollar haqidagi savolimizga Soğliqni saqlaş vazirligi bölim boşliği Barno Tursunova javob berdi.

“Juda töğri, akuşer-ginekolog xonasi oldida ayollar köp navbatda turib qolyapti. Sabablari bor. Birinçisi, homilador ayollar tez-tez ambulator körikdan ötib turadi. Ikkinçisi, köp tarmoqli poliklinikalarda ayollar maslahatxonasiga homilador ayollarimiz perinatal skriningdan ötiş uçun kelişadi. Uçinçisi, fertil yoşidagi ayollarimiz tuğuruq yoşi optimal bölişi va soğlom oila yaratiş uçun kontrotseptiv vositalardan oliş uçun kelişadi. Şunday holatlarda tirbandlik holatlari yuzaga kelişi mumkin”, – deydi u.

Tursunova navbatlar uzun deb ginekologlar sonini köpaytirib bölmasligini aytdi. Uning ta’kidlaşiça, şundoq ham ginekologlar soni 2021 yilda tasdiqlangan ştat me’yorlariga asosan 1,5 barobar oşirilgan.

“Har bitta poliklinikada ayollar maslahatxonasi taşkil qilindi. Avval u ham yöq edi. 8,5 mingta doya ştatlari joriy qilindi. 2022 yil yanvardan 4900ta, 2023 yildan 3600ta doya ştati berildi. Tirbandlik masalasiga kelsak, buning oldini oliş uçun bizda universal patronaj tizim joriy qilingan. Ya’ni ayollar homilador bölganda qanday ovqatlaniş ratsioni va gigiyena qoidalariga rioya qilişi kerakligi haqida 8900 nafar doyamizni öqityapmiz. Ular kelgusida hozirda şifokor qilayotgan işlarning bir qismini qilişadi. Ayollarning uyida maslahat beriş tizimi joriy qilinadi. Hozir doyalarni öqitiş jarayonidamiz, u tizim ham yurişib ketadi”.

2017 yildan poliklinikalar soni keskin qisqargan

Soğliqni saqlaş vazirligining Kun.uz'ga ma’lum qilişiça, Özbekistonda bugungi kunda 2300 tadan ziyod ambulator-poliklinika muassasalari bor (poliklinika va oilaviy şifokor punktlari).

2017 yil 1 yanvar holatiga ularning soni 3361 ta bölgan. Raqamlar poliklinikalar soni yangi hukumat davrida 31,6 foizga qisqarganini körsatyapti.

Davlat statistika agentligi ma’lumotlariga tayansak, poliklinikalar soni kamayişi 2017 yilga töğri keladi. Vazirlikning tuşuntirişiça, bu – 2017 yildagi prezident farmoni asosida samarasiz faoliyat yuritayotgan qişloq vraçlik punktlari maqbullaştirilgani bilan boğliq.

“6110-sonli farmonga muvofiq, ularning sonini köpaytiriş maqsadida yangi oilaviy poliklinikalar taşkil qiliş rejalaştirildi. 2021 yilda 128ta, 2022 yilda 136ta oilaviy poliklinika va oila şifokorlik punktlari taşkil qilindi. 2023 yilda yana 140tasini taşkil qiliş rejalaştirilgan.

Olis hududlarda joylaşgan mahallalarda 1002ta ixçam konteynerlar taşkil qilindi, bu yil yana 500ta taşkil qilinişi reja qilingan”, – deydi SSV bölim boşliği Barno Tursunova.

Elektron navbat qaçon yölga qöyiladi?

Resurslar çeklangan şaroitda ulardan foydalanişni tartibga solişga raqamlaştiriş yordam berişi mumkin. Bemorlar uyida ötirib, yagona portal va mobil telefoni orqali şifokor huzuriga navbatga yozilib qöyilişi, navbati kelgan vaqtda poliklinikaga borişi asabbuzarliklarni kamaytiradi.

Aslida, bu tizim joriy etilişi haqidagi va’dalarga ança böldi. 2020 yildagi qarorga muvofiq, 2022 yil mart oyiga qadar “Elektron poliklinika” axborot tizimi joriy etilişi kerak edi.

“Elektron poliklinika” tizimi röyxat va ma’lumotlarni avtomatlaştiriş, yagona elektron ambulatoriya tibbiy kartasini yuritiş kabi afzalliklarga ega. Bunda bemorlar masofadan turib, özi uçun qulay vaqtda şifokor körigiga navbat olişi mumkin böladi.

Biroq Kun.uz muxbiri Toşkent şahridagi poliklinikalarda odamlar hamon jonli navbatda turganiga guvoh böldi. Bemor poliklinikaga kelganda “Röyxatga oliş” bölimidan anketasini oladi va köp hollarda şifokor huzuriga kiriş uçun jonli navbatda turadi. Ayrim poliklinikalarda röyxatga oliş bölimi xodimlari bemorlarning qöliga qoğozga yozilgan navbat raqamini berişadi.

Nima sababdan ötgan yil yölga qöyilişi kerak bölgan tizim hamon oqsayapti? Soğliqni saqlaş vazirligi bölim boşliği Barno Tursunovaning sözlariga köra, “Elektron navbat” tizimini yölga qöyiş uçun ayrim muammolar bor.

“Birinçisi – bizda mavjud bölgan aytimed tizimi. U “Elektron navbat” tizimini joriy qilib berişi kerak.

Ikkinçisi – muassasalardagi tayyorgarlik masalasi. Ya’ni lokal tarmoqlar örnatilgani, kompyuter texnikasi borligi.

Uçinçisi – me’yordagi internet tezligi.

Eng muhimi, tibbiyot xodimlari şu tizimdan foydalaniş könikmasini hosil qilgan bölişi kerak.

Bugungi kunda har xil kompaniyalar tomonidan elektron navbat tizimi joriy qilingan, lekin bu elektron navbat soğliqni saqlaş tizimining talablariga javob bermaydi. Çunki hozirgi holatda aholi kelib navbatga yozilişi kerak, xohlagan elektron tizim onlayn işlaydi – aholi uyidan turib, smartfonidan foydalangan holda navbatga yozilişi va navbati kelgan vaqtda murojaat qilişi kerak. Vazirning talabiga asosan, bu tizim işlab çiqildi. Surxondaryo viloyatining Termiz şahrida qisman joriy qilindi. Bu tizim bosqiçma-bosqiç boşqa hududlarga ham joriy qilinadi”, – deydi Barno Tursunova.

Körib turganingdek, prezident qarorida belgilab qöyilgan talab öz vaqtida bajarilmayapti, uni ijro etişdagi mas’uliyatsizlik uçun esa javobgarlik masalasi kun tartibida emas. Qolaversa, elektron navbatga yoziliş qaçondan joriy etilişi borasida ham aniq muddatlar borga öxşamayapti.

Madina Oçilova tayyorladi 
Operator va montajçi – Nuriddin Nursaidov