XX asrning oxiridagi Sovet ittifoqining parchalanishidan keyin AQSh jahon sahnasida diplomatik, harbiy va geosiyosiy jihatdan mutlaq ustunlikka erishdi va bir qutbli yangi dunyo tartiboti o‘rnatildi. Qo‘shma Shtatlar o‘zining ustun mavqeyidan foydalangan holda, BMT va qator xalqaro moliyaviy tashkilotlarda statusini mustahkamladi hamda boshqa mamlakatlarda yuzaga kelgan harbiy va siyosiy nizolarga aralashib keldi.
Biroq Rossiyaning Ukrainadagi tajovuzkor harakatlari fonida xalqaro geosiyosiy muvozanat tanazzulga uchradi. Mazkur urush mamlakatlarning iqtisodiy o‘zaro bog‘liqligi haqidagi qarashlarni o‘zgartiradi. O‘zaro bog‘liqlik tinchlikni yaratadi degan nazariya uzoq tarixga ega, ammo u Rossiyaning Ukraina va G‘arb bilan munosabatlarida hech qanday ahamiyatga ega bo‘lmadi. Mazkur tendensiya eski davr tugashi va yangi davr boshlanishi sifatida baholanmoqda va keyingi yangi dunyo tartibotidagi asosiy ishtirokchilari tarkibini boshqacha ko‘rinishga keltirishi ham mumkin. Xo‘sh, bu qanday bo‘ladi?
Yangi “uchburchak”
So‘nggi bir necha o‘n yilliklar ichida Xitoy mislsiz iqtisodiy va texnologik taraqqiyotga erishgan, barqaror, hokimiyatning bir liderdan ikkinchisiga tinch ko‘rinishda o‘tishini boshqarishga qodir, tashqi bosimlarga chidamli davlat sifatida shakllandi. Bugungi XXR dunyo liderligi uchun bemalol da’vo qilish imkoniyatiga ega global kuch. Ukrainadagi urush esa rasmiy Pekin atrofida strategik jihatdan muhim bir qancha davlatlarning norasmiy koalitsiyasi tuzilishiga zamin yaratdi. Xususan, Moskva va G‘arb davlatlari o‘rtasidagi geosiyosiy keskinlik fonida Rossiya va Xitoy munosabatlarida yangi sahifa ochildi. Xitoy na geosiyosiy, na iqtisodiy, na xavfsizlik nuqtai nazaridan Rossiyaning “yo‘q qilinishi”dan yoki parchalanishidan manfaatdor emas. G‘arbparast yoki tartibsiz Rossiyani o‘z xavfsizligiga jiddiy tahdid sifatida ko‘radi. Xitoy o‘zining kuchayib borayotgan qudratiga tayanib, global miqyosidagi hukmron mavqeyini mustahkamlamoqchi, Rossiya esa jahon gegemonligi uchun poygada ishtirok eta olmasligiga iqror bo‘lgan holda, Yevrosiyodagi kuch markazlaridan biri va global o‘yinchi sifatidagi ishtirokini saqlab qolishga intiladi. Yaqinlashuv har ikki tomon uchun o‘z ambitsiyalarini amalga oshirishga yordam beradi. Moskva bilan iqtisodiy va siyosiy hamkorlik Pekinni nafaqat Sharqiy Osiyoda, balki Yevrosiyo bo‘ylab eng asosiy o‘yinchiga aylantiradi. Bugungi kunda Xitoy Rossiya resurslaridan foydalanish (uglevodorodlardan tortib chuchuk suv manbalarigacha) va Markaziy Osiyo, Rossiya va Arktika orqali Yevropa bilan bog‘lanish uchun har qachongidan ham ko‘proq imkoniyatlarga ega. Rasmiy Pekin va Moskvaning bugungi kundagi munosabatlari Sovuq urush davrida Xitoy-SSSR tomonidan tuzilgan ittifoqni eslatadi, ammo bu safar Xitoy yetakchi, Rossiya esa unga ergashuvchi rolida.
