Ammo shunday kimsalar borki, oqni qora, qorani oq qilib ko‘rsatishni o‘z odat tusiga aylantirib ulgurgan. Bundan bir tuki qilt etmaydi. Vijdoni qursog‘i bilan hisoblashadi. Qorin to‘yyaptimi, nafs qonyaptimi, bo‘ldi: vijdon dam oladi…
Taniqli o‘zbek yozuvchisi O‘tkir Hoshimov o‘zining «Ikki karra ikki besh» asarida aynan shunday kaslarning kirdikorlarini qalamga olgan. Asar to‘liq yumor tarzida yozilgan, ko‘zingiz yoshlangunga qadar kuldiradigan sahnalarga boy. Ammo o‘sha kulgilar ostida achchiq haqiqatlar berkinib turgan bo‘ladi. Aynan shu achchiq haqiqatlar boisidan ham roman o‘z vaqtida qattiq tanqidga olingan, beobro‘ qilinishga urinilgan.
Oltin zanglamas, haqiqat egiladi, bukiladi, sinmaydi deganlaridek, ushbu asar bugun o‘quvchilar qo‘lida turibdi.
Syujyet:
Asar bosh qahramoni — Qo‘shoqvoy. Hikoya aynan shu bola tilidan aytiladi. U hali maktabga chiqmagan paytlari baland yong‘oqdan yiqilib, boshi qattiq lat yeydi. Shundan keyin aqliy jihatdan tengdoshlaridan biroz ortda qola boshlaydi. 9 yoshidan maktabga boradi. Uning eng yaqin do‘sti Shodivoy. U Rais buvaning arzandasi. Ikki o‘rtoq xo‘p kulgili voqealarni boshdan kechiradi.
Ana-mana qilib maktabni ham bitirishadi. Rais Shodivoyni «yuridika»da o‘qitmoqchi bo‘ladi. Ammo Shodivoy Qo‘shoqvoysiz o‘qimayman deb turib oladi.
Rais Qo‘shoqvoy va Shodivoyni yoniga olib, Toshkentga jo‘naydi. U yerda bir kattakon domla bilan kelishib, Qo‘shoqvoyni o‘qishdan o‘tkazib berishga va’dalashadi. Imtihonda har ikki jo‘ra bir xil vazifa bajarishadi va anglashilmovchilik sabab Shodivoy qolib Qo‘shoqvoy imtihondan o‘tib ketadi. Ammo raisning kuyib-pishishi orqali bu «xato» tezda tuzatiladi.
Rais Shodivoyning dod-voyiga qaramay Qo‘shoqvoyni qishloqqa qaytarib olib ketadi. Ikki jo‘ra keyinchalik tushunadiki, Qo‘shoqvoyni imtihonga kirishi Shodivoyni ko‘ndirish uchun bo‘lgan ekan.
Qo‘shoqvoyni Rais buva brigadir qilib qo‘yadi. Qo‘shoqvoy sonlar, raqamlar masalasida biroz oqsardi. Judayam sodda edi. Uning ayni shu holati Raisga qo‘l kelardi.
Kunlardan bir kun qahramonimiz Raisning Nargiza ismli kotibasiga mubtalo bo‘ladi. U qiz bir kattakonning jiyani bo‘ladi. Rais ham shuni kutib turgandek darrov qizni Qo‘shoqvoyga unashtirib, to‘yni tezlashtirib yuboradi. Bundan faqatgina Qo‘shoqvoyning dadasigina shubhaga tushadi. Ammo uning shubhalariga kim ham quloq osardi. Axir bu to‘yga shaxsan Rais buva boshchilik qilyapti-ku!
To‘y juda dabdaba bilan tashkillashtiriladi. Oddiy brigadir bo‘lib ishlaydigan, necha oylab oylik olmaydigan Qo‘shoqvoy uchun bunday to‘kin-sochinlik bo‘ynigacha qarzga botish demakdir. Nima qilsin – o‘zbekchilik...
