Huquq organlari xodimlarining tasvirlarini «obrösizlantiriş maqsadida» tarqatganlar 15 sutkaga qamalişi mumkin

Qonunning nomiga e’tibor beradigan bölsak, yöl harakati tizimini takomillaştiriş haqida gap ketyapti. Mantiqan, moddaning yönalişi buni qamrab olmayapti. Moddaning içida yöl harakati degan iboraning özi yöq. 

Mayli, biz huquqni muhofaza qiliş organlari içida yöl harakatini tartibga soluvçi qism borligini inobatga olamiz. Ammo savol tuğiladiki, talqinda boşqaça tuşunça bor: «xizmat vazifasini bajariş çoğida olingan foto va videotasvirlarni ularni obrösizlantiriş yoki haqorat qiliş maqsadida».

Bu maqsadni qanday belgilaş mumkin? Tasvirga olayotgan şaxs sudda ham «men yaxşi maqsadda olayotgan edim», deyişi mumkin.

Ikkinçidan, umuman olganda, prezidentimizning farmoni bor, jamoat xavfsizligi konsepsiyasi tasdiqlangan. Unda ham xuddi şu masala qöyilgan, lekin unda «haqoratlaş» degan masala yöq, «obrösizlantiriş» turibdi. Şundan kelib çiqib,  «haqorat qiliş» qismini çiqarib taşlaşni taklif qilaman», – degan deputat.

Qonunçilik palatasi spikeri Nuriddin Ismoilov bu eng köp munozaralarga sabab bölgan modda ekanini ta’kidlagan.

«Şu modda keça fraksiyalarda kötarilgan. Keçasi bilan işladik. Ertalab ham. Juda jiddiy qaraldi. Qömitaning taklifini köraylik, keyin yana bir muhokama qilamiz», – degan u.

Korrupsiyaga qarşi kuraşiş va sud-huquq masalalari qömitasi raisi Jahongir Şirinov taşabbuskor sifatida fikrlarini bildirdi.

«Deputat Jabborovning taklifida jon bor. Haqiqatan ham uşbu modda böyiça juda köp e’tirozlar böldi fraksiyalarda. Qömitamizga kelib ham e’tirozlar bildirişdi. Haqiqatan, ayrim deputatlarimiz aytganidek, oçiqlik siyosatiga töğri kelmaydigan bunday tahrirdagi normani kiritişimiz töğri kelmasdi.

Avvalambor, loyihada «obrösizlantiriş maqsadi» haqida deyilyapti, lekin bu bilan nima nazarda tutilganiga oydinlik kiritilmagan. Ikkinçidan, huquqni muhofaza qiluvçi organ xodimi tasvirini şunçaki internetga joylaştiriş taqiqlanmagan qonunlarda. 

Şuning uçun huquqbuzarlik harakatini aniq körsatiş kerak. Buning uçun esa «obrösizlantiriş» degan sözning tagida aynan qanday harakat yotganini aniqlaştirişimiz kerak.

Masalan, JK 192−moddasiga e’tibor qaratsak, «Raqobatçini obrösizlantiriş» deganda «yolğon, noaniq yoki buzib körsatilgan ma’lumotlar» körsatilgan.

Bundan taşqari, loyihada «haqorat qiliş» ham nazarda tutilyapti. Vaholangki, ma’muriy javobgarlik töğrisidagi kodeksning 40-moddasida haqorat qilganlik uçun javobgarlik nazarda tutilgan. 

Şuning uçun, 195−2-moddan haqorat haqidagi qismini çiqarib taşlagan holda yangi tahrirda bayon etsak: «Huquqni muhofaza qiluvçi organlar xodimlarining ular öz xizmat burçlarini, ya’ni jamoat xavfsizligini ta’minlaş bilan boğliq xizmat vazifalarini bajariş çoğida olingan foto va videotasvirlarni, ularni obrösizlantiriş maqsadida, ya’ni yolğon, noaniq yoki buzib körsatilgan ma’lumotlarni internet axborot tarmoğiga joylaştiriş».

Mana şu harakatlar bölsa obrösizlantiriş böladi», – degan u.

Şundan söng spiker uşbu moddani kiritiş zarurati haqida töxtalgan.

«Har qanday odam tasvirga olişi mumkin. Haydovçi böladimi, boşqa uçinçi şaxsmi. Ya’ni huquqni muhofaza qiluvçi idora xodimi bilan oddiy fuqaro örtasidagi munosabatlarda. Olaversin. Kerak bölsa özida saqlab qöysin.

Maşinalarda videoregistratorlar bor. Olaversin, unda qolsin. Kerak bölsa, sudda yoki boşqa joyda öz haqligini isbotlaş uçun foydalansin, kerak böladigan bölsa qayerga qöysa, qöyaversin.

Lekin bundan ğaraz maqsadda deymizmi, idorani obrösizlantiradigan holatda, yoki yolğon, noaniq yoki buzib körsatilgan ma’lumotlarni qöymasin. Hozir fotoşop kuçayib ketgan, rangini özgartirib qöyadi, formasini özgartirib qöyişi mumkin, kiyimini özgartirib qöyişi, soqol qöyib qöyişi mumkin, gaplar qöşib qöyişi mumkin, gapirmagan gaplarini... sun’iy intellektga öxşagan narsalar çiqyapti, ovozini öxşatişi mumkin. Şu töğrisida gap ketyapti.

Töğrisini aytganda, buni yana alohida tadqiq qiliş kerak. Lekin bularning aytayotgani ham töğri, agar obrösizlantiriş uçun bundan foydalanadigan bölsa, albatta javobgarlik bölişi kerak», – degan u.

Deputat Doniyor Ğaniyev yana bir bor uşbu moddaga qat’iyan qarşiligini bildirdi va bu alohida kasb egalari uçun imtiyoz hisoblanişini ta’kidladi.

«Hozir «haqorat qiliş» boşqa moddada borligi uçun çiqarilib, tahrir qilinişi aytildi. Ammo baribir savol qolyapti, «yolğon axborot orqali obrösizlantiriş» uçun ham alohida modda bor-da, 202−2-moddamiz bor. Undayam şaxsning qadr-qimmatini yolğon axborot tarqatiş orqali obrösizlantirişga javobgarlik bor.

Hozir biz bitta moddani bitta ma’lum kasb egalariga oçadigan bölsak, bu pretsedent yaratadi. Ertaga biz har bitta kasb egasiga oçib çiqamizmi? Şifokorni obrösizlantirgani uçun, pedagogni obrösizlantirgani uçun...

Bu yerda umumiy modda turibdi-ku, yolğon axborot orqali obrösizlantiryaptimi, javobgarlik bor. U huquqni muhofaza qiluvçi organ xodimi böladimi, doktor böladimi, davlat xizmatçisi böladimi, umuman davlat xizmatiga aloqasi yöq odam böladimi, özi mavjud norma bilan bemalol javobgarlikka torsa böladi. Bu bir.

Ikkinçisi, berilayotgan sanksiya ham juda oğir bölyapti. Köçadagi istalgan şaxsni, xoh davlat xizmatçisi bölsin, xoh davlat xizmatçisi bölmasin, uni OAV orqali obrösizlantirsangiz, 50 baravar jarima tölaysiz, agar u huquqni muhofaza qiluvçi idora xodimi bölsa, 15 sutkaga qamalişingiz ham mumkin.

Qiziq tomoni, hattoki tuhmat qilsangiz ham Jinoyat kodeksining tegişli moddalari bilan javobgarlikka tortilsangiz ham, qamoq emas, faqat jarima. Lekin huquqni muhofaza qiluvçi organ xodimini obrösizlantiriş maqsadidagi video tarqab ketsa 15 sutka, tuhmat qilgandan ham köra oğirroq jazo bölib qolyapti», – degan deputat.

Muhokamalar yakunida Nuriddin Ismoilov tasvirga olişga taqiq yöqligi, ammo buzib körsatiş orqali tarqatiladigan bölsa, javobgarlik bölişi kerakligini ta’kidlab, bundan yaxşiroq yeçim bölmasligini bildirdi.

Yakunda qonun uçinçi öqişda ham qabul qilinib, senatga yuborilgan.

Ilk reaksiyalar

Muhokamalardan söng ijtimoiy tarmoq faollari ham keskin e’tirozlarini bildira boşladi. Xususan, davletovuz telegram-kanali muallifi buni «oçiqlikka tarsaki» deb baholagan.

«Yöl harakati xavfsizligi xizmati muhim qonunning içida — özlari uçun kerakli normani ham tiqib ketişgan. Içki işlar xodimlarini obrösizlantiriş maqsadida fuqarolar tomonidan foto yoki videotasvirga olib internet orqali tarqatilişi ma’muriy, hatto 15 sutkagaça qamoq bilan jazolanişga sabab bölişi haqidagi norma kiritilgan.

Deputatlar haqorat qismini çiqarib taşlaşdi, lekin obrösizlantirişni qoldirişdi. Oçiqlikka, mamlakatdagi trendga qarşi qaratilgan norma.

Lekin körinib turibdiki, Içki işlar organlari özlarini himoyalab olişmoqda. Himoyalaganda ham qattiroq jazo söraşmoqda. Bu norma çiqarilişi kerak. Şundoq ham notöğri axborot tarqatganni, darhol topib, uzr sörattirib, jazolaşmoqda», – deydi u.

Bakiroo telegram-kanali muallifi esa buni «Özbekistonni politsiya davlatiga aylantiriş yölida katta qadam» deb hisoblaydi.

«Obrösizlantiriş va haqorat uçun qonunçilikda jazo bor. Normal huquqiy davlatda bu qoidalar barça uçun amal qiladi.

Agar politsiya yo içki işlar xodimlari uçun uçun alohida qoidalarni belgilaş boşlansa, kuç, ma’muriy resurslar va mablağlar noteng taqsimlangani, ayniqsa mustaqil sudning yöqligi şaroitida fuqarolarni repressiv apparatga «garovga topşirib» qöygan bölamiz.

Politsiya davlatiga aylangan davlatda politsiya repressiyalardan holi böladi, deb öylayotgan bölsangizlar, qattiq adaşasizlar», – degan u.

Huquqşunos bloger Xuşnudbek Xudoyberdiyev ham öz telegram-kanalida e’tirozlarini bildirdi va buni «oğriga quloqni davolaş emas, kesişni istaş»ga öxşatdi.

«Bu şu deganiki, ertaga birorta nopok, öz işiga noloyiq va qonunbuzar içki işlar xodimining videosi yoki suratini internetga joylasangiz, sizga jamoatçilik nazoratidagi faolligingiz, tizimni tozalaşdagi yordamingiz uçun rahmat aytişmaydi, balki aksinça 15 sutkagaça tiqib qöyişadi.

Aslida bunaqa alohida moddaga ehtiyoj bormi?

Yöq! Uşbu qonun normasiga heç qanday ehtiyoj yöq va bu ertaga faqat zarar keltiradi.

Hozirgi qonunlarimizda içki işlar xodimlarining qonuniy talablariga böysunmasdan qarşilik qilganlarga jazo bormi? Bor!

Içki işlar xodimini haqorat qilgani uçun (xoh hayotda, xoh internetda) jazo bormi? Bor!

Içki işlar xodimiga tuhmat qilib, uni obrösizlantirgani uçun jazo bormi? Bor!

Böldi-da, unda yana nima kerak sizlarga?

Özi amaliyotda eng köp soxta ayblov qöyiladigan moddalardan biri — içki işlar organlari xodimiga qarşilik qiliş, degan modda edi, kimnidir 15 sutkaga qamaş kerak bölsa, odatda mana şu «dejurniy» ayblovdan foydalanişardi. Endi yana bitta «dejurniy» modda qöşilyapti, içki işlar xodimini obrösizlantirmoqçi böldi, deb qamaşlar köpayadi. Çunki nima obrösizlantiriş-u, nima obrösizlantiriş emasligi haqida aniq çegara yöq», – deyiladi postda.

«Bu juda yomon fikr. Birinçidan, u hokimiyatni tanqid qilgani uçun çeksiz muddatga manipulyatsiya qilinişi va qamoqqa olinişi mumkin. Ammo biz yuzlab holatlarni eslaşimiz mumkinki, xodimlar haqiqatda qonunni buzgan va fotosuratlar va videolarni naşr etiş huquqlarni himoya qilişning yagona imkoniyati edi», — deb yozdi jurnalist Nikita Makarenko.