Tinchlik bo‘yicha Nobel mukofoti Nargis Muhammadiyning farzandlariga topshirildi

10 dekabr, yakshanba kuni Osloda 2023 yil uchun tinchlik bo‘yicha Nobel mukofotini topshirish marosimi bo‘lib o‘tdi, uning laureati eronlik huquq himoyachisi, ayollar huquqlarini himoya qilgan va mamlakat hukumati tomonidan qamoqqa olingan Nargis Muhammadiy bo‘ldi. Marosimda Muhammadiyning farzandlari Ali va Kiana Rahmoniylar ishtirok etishdi. Ular onasining diplomi va medalini oldilar, shuningdek, Muhammadiyning Nobel ma’ruzasini o‘qib berdilar.

Oslodagi Nobel qo‘mitasi oktyabr oyi boshida Muhammadiyga tinchlik mukofoti berilishini e’lon qildi. U «Eronda ayollarga nisbatan zulmga qarshi kurash va inson huquqlari va erkinliklarini targ‘ib qilish» uchun mukofotlangan.

Muhammadiy Erondagi Inson huquqlari himoyachilari markazi vitse-prezidenti. Oxirgi 20 yil ichida Eron rasmiylari uni rejimga qarshi gapirgani, shuningdek, jurnalistik va inson huquqlari sohasidagi faoliyati uchun bir necha bor qamoqqa tashlagan. Jahon yetakchilari va xalqaro tashkilotlar Muhammadiyni qo‘llab-quvvatladi.

Germaniya tashqi ishlar vaziri Annalena Berbok eronlik huquq himoyachisiga mukofot berilishini olqishladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu mukofot «erkinlik uchun kurashda ayollarning kuchini» namoyish etadi. «Muhammadiyning qo‘rqmas ovozini erkinlikdan mahrum qilib bo‘lmaydi, Eron kelajagi - uning ayollari», deb yozadi Berbok.

Eronda Muhammadiy jami 31 yillik qamoq jazosiga hukm qilingan

2021 yilda Eron hukumati Muhammadiyni «davlatga qarshi tashviqot» uchun 2,5 yil qamoq va 80 darra urishga hukm qildi. Amnesty International uni vijdon mahkumi deb ataydi. Umuman olganda, huquq faoli Eronda 13 marta hibsga olingan, jami 31 yil qamoq jazosiga hukm qilingan va hozir ham qamoqda.

«U ayollar huquqlari uchun tizimli kamsitish va zulmga qarshi kurashadi. U ayollarning to‘laqonli va munosib hayot kechirish huquqi uchun kurashini qo‘llab-quvvatlaydi. Butun Eron bo‘ylab bu kurash ta’qiblar, qamoqxonalar, qiynoqlar va hatto o‘lim bilan birga kechdi. Namoyishchilar tomonidan bildirilgan erkinlik talablari nafaqat ayollar, balki butun aholiga tegishli», deyiladi Nobel qo‘mitasi bayonotida.

2023 yil uchun nomzodlar

Nobel qo‘mitasining ma’lum qilishicha, 2023 yilda tinchlik bo‘yicha Nobel mukofoti uchun 351 nomzod da’vogarlik qildi. Mukofotning butun tarixida ko‘proq nomzodlar faqat 2016 yilda ko‘rsatilgan - 376. Mukofotga nomzodlarning ismlari mukofot topshirilgandan keyin 50 yil davomida sir saqlanadi, lekin ba’zida ma’lum bo‘lib qoladi.

Shu tariqa, 2023 yilda nomzodlar orasida Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy, rossiyalik muxolifatchilar Aleksey Navalniy, Vladimir Kara-Murza, Pavel Chuprunov bor edi.

Bundan tashqari, Xalqaro tinchlik byurosi (IPB) dezertirlar va harbiy xizmatdan bosh tortganlarga yordam berishga bag‘ishlangan uchta tashkilotni Nobel tinchlik mukofotiga nomzod qilib ko‘rsatgani ma’lum. Bular - Rossiyaning «Harbiy xizmatni vijdonan rad etuvchilar harakati», Belarusning «Bizning uy» tashkiloti va Ukraina patsifistik harakati.

2022 va 2021 yillardagi tinchlik bo‘yicha Nobel mukofoti laureatlari

2022 yilda Nobel mukofoti Rossiya, Belarus va Ukraina huquq himoyachilariga berildi: Rossiyaning «Memorial» inson huquqlari jamiyati, Ukraina fuqarolik erkinliklari markazi va Belarusning «Vesna» inson huquqlari markazi asoschisi Ales Belyatskiyga.

2021 yilda tinchlik bo‘yicha Nobel mukofoti laureatlaridan biri «Novaya gazeta» bosh muharriri Dmitriy Muratov edi. U bilan birga mukofot filippinlik jurnalist Mariya Ressaga topshirildi. Muratov va Ressa «demokratiya va matbuot erkinligi tobora noqulay sharoitlarga duch kelayotgan dunyoda» ushbu ideal uchun kurashayotgan barcha jurnalistlar vakili, deya ta’kidlagandi qo‘mita. Muratov tinchlik uchun Nobel mukofotiga sazovor bo‘lgan uchinchi rossiyalik bo‘ldi. Bundan oldin u fizik va huquq himoyachisi Andrey Saxarovga va SSSRning yagona prezidenti Mixail Gorbachyovga berilgan edi.

Tinchlik bo‘yicha Nobel mukofoti

Tinchlik mukofoti, Alfred Nobel vasiyatiga ko‘ra, «xalqlarni birlashtirish va faol armiyalar sonini kamaytirish, shuningdek, tinchlik kongresslarini o‘tkazish va ularga e’tiborni jalb qilishda eng katta muvaffaqiyatga erishgan yoki boshqalardan ko‘proq ish qilgan shaxsga beriladi».

Tinchlik uchun Nobel mukofoti birinchi marta 1901 yilda berilgan. Uning laureatlari Xalqaro Qizil Xoch qo‘mitasi asoschisi, shveysariyalik tadbirkor va jamoat arbobi Anri Dyunan hamda «Tinchlik va erkinlik ligasi» patsifistik tashkiloti asoschisi, fransuz siyosatchisi Frederik Passi bo‘lgan.