Il-76 halokati. Javobsiz qolayotgan asosiy savollar

Biz hali nimani bilmaymiz?

• Samolyot katta ehtimol bilan transponderi öçirilgan holda uçgan. Transponder ma’lumotilaridan foydalangan holda samolyotlar parvozlarini kuzatib boruvçi Flightradar saytiga köra, 24 yanvar kuni ertalab Belgorod atrofida heç qanday reys qayd etilmagan. Şu tariqa, halokat sabablariga oydinlik kiritişi mumkin bölgan parvoz parametrlarini aniqlab bölmaydi — natijada RF mudofaa vazirligi versiyasini tasdiqlaş yoki rad etişning iloji yöq.
• Samolyotning registratsiya nomeri oxirigaça aniq emas, faqat aviatsiya forumlarida bu RA-86828 nomerida harakatlangan Il-76 bölgani aytilgan.
• Asosiysi esa — bu parvoz Ukraina bilan kelişilgani yoki yöqligi ma’lum emas. Nazariy jihatdan xalqaro harbiy gumanitar huquq tomonlarning şunday kelişuvini talab etadi. Jyeneva konvensiyasida asirlarni uşlab turgan mamlakat, ayniqsa dengizda yoki havo orqali taşiş vaqtida «ularning xavfsizligini ta’minlaş uçun barça zarur çoralarni körişi kerakligi» aytilgan. «Meduza» bilan gaplaşgan huquq faollari Jyeneva konvensiyasi va qöşimça protokollar — harbiy asirlar uçun kafolatlarning asosiy manbayi ekanini ta’kidlaşgan.
• Harbiy asirlar masalalari bilan ham şuğullanuvçi mustaqil inson huquqlari taşkiloti vakili naşr bilan suhbatda harbiy asirlarning Belgorod oblasti ustidagi «harbiylaşgan osmon» orqali taşilişini xalqaro huquqni buziş deb hisoblamaydi:

Boşqa qanaqasiga? Agar aylanib uçsa ham samolyot qaysidir pallada baribir «harbiylaşgan osmon»ga kiradi. Agar bu rasmiy almaşuv bölgan bölsa, yönaliş ham, röyxatlar ham kelişilişi kerak edi. Umuman olganda, agar şunday kelişuv bölgan deb hisoblasak, men RF tomonidan qoida buzilişini körmayapman — asirlar mos samolyotda mutanosib miqdordagi kuzatuvçilar bilan birgalikda uçgan.

• Rossiya tomoni parvoz kelişilganini tasdiqlovçi dalillar keltirmadi. Ukraina razvedkasi esa, öz navbatida, öz raddiyasiga dalil taqdim etmagan.
• «Meduza»ning asirlar almaşinuvi jarayonidan boxabar bölgan ukrainalik suhbatdoşi Ukraina razvedkasining xabari Rossiya Ukrainani harbiy asirlar urib tuşirilgan samolyotda taşilayotgani haqida ogohlantirmaganini anglatadimi, deya berilgan savolga şunday javob bergan: «Umuman, Rossiya harbiy asirlarga munosabat böyiça Jyeneva konvensiyasiga amal qilmaydi, lekin muayyan holatda u [Rossiya] harbiy asirlar xavfsizligini ta’minlaşi hamda Ukrainani marşrut haqida xabardor qilişii şart [edi]».
• Moskva bortda asirlar bölganiga, ukrainlar esa — samolyotda öq-dorilar taşilgani haqida ma’lumotga dalillar keltirmagan (samolyot halokatining mahalliy aholi vakili tomonidan olingan videosidagi portlaş esa ukrainlarning versiyasini rad etadi).
• Hozirça samolyot aynan qanday tizimdan uçirilgan qanday öq-dori bilan nişonga olingani ma’lum emas. Şikastlaniş xarakteri diversantlar qölda olib yuriluvçi zenit-raketa kompleksi bilan zarba bergani ehtimolini istisno etadi. RF mudofaa vazirligining da’vo qilişiça, bu Ukrainaga ğarb koalitsiyasi tomonidan yetkazib berilgan Patriot yoki IRIS-T havo hujumidan mudofaa tizimi bölgan.
• Nemislarning IRIS-T tizimining maksimal harakatlaniş masofasi 25 kilometrni taşkil etadi (bu örta masofadagi kompleks hisoblanadi — xuddi, rossiyaliklarning «Buk» tizimi kabi), şunday ekan, bu kompleksni ham «gumondagilar» röyxatidan çiqariş mumkin: qulaş joyidan Ukraina bilan çegaragaça masofa 50 kilometr atrofida.
• Ukrainaga yetkazib berilgan Patriot komplekslari tarkibida atrofga yetkazuvçi elementlar bölgan vva 160 kilometr masofaga harakatlanuvçi PAC-2 rusumli tutib oluvçi raketalar bilan ham jihozlangan. Qöpol-hisoblar şuni körsatadiki, nazariy jihatdan, Patriot Xarkiv oblastining Lipsi qişloğidan (Rossiya mudofaa vazirligi raketa uçirilgan joy sifatida şu yerni körsatgan) turib Yablonovo ustida 850 metr va hatto undan ham pastroq balandlikda uçgan nişonni kuzatişi va zarba berişi mumkin edi.
• Ammo boşqa variantlar ehtimoli ham bor: bu masofa Ukrainaga yetkazib berilgan, fransuzlar va italyanlar mahsuloti bölmiş SAMP/T kompleksiga ham, sovetlar davriga mansub uzoq masofali komplekslar, masalan, S-300 tizimiga ham mos keladi.
• Nazariy jihatdan, samolyot Rossiya havo hujumidan mudofaa tizimining «döstona zarbasi»ga uçraganini ham istisno etib bölmaydi. Ammo na Rossiyadagi manbalar va na ukrain razvedkasi bunday versiyani ilgari surmagan.

Rossiya versiyasida nimalar «yopişmayapti»?

• Bir qaraşda közga taşlanadigan nomuvofiqlik — rasmiy bayonotdagi halokat qurbonlari soni böyiça: ekipajning olti a’zosidan taşqari, asirlarni kuzatib boruvçi harbiylar soni uç nafar bölgani ma’lum qilingan. Avvalgi almaşuvlar vaqtida havo orqali Belgorodga olib kelingan sobiq ukrain asirlari esa ularga kamida 20 nafar qöriqçi hamrohlik qilganini aytişgan. Bunday farqni tuşuntiriş qiyin.
• Samolyot marşruti böyiça ham savollar bor. E’lon qilingan yagona video orqali şunday taassurot paydo böladiki, samolyot qulaşdan oldin qöniş sxemasi böyiça şimoli-şarqdan janubi-ğarbga emas, balki janubi-ğarbdan şimolga qarab uçgan, agar u aeroportga qönişni emas, undan kötarilişni bajarayotgan bölmasa. Ammo, bu s’yomka rakursi yoki samolyot qulaş vaqtida kursni özgartirgani (parvozni nazorat qiliş tizimlari buzilişi, dvigatellarni turli tortiş kuçi va boşqa sabablar tufayli) yuzaga kelgan illyuziya bölişi ham mumkin. Mahalliy aholi vakillaridan biri guvohlik berişiça, yonayotgan samolyot şimoldan janubga qarab qulagan — trassa böylab va qönişga kiriş sxemasida körsatilgan yönalişda.
• Nihoyat, Ukraina qurolli kuçlari 35-dengiz piyodalari brigadasi serjanti Maksim Konovalenkoning taqdiri böyiça savollar tuğiladi, u yanvar oyi boşidagi asirlar almaşuvi vaqtida qaytarilgani aytilgan, ammo uç hafta ötib uning familiyasi Belgorodga uçgan samolyotdagilar röyxatida qayd etilgan. Bu Wartears sayti manbasi va boşqa şu kabi boşqa loyihalarning xatoligi bölişi ham mumkin. Ammo uşbu asirning bortda bölgani tasdiqlanmagan ekan, bu ma’lumotni e’tibordan soqit qilib bölmaydi.

Odamlar ölimi uçun kim javobgarligini qanday tuşuniş mumkin?

Javobi yöq bölgan asosiy savol (va heç bölmaganda buni bilvosita isbotlaşga imkon beradigan birorta ma’lumot yöq), Rossiya Ukrainani asirlar samolyot orqali taşilişi haqida ogohlantirganmi? Agar ha bölsa ularning ölimi uçun javobgarlik Kiyev zimmasida. Agar bunday ogohlantiriş berilmagan bölsa, Il-76 qonuniy nişon edi va asirlarning ölimida, konvensiyaga köra, ularning xavfsizligini ta’minlamagan Rossiya aybdor bölişi kerak.