“Bolalarni zaharlagan dorilarga guvohnoma Kariyev tayinlanguniga qadar olingan bölgan” – advokatlar
|21:54 / 15.02.202423 270
Muzokara bosqiçiga ötgan navbatdagi sud majlisida Farmagentlikning sobiq rahbari Sardor Kariyevni himoya qilayotgan advokatlar F.Xudayberganov, T.Rahmatov, U.Latifov va A.Nabiyevning himoya nutqlari tinglandi.
Dastlabki tergov organi tomonidan uşbu jinoyat işini tergov qilişda qonunning bu talabiga rioya qilinmadi. Dastlabki tergov bir tomonlama, tirnoq tagidan kir qidiriş zaylida, faqat ayblov yönalişida olib borildi.
Dastlabki tergov tomonidan e’lon qilingan ayblov esa işning haqiqiy holatlariga nomuvofiq tarzda, şaxsning harakati bilan körsatilayotgan oqibat örtasidagi sababiy boğlaniş bor-yöqligini aniqlaştirmasdan, taxminiy farazlar keltiriş orqali şakllantirilgan. Ayblovda sohaga taalluqli u yoki bu qonunçilik normalarini inobatga olmaslik yoki notöğri talqin qiliş holatlari ham mavjud.
Sud tergovi davomida S.X.Kariyevning himoyaçilari tomonidan jinoyat işi böyiça olib borilgan barça tahlillar natijasida, dastlabki tergov organi tomonidan bir butun jinoyat sifatida körsatişga harakat qilingan holda şakllantirilgan ayblovning töliq tarkibi, bir biriga boğliq bölmagan alohida uçta qismdan iborat holatlar ekani aniqlangan.
Jumladan, ulardan birinçisi, “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasi tomonidan işlab çiqarilgan “Dok-1 Maks” va “Ambronol” dori vositalarining davlat röyxatidan ötgani haqidagi guvohnomalari muddatini uzaytiriş bilan boğliq holda “Dori vositalari, tibbiy buyumlar va tibbiy texnika ekspertizasi va standartlaştiriş davlat markazi” DUKning röyxatdan ötkaziş bölimi, laboratoriya, Farmakopeya va Farmakologiya qömitalari hamda Ekspertlar kengaşining xodim va a’zolariga taalluqli holatlar taxlili bilan boğliq.
Ikkinçisi esa, “Kuraraks” dori vositasi böyiça “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasining GMP inspeksion tekşiruvidan yeçiş va dori vositasiga guvohnoma berib yuborilişiga, göyoki bir tomondan sudlanuvçi Singxning J.Erkiniy orqali Ş.Şodmonovga 33.000 AQŞ dollari miqdorida pul bergani va ikkinçi tomondan göyoki S.X.Kariyevning bu borada qöl ostidagilarga topşiriq bergani hamda bularga aloqador ravişda GMP inspeksion tekşiruvi bilan boğliq holatlar tahlilidir.
Uçinçisi esa, “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasining 2022 yilda Özbekistonda röyxatdan va qayta röyxatdan ötgan 12 xil dori vositalari hujjatlarini Özbekiston Soğliq saqlaş vazirligi va Markaz xodimlari qöli bilan “ekspertiza” şaklida tekşiruvdan ötkaziş yöli bilan ularning hammasini “Dok-1 Maks” va “Ambronol” dori vositalarining Özbekistonga kirib kelişini töxtatiş imkoni bilan asossiz boğlangan holatni örganiş natijalaridir.
Mavzuga oid
123 min
“Dok-1 Maks” işi böyiça sud muzokaralari davom etmoqda. 14 fevral kuni bölib ötgan sud majlisida Farmagentlikning sobiq rahbari Sardor Kariyevning advokatlari nutqi tinglandi. Ular tergovda Kariyevga qöyilgan ayblovlar sudda öz isbotini topmaganini aytmoqda.
Biz ayblovning har bir qismi böyiça atrofliça fikr bildirişga harakat qilib, avvalambor e’tiboringizni quyidagi holatga qaratmoqçimiz:
Jinoyat işi materiallarida inson soğliği uçun zararli ekani aytilayotgan etilenglikol va dietilenglikol aniqlangan dori vositalari, bu Hindistonning “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasi tomonidan işlab çiqarilib, 2022 yil ikkinçi yarmi davomida Özbekistonda iste’molga sotilgan “Dok-1 Maks” va “Ambronol” sirop dori vositalari ekani körsatilgan. Ayblov umumiy tartibda ikkala dori vositasi bilan boğliq ravişda şakllantirilgan bölsa-da, biroq tergov organi asosiy urğuni “Dok-1 Maks” sirop dorisiga qaratib, ayblovni uşbu dori vositasi va uning Davlat markazi tomonidan 29.03.2022 yil kuni qayta röyxatdan ötkazilişi bilan boğliq voqeliklar tahlili ustiga qurgan. Ambronol sirop dorisi esa ikkinçi darajadagi vaziyatda qoldirilib, deyarli e’tibordan çetga çiqarilgan.
Bunga sabab “Ambronol” siropining jinoyat işi böyiça ötayotgan seriyalarining hammasi esa 2022 yil 30 noyabr kuniga, ya’ni bu siropning 2012 yilda ilk bor davlat röyxatdan ötganida berilgan guvohnomasining amal qiliş muddatini navbatdagi 5 yilga uzaytiriş yuzasidan Ekspertlar kengaşi majlisi bölib ötgan kunga qadar, 2017 yilda berilgan guvohnoma asosida Özbekistonga olib kirilib, iste’molga çiqarib bölingani bilan boğliqdir.
Çunki “Dok-1 Maks” siropining tarkibida etilenglikol va dietilenglikol aniqlangan seriyalarining ma’lum bir qismi 2022 yil 29 mart kunidan söng, ya’ni bu dorini ilgari, 2012 yilda ilk bor davlat röyxatidan ötganida berilgan guvohnomasining amal qiliş muddatini navbatdagi 5 yilga uzaytiriş yuzasidan Ekspertlar kengaşi majlisi bölib ötganidan söng Özbekistonga olib kirilib, iste’molga çiqarilgani sabab, bu dori vositasi bilan boğliq noxuş vaziyatlarga S.X.Kariyevni aloqador qilib körsatişga imkoniyat bor.
Lekin “Ambronol” dori vositasida bunday qilişning imkoni yöq! Çunki yana takrorlaymiz: “Ambronol” siropining tarkibida etilenglikol va dietilenglikol aniqlangani körsatilayotgan barça seriyalari S.X.Kariyev hali Farmatsevtika sohasiga rahbar sifatida işga kelguniga qadar, ya’ni 2017 yilda berilgan guvohnoma asosida sertifikatsiyadan ötkazilib, Özbekistonga olib kirilgan va iste’molga çiqarilgan!
Xuddi şunga öxşaş, “Dok-1 Maks” sirop dori vositasining ham tarkibida etilenglikol va dietilenglikol aniqlangan seriyalarning qolgan qismi 29.03.2022 yil kunidan ança oldin, ya’ni 2017 yilda berilgan guvohnoma asosida sertifikatsiyadan ötkazilib, Özbekistonga olib kirilib, iste’molga çiqarilgani jinoyat işi böyiça dastlabki kunlar olib borilgan tergov hujjatlarida aks etgan. Masalan, “Dori vositalari, tibbiy buyumlar va tibbiy texnika ekspertizasi va standartlaştiriş davlat markazi” DUK laboratoriyasida 2022 yil dekabr oyi oxirida ötkazilgan tahlillar natijalari böyiça tuzilgan xulosalardan, undan taşqari, jinoyat işi qözğatiş haqida tergov organi çiqargan dastlabki qarordan hamda bevosita S.X.Kariyevni qamoqqa olişga asos bölgan 25.01.2023 yilgi sud ajrimidan ham aniq körinib turibdiki, tergovning boşida “Dok-1 Maks” sirop dori vositasining 03.02.2021 yildan 07.01.2022 yilga qadar Özbekistonga olib kirilib, iste’molga çiqarib bölingan DXS2017, DXS2104, DXS2105, DXS2106, DXS2107, DXS2108, DXS2109 seriyadagi partiyalaridan olingan namunalari tarkibida ham etilenglikol va dietilenglikol aniqlangan. Biroq “Dok-1 Maks” sirop dori vositasining bu seriyalari yakuniy ayblov qarorda umuman körsatilmasdan tuşirib qoldirilgan. Bu seriyalarni ayblovdan tuşirib qoldiriş sabab va asoslari jinoyat işida umuman mavjud emas.
Hozirda biz bu holatni aynan uşbu seriyalarni Özbekistonga kirib kelgan muddatlari bilan boğliq ekanini ta’kidlaymiz. Ya’ni ular ham xuddi “Ambronol” singari S.X.Kariyevni rahbar sifatida aloqador bölgan Ekspertlar kengaşi majlisidan oldingi davrda Özbekistonga kirib bölganligi sababli ularga boğlab bölmaydi.
Bulardan taşqari, ayblov qaroriga e’tibor bersak, dori ta’sirida jabrlangan bolajonlarning ism-şariflari körsatib ötilayotgan joyda, qaysi bolaga aynan qaysi seriyadagi dori vositasi içirilgani umuman körsatilmagan. Vaholanki, jinoyat işi tergovi natijasida ma’lum böldiki, jabrlangan bolalar ota-onalarining aksariyati farzandlariga içirgan dori vositalarining qoldiq qismini idişi bilan birga tergov organiga topşirişgan. Dastlabki tergov organi dori vositalarining seriyalarini bolalar şaxsi bilan boğliq ravişda körsatmasligining sababi ham xuddi yuqoridagilar singari işga aloqador seriyalarni aksariyat qismi S.X.Kariyevni rahbarlik davridan ilgarigi davr bilan boğliq ravişda, ya’ni 2017 yil guvohnomasi asosida kirib kelgan seriyalar bölganligida deb gumon qilişga majburmiz.
Tergov organi tomonidan “Ambronol” böyiça ma’lumotlarga urğu bermasdan, ularga ikkinçi darajali tus berib, e’tiborni susaytirgani, “Dok-1 Maks”ni bu kabi seriyalarni ayblovdan tuşirib qoldirgani, jabrlangan qaysi bolaga aynan qaysi seriya içirilgani körsatilmagani, 2017 yilda berilgan guvohnoma asosida kirib kelgan seriyalar böyiça 2017 yilda “Dok-1 Maks” va “Ambronol” guvohnoma bergan şaxslar tergov qilinmaganidan e’tibor olib qoçilganini körsatadi.
Jinoyat-protsessual qonunçilik talabiga köra, barça holatlarni töliq, xolisona tergov qilib, asosli qaror qabul qilişga majbur bölgan tergov organi, bu holatda, faqat S.X.Kariyevni ayblaşga imkon beradigan ayrim holatlarni ayblovda börttirib körsatiş, iş uçun juda ahamiyatli bölgan boşqa holatlar haqida esa asossiz sukut saqlaş orqali işni bir tomonlama, noxolis tergov qilganligi şu vaziyatning özidan yaqqol körinib turibdi.
Endi bevosita ayblov qaroriga murojaat qilmoqçimiz va ayblovning “...buyruqning 4-ilovasida Davlat markazi direktori Ekspertlar kengaşiga raislik qilişi belgilangan bölib, mazkur ilovada Kengaş raisi örinbosari közda tutilmagan” deb bayon qilingan hamda “...S.Kariyev egallab turgan lavozimiga köra, Ekspertlar kengaşi raisi hisoblanib, uning iştirokisiz Kengaş majlislarini ötkaziş va qaror qabul qiliş mumkin bölmasa-da, Ekspertlar kengaşi majlislarida bevosita iştirok etmay, raislik qilmay, aksinça Kengaş majlislarini özining, ya’ni raislik qiluvçining iştirokisiz ötkaziş amaliyotini joriy qilib, majlis bayonnomalarini “orqa sana” bilan imzolab kelgan” deb bayon qilingan qismiga qaratmoqçimiz:
Ma’lum böldiki, “Dori vositalari, tibbiy buyumlar va tibbiy texnika ekspertizasi va standartlaştiriş davlat markazi” DUK (keyingi örinlarda Markaz deb yuritiladi) huzuridagi Ekspertlar kengaşining faoliyati Özbekiston Respublikasi SSVning 06.04.2020 yilgi 104-sonli buyruği bilan yangilangan tahrirda qabul qilingan «Dori vositalari, tibbiy buyumlar va tibbiy texnikani davlat röyxatidan ötkaziş hamda röyxatdan ötkazilganlik guvohnomasini beriş böyiça Ekspretlar kengaşi töğrisida»gi Nizom asosida olib boradi. Uşbu Nizomning 5-bandida ekspertlar a’zolari tarkibiga Markaz direktori, direktor örinbosarlari, Farmakologiya va Farmakopeya qömitalari, laboratoriyalar mudirlari hamda sohada katta tajribaga ega bölgan malakali mutaxassislar kiritiladi, deb körsatilgan.
Nizomning 15-bandida Ekspertlar kengaşi raisi Ekspertlar kengaşi işini taşkil etişi, Ekspertlar kengaşi majlisini çaqirişi va unga raislik qilişi, Ekspertlar kengaşi raisi bölmagan holda, uning vazifasini Kengaş raisining örinbosari bajarişi körsatilgan. Nizomdagi 4-ilovada esa Ekspertlar kengaşi a’zolarining tarkibi jadval şaklida berilgan bölib, bu jadvalda ekspertlar kengaşi a’zolarining asosiy iş joyidagi lavozimlari bilan uşbu Nizom yangi tahriri qabul qilinayotgan vaqtda, ya’ni 06.04.2020 yil sanasiga lavozimlarni egallab turgan şaxslarning familiya-ism-şariflari kiritib qöyilgan.
Şu bilan birga Ekspertlar kengaşi a’zolari tarkibi belgilangan jadval oxirida “Izoh” qismi berilgan bölib, unda “Ekspertlar Kengaşi a’zolari boşqa işga ötganda yoki iş joyida bölmaganda, uning tarkibiga asosiy iş joyidagi uşbu lavozimga yangidan tayinlangan şaxslar yoki vaqtinça vazifasini bajaruvçi şaxslar kiritiladi” deb belgilab qöyilgan.
Javdalning 1-bandidan körinadiki, 06.04.2020 yil sanasiga, ya’ni SSV tomonidan 104-sonli buyruq çiqariş vaqtiga Markaz direktori bölgan Ş.X.Abduğaniyev Ekspertlar kengaşi raisi sifatida belgilangan. Keyinçalik Ş.X.Abduğaniyev örniga S.X.Kariyev DUK direktori lavozimiga tayinlanganidan söng, mazkur Nizomning aynan 4-ilovasining “Izoh” qismida belgilangan qoidaga asoslanib, S.X.Kariyev Ekspertlar kengaşi raisi sifatida ham işlarni olib boravergan, ya’ni sobiq direktor “Ş.X.Abduhaniyev” örniga “S.X.Kariyev” deb yoziş uçun qaytadan jadval tuzişga zarurat bölmagan. Xuddi şu singari, S.X.Kariyev xizmat safari yoki boşqa sababli iş joyida bölmaganida, Markaz direktori örinbosarlari Nizomning 4-ilovasining “Izoh” qismida belgilangan qoidaga köra S.X.Kariyevni Ekspertlar kengaşidagi raislik vazifasini ham bajarib kelişgan.
S.X.Kariyev asosiy iş joyida bölmaganligi sababli Ekspertlar kengaşida iştirok etmagan hollarda uni örinbosarlari Ekspertlar kengaşi yiğilişlarini rais sifatida ötkazib kelganini mazkur sud davomida söroq qilingan sudlanuvçilarning özlari ham, undan taşqari, guvoh tariqasida söroq qilingan Ekspertlar kengaşi boşqa a’zolari ham öz körgazmalarida tasdiqlaşgan. Bundan taşqari, 2022 yil davomida ötkazilgan Ekspertlar kengaşlari majlislari jarayoni Ekspertlar kengaşi mas’ul kotibi U.Temirov tomonidan video yoki audioyozuvlar şaklida yozib olingani sababli, uşbu yozuvlarda ham Ekspertlar kengaşi yiğilişlariga S.X.Kariyevning u yoki bu örinbosari raislik qilayotgani kuzatiladi.
Şu tariqa Ekspertlar kengaşi xeç qaçon Rais iştirokisiz ötmagani aniq. S.X.Kariyevni Ekspertlar kengaşi bayonnomalarini “orqa sana” bilan imzolagani haqida tergovning vaji esa xaqiqiy holat bilan boğliq xulosa emas. Çunki, sud tergovida aniq böldiki, Ekspertlar kengaşi bayonnomalari kengaş mas’ul kotibi U.Temirov tomonidan yozib tayyor qilinib, undan söng, S.X.Kariyevni iş joyida böliş-bölmasligiga qarab, kengaş ötkazilgan kundan bir neça kundan söng imzolangan, öşanda ham aynan Ekspertlar kengaşi ötkazilgan sana bilan imzolanib kelingan.
“Dok-1 Maks” sirop dori vositasini röyxatdan ötiş guvohnomasining amal qiliş muddatini uzaytiriş bilan boğliq bölgan 29.03.2022 yilgi 6-sonli Ekspertlar kengaşi majlisi bayonnomasini S.X.Kariyev, majlisga raislik qilmagan bölsa-da, uni imzolagani holatini oçiqlaydigan odam bu – kengaş mas’ul kotibi U.Temirov böladi. U.Temirovning sudda bergan körgazmalariga köra, 2022 yil iyun oyiga qadar Markaz direktorining yagona örinbosari M.Inoyatov bölgan vaqtida M.Inoyatov raislik qilgan kengaş bayonnomalarini ham S.X.Kariyev öziga imzoga olib kirişni talab qilib kelgan, qaçonki A.Azimov va N.Musayevlar ham Markaz direktorining örinbosarlari lavozimiga tayinlanganidan söng S.X.Kariyev ularga özlari rais sifatida ötkazgan kengaş bayonnomalarini imzolaşlariga ijozat bergan deb körsatib ötgan bölsa-da, SSVning 104-sonli buyruği 12- va 14-bandlarida körsatilgan talablardan kelib çiqadigan bölsak, “Ekspertlar kengaşi majlisi bayënnomasi Ekspertlar kengaşi kotibi tomonidan yuritilişi, ekspertlar kengaşi majlisi bayëni majlis ötkazilgan sanada rasmiĭlashtirilishi, Ekspertlar kengaşi kotibi Ekspertlar kengaşi bayënnomalarining asl nusxalari saqlanişi uçun mas’ul hisoblanişi, Ekspertlar kengaşi bayënnomalarga tartib bilan izçil ketma-ketlikda raqamlanişi, alohida ĭig‘ma jildga tikilişi va foĭdalanish çeklangan axborotlarga ega bölgan hujjatlar uçun belgilangan tartibda saqlanişi” belgilab qöyilganini va şu sababli S.X.Kariyev U.Temirov tomonidan taqdim qilingan bayonnomalarni imzolaş jarayonini töğri taşkillaştirganidan şubhalanmagan holda imzolab kelganini alohida ta’kidlab ötiş joiz.
M.Inoyatov sudda söroq qilinganida özining S.X.Kariyev örniga “Dok-1 Maks” sirop dori vositasini röyxatdan ötiş guvohnomasining amal qiliş muddatini uzaytiriş bilan boğliq bölgan 29.03.2022 yilgi 6-sonli Ekspertlar kengaşi majlisiga raislik qilganini tan olmaslikka harakat qilib, nosamimiy ruhda bergan körgazmalariga hammani işontirişga harakat qildi. Vaholanki S.X.Kariyev 29.03.2022 yil kuni AQŞda xizmat safarida bölgani sabab, M.Inoyatov bevosita direktor vazifasini bajaruvçi sifatida uşbu majlisga töğridan töğri raislik qilgani ortiqça isbot talab qilmaydigan fakt edi. Majlis bayonnomasi esa, har doimgidek mas’ul kotib tomonidan bir neça kun ötkazib tayyor qilingani şubhasiz va uni S.X.Kariyev xizmat vazifalariga qayta kirişganidan söng imzolatilgani bevosita U.Temirovning harakatlari sababli yuz bergan holatdir.
Şularga köra, S.X.Kariyev ekspertlar kengaşlarini “...raislik qiluvçining iştirokisiz ötkaziş amaliyotini joriy qilib, majlis bayonnomalarini “orqa sana” bilan imzolab kelgan...” deb, şu jumladan, ““DOK-1MAKS” dori vositasini röyxatdan ötkazilganlik guvohnomasi amal qiliş muddatini uzaytiriş masalasi körib çiqilişi lozim bölgan 29.03.2022 yildagi 6-sonli Kengaş majlisiga raislik qilişi lozim bölgan bölsa-da, biroq u mansab vakolatini suiiste’mol qilib, Kengaş kotibi U.Temirovga majlis uning iştirokisiz ötkazilişiga körsatma berib, natijasi böyiça tuziladigan Kengaş bayonnomasini keyin imzolab berişini ma’lum qilgan” deb bayon qilingan ayblovning asossizligini ta’kidlaymiz.
Jinoyat işi böyiça ayblovda körsatilgan keyingi holat, ya’ni “Marion Biotech” korxonasi nomidan Markazga topşirilayotgan hujjatlarni hamda keyinçalik Markaz bilan tuzilgan şartnomani korxonaning Hindistondagi rahbari V.Tandor nomidan Özbekistondagi diler korxona – “Kuramaks medikal” firmasi rahbari Singx Randvendra Protar, uning imzosini öxşatişga harakat qilib imzolaganligi holatida ğaraz niyat hamda biror bir salbiy oqibat yöqligini ta’kidlaymiz. Sababi, aynan “Marion Biotech” korxonasi egalari, şu jumladan, korxona rahbari V.Tandorning özi Singx Randvendra Protar tomonidan uning nomidan hujjatlar imzolanişidan habardorligi aniq. Çunki “Marion Biotech” korxonasi bilan imzolangan şartnoma böyiça tölanişi kerak bölgan pul mablağlari tölab berilgan va tekşiruvga taqdim qilingan dori vositalari va ularning kerakli hujjatlari ham aynan “Marion Biotech” korxonasidan kelib tuşganligiga heç qanday şubha yöq. Agar bunday bölmasa, ya’ni hujjatlarda imzolar ğaraz niyatda “Marion Biotech” korxonasi rahbarlari xabarisiz va roziligisiz qalbakilaştirilgan bölganida edi, “Marion Biotech” korxonasi Markaz hisobiga pul mablağlarini köçirib bermagan bölardi. Bu holatda, hujjatlarni imzolatiş uçun Hindistonga yuboriş-qaytariş jarayoni qöşimça vaqt va mablağ talab qilişi sababli, ularni Toşkent şahrida Singx Randvendra Protar tomonidan V.Tandor nomidan imzolaş amaliyotini “Marion Biotech” korxonasi rahbariyatining özi ongli ravişda joriy qilgan deb e’tirof etilişi töğri böladi.
Şu örinda, bir holatni ta’kidlaş kerakki, Markaz direktori S.X.Kariyev, dori vositalarini röyxatdan ötkaziş yoki röyxatdan ötganlik guvohnomalarining amal qiliş muddatini uzaytiriş uçun uşbu dori vositalarini işlab çiqaruvçi korxonalar bilan Markaz örtasida tuziladigan şartnomalarni imzolayotganida, unga faqat şartnoma loyihasi taqdim qilinib kelingan va u korxonalar tomonidan topşirilgan hujjatlar Markaz röyxatdan ötkaziş bölimi mutaxasislari va boşliqlari tomonidan belgilangan qonun-qoida talablari asosida tekşirib çiqilgan, degan işonçga amal qilgan.
Ayblov matnidan sudning e’tiborni qaratmoqçi bölgan keyingi holatimiz: “...S.X.Kariyev Farmatsevtika tarmoğini rivojlantiriş agentligi va Davlat markazi direktori lavozimlarida faoliyat körsatişi davomida, mansab mavqeini suiiste’mol qilib, öziga yuklatilgan vazifalariga vijdonsizlarça munosabatda bölib, rahbarligidagi Davlat markazining röyxatdan ötkaziş bölimi, qömitalar, laboratoriyalar va boşqa bölinmalari faoliyati yuqoridagi qonun va qonunosti hujjatlarda belgilangan tartibda olib borilişini ta’minlamasdan, mazkur bölim va Qömitalar xodimlari tomonidan dori vositalari, tibbiy buyumlar va tibbiy texnikani davlat röyxatidan ötkaziş jarayonida oğir oqibatlarga olib kelgan qöpol xatoliklar sodir etilişiga yöl qöygan” deb ta’riflangan qismi böladi.
Bu bayonotda tergovçi tomonidan xatoliklar sifatida esa bir qança holatlar ajratib körsatilgan. Jumladan, “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasining hujjatlarini dastlabki tekşiruvdan ötkazişi davomida korxonaning işlab çiqariş faoliyatiga berilgan litsenziyaning muddati ötgan bölişiga qaramay, hujjatlarni iş yurituvga qabul qilinganligi yuzasidan röyxatdan ötkaziş bölimi xodimlariga vaj keltirilgan. Lekin korxonaga işlab çiqariş faoliyatiga berilgan litsenziyaning muddati ötganligi tergov organi tomonidan aynan qayerdan olingan ma’lumotligi jinoyat işi böyiça aniqlaştirilmagan.
Vaholanki, “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasining 2022 yil Markazdan röyxatdan ötgan dori vositalariga, şu jumladan “Dok-1 Maks” dori vositasiga taalluqli “dose” deb nomlanuvçi hujjatlari jinoyat işi materiallariga qöşilgan bölib, uni orasida ingliz tilida bölgan va notarial tasdiqlangan hujjat nusxasi tikilgan va uşbu hujjatda “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasining 17.01.2020 yildagi VIUP16VC00050 raqamli sertifikatida işlab çiqariş va sotiş uçun litsenziya amal qiliş muddati 06.01.2025 yilgaça ekanligi körsatilgan (hujjat jinoyat işining 26-jild 52-varağida tikilgan; hujjat rasmi quyida keltirilmoqda).
Undan taşqari, ayblovda yana “DOK-1 MAKS” (sirop)dori vositasini röyxatga oliş guvohnomasining amal qiliş muddatini uzaytiriş maqsadida Markazga hujjatlar topşirilgan vaqtda, amal qiliş muddati ötgan GMP sertifikati bilan qabul qilingani yuzasidan vaj keltirilgan. Aslida, sud tergovida aniq böldiki, arizaçidan hujjatlar 22.10.2021 yil kuni topşirilayotgan vaqtda GMP sertifikati muddati ötişiga yana ikki kun bölsa ham vaqt qolgan bölgan. Undan taşqari, Markaz kanselyariyasi hujjatlarni qabul qilişda biror sabab bilan ularni qabul qilmaslik vakolatiga ega emas, hujjatlar qaçonki röyxatdan ötkaziş bölimiga kelib tuşganidan sönggina, uning tarkibi va mazmuni “dastlabki ekspertiza” deb nomlanuvçi tekşirişlardan ötkazila boşlanişini inobatga oliş kerak.
Iş hujjatlarida işlab çiqaruvçi korxona tomonidan yangilangan GMP sertifikatini dori vositasi böyiça röyxatdan ötkaziş jarayonlari bevosita boşlanguniga qadar taqdim qilişni kafolatlab, 25.10.2021 yil kuni Markazga kafolat xati berilganligi aynan röyxatdan ötkaziş bölimidan GMP sertifikatining muddati tugaganligiga iş boşidan e’tibor qaratilganligini bildiradi. “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasining 30.12.2021 yil sanasi bilan yangilangan GMP sertifikati 2022 yil yanvar oyi boşida Markazga onlayn tarzda “Uzfarminfo” elektron dastur orqali taqdim qilinib, şartnoma böyiça pul mablağlari Markaz hisobiga ötkazilgandan söng dorining dose hujjatlari röyxatdan ötkaziş bölimi tomonidan qömitalarga yönaltirilganligi, kamçiliklar bartaraf qilib kelinganini aniq körsatib turibdi (hujjat jinoyat işining 37-jild 325-varağida tikilgan; rasmi quyida ilova qilinmoqda).
Jinoyat işi doirasida S.X.Kariyevga e’lon qilingan ayblovning navbatdagi qismi, “DOK-1 MAKS”va “Ambronol”(sirop)dori vositalari böyiça taqdim qilingan ariza va unga ilova qilingan hujjatlar (dose) hamda dorilar namunalari Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 23.03.2018 yildagi 213-sonli Qarori talablariga muvofiq laboratoriya sinovlari ötkaziş uçun örnatilgan tartibda Davlat markazi laboratoriyalariga taqdim etilmagan, deb bayon qilingan.
Haqiqatan ham Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 23.03.2018 yilgi 213-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Dori vositalari, tibbiy buyumlar va tibbiy texnikani davlat röyxatidan ötkaziş hamda röyxatdan ötkazganlik guvohnomasi beriş tartibi töğrisida”gi Nizomning 19-bandi beşinçi xatboşida Röyxatdan ötkaziş bölimi: “belgilangan yiğim summasi ariza beruvçi tomonidan tölangandan keyin ariza hamda ilova qilinadigan namunalar va hujjatlarni ekspertizadan ötkaziş uçun Markazning laboratoriyalariga ... taqdim etadi” deb körsatilgan.
Bu böyiça, birinçi navbatda,Markazda avvaldan dori vositalarini röyxatdan ötkaziş guvohnomalari muddatlarini uzaytiriş jarayonlarida dori vositasining normativ hujjatida (ND) özgarişlar bölmasa, laboratoriya sinovlarni ötkazilmaslik amaliyoti joriy bölib qolganligini ta’kidlaş kerak böladi. Undan taşqari, sudda söroqdan ötgan Markaz xodimlarining barçasi VM 213-sonli qarori bilan tasdiqlangan Nizom 36-bandi talabini, ya’ni dorilar guvohnomasining amal qiliş muddatini uzaytirişda ham laboratoriya sinovlarini ötkaziş talab qilinişini faqatgina tergov jarayonidagi savol-javoblar tufayli bilişganligini ta’kidlaşgan. Töğri, qonunni bilmaslik javobgarlikdan ozod qilmaydi, degan ibora mavjud, biroq iş uslubi odati degan tuşunçalar va joriy bölib qolgan amaliyot ham u yoki bu soha doirasida muhim voqelik ekanligini inobatga olmaslik notöğri böladi.
Ustiga ustak, sud tergovi natijasida aniq böldiki, dori vositalari bilan laboratoriya tekşiruvlari belgilangan tartibda ötkazilganda ham va işlab çiqaruvçi tomonidan dori tarkibiga propilenglikol örniga etilenglikol yoki dietilenglikol qöşilgan deb taxmin qilsak, Vazirlar Mahkamasining 2016 yil 27 oktyabrdagi 365-sonli qarorida tayyor dori vositasi tarkibida yordamçi modda propilenglikol bor yoki yöqligini tekşiriş böyiça talablar qöyilmaganligi sababli, dorining tarkibida etilenglikol yoki dietilenglikol baribir aniqlanmasdi va dori sifatiga nisbatan heç qanday şubha uyğonmas edi.
Hindistonning “Dok-1 Maks” va “Ambronol”(sirop)dori vositalari 2012 yildan buyon Özbekistonga kirib kelayotgan, bunga qadar ikki marotaba, ya’ni 2012 va 2017 yillarda röyxatga oliş darajasida tekşiruvlardan ötgan, undan taşqari, 2012 yildan buyon har bir kirib kelayotgan dori vositasining seriyasi DVSIM taşkilotlaridan standartlaştirişdan ötib kelgan va biror marotaba ham nojöya ta’sir holatlari kuzatilmasdan, qaytaga ta’siri yaxşi bölgan dori vositalari sifatida keng omma orasida nom çiqargan dorilardan bölganligining guvohi böldik.
Vafot etgan bolalar ota-onalarining sud tergovi davrida söroq qilinganlarini ayrimlari öz körgazmalarida, ular ilgari ham “Dok-1 Maks” yoki “Ambronol” sirop dorilarini farzandlariga, qolaversa aynan şu nobud bölgan farzandiga ham içirişganligini va dorining ta’siri yaxşi bölib, farzandlari soğayib ketişganligini, şuning uçun farzandida bu gal şamollaş bölganida unga şifokor yoki dorixona xodimi tavsiyasisiz ham özlari mustaqil ravişda dorixonadan sotib olib içirişganligini bildirişdi. Mazkur holatlar ham “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasining “Dok-1 Maks” yoki “Ambronol” sirop dorilarini içida zaharli darajada bölgan moddalari bölişi mumkinligi haqida şubhaga boriş imkonini yöqqa çiqargani aniq.
Xuddi şunga öxşaş tarzda, ayblovning yana bir bayonotiga e’tiroz bildiramiz. Jumladan, ayblovda: “ “Dok-1 Maks” yoki “Ambronol” sirop dorilarining röyxatdan ötgan guvohnomalari amal qiliş muddatlarini uzaytiriş böyiça topşirilgan hujjatlarini “Dori vositalari, tibbiy buyumlar, tibbiy texnika ekspertizasi va standartlaştiriş davlat markazi” DUK Farmakopeya qömitasida ma’muriy, kimyoviy, farmatsevtik va biologik qismlari ham örnatilgan tartibda ekspertizadan ötkazmagan” deb bayon qilingan qismi ham asosga ega bölmay, faqat tergov organi tomonidan ayblovni şakllantirişda bayon qilingan fikr xolos.
Aslida Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 23.03.2018 yilgi 213-sonli qarori bilan tasdiqlangan Nizomning 19-bandi böyiça “hujjatlar ekspertizasi” deb guvohnomaning amal qiliş muddatini uzaytiriş uçun taqdim qilingan hujjatlarni Markaz röyxatdan ötkaziş bölimi va qömitalari tomonidan örganişdan ötkazilib, qömitalar prezidiumlarida muhokama qilinib, Ekspertlar kengaşiga tavsiya bilan olib çiqilgunga qadar bölgan butun jarayonga aytilişi sababli “hujjatlar ekspertizadan ötkazilmagan” deb xulosa çiqariş umuman asossiz.
Şu joyda, tergov organining Markaz Farmakopeya qömitasi xodimlari harakatlariga baho berib, ular “Dok-1 Maks” yoki “Ambronol” sirop dorilarining röyxatdan ötgan guvohnomalari amal qiliş muddatlarini uzaytirişda Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 23.03.2018 yilgi 213-sonli qarori bilan tasdiqlangan Nizomning 19-bandi “v” kiçik bandi 2-xatboşida belgilangan talab böyiça: “milliy va xalqaro standartlar talablari bilan muvofiqlaştiriş maqsadida ariza beruvçidan normativ hujjatlarga muqobil usullarni va (yoki) qöşimça körsatkiçlar, normalar va sinov usullarini kiritişni talab qilmagan” deb vaj keltirib, bu böyiça S.X.Kariyevga ayb qöyganligi bilan ham kelişib bölmaydi.
Çunki avvalambor, Nizomda “milliy va xalqaro standartlar talablari bilan muvofiqlaştiriş maqsadida arizaçidan normativ hujjatlarga muqobil usullar va (yoki) qöşimça körsatkiçlar, normalar va sinov usullarini kiritişni talab qiladi” deb belgilangan qoida, Farmakopeya qömitasi tomonidan normativ hujjat loyihalarida milliy va xalqaro standartlar talablari bilan nomuvofiqliklar aniqlangan taqdirdagina normativ hujjatlarga muqobil usullar va (yoki) qöşimça körsatkiçlar, normalar va sinov usullarini kiritişni talab qilişga vakolat beradigan norma ekanligini tuşunib oliş muhim.
Qolaversa, Farmakopeya qömitasi xodimlari 10 yildan buyon Özbekistonda röyxatdan ötib, iste’molda bölib kelgan, biror marta sertifikatsiya jarayonlarida nomuvofiq deb topilmagan va heç qanday nojöya ta’sir kuzatilmagan dori vositasining hujjatlarini navbatdagi tekşiruvdan ötkazayotganida, işlab çiqaruvçiga dori vositasini normativ hujjatiga muqobil yoki qöşimça sinov usullarini kiritişni talab qilişga asos körmaganligi mantiqan yuz berişi mumkin bölgan voqelikdir.
Şu örinda, “Dok-1 Maks” yoki “Ambronol” sirop dori vositalari tarkibida etilenglikol va dietilenglikol mavjudligini aniqlaş imkoni özi bölganmidi degan savolga töxtalib ötmoqçimiz. Dori vositalarining sifatini nazorat qiliş avvalambor Davlat farmakopeyasi va xalqaro tan olingan farmakopeyalar asosida şakllantirilgan normativ hujjatiga asosan qilinadi. Uşbu normativ xujjatda qayd etilişi şart bölgan sinov körsatkiçlari Vazirlar Mahkamasining 2016 yil 27 oktyabrdagi 365-sonli qarori talablari asosida şakllanadi. Uşbu qaror ilovasida siroplarga sanab ötilgan talablarga asosan esa sirop şakldagi dori vositasi tarkibidagi yordamçi moddalarga nisbatan heç qanday sinov körsatkiçlar talab qilinişi belgilanmagan. Bunday amaliyot xalqaro tajribada, rivojlangan davlatlarda ham öz aksini topgan.
Bundan taşqari, “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasi tomonidan “Dok-1 Maks” yoki “Ambronol” sirop tarkibidagi propilenglikol yordamçi moddasiga nisbatan sifat körsatkiçlarini Yevropa Farmakopeyasidan birma bir nusxa qiliş şaklida şakllantirilgan Britaniya farmakopeyasi asosida belgilanganligi va uşbu farmakopeyada ham etilenglikol yoki dietilenglikol yot aralaşmalarini tekşiriş usullari va körsatkiçlari talab qilib belgilanmaganligi dori tarkibiga etilenglikol yoki dietilenglikol qöşilib qolgan taqdirda ham uni aniqlaş imkoniyatini bermaydi.
Bu yönalişda, 2023 yil 27 iyul kuni JSST tomonidan ilk bor Xalqaro farmakopeyaga kiritiş uçun “Içiş uçun qöllanadigan suyuq dori vositalar tarkibida dietilenglikol va etilenglikol sinovlari”ni işlab çiqib, internetga muhokamaga joylaştirgan. 2023 yil 10 avgust kuni esa Özbekiston Farmakopeya qömitasi “Dori vositalarida etilenglikol va dietilenglikollarning çinlik va miqdorini aniqlaş” böyiça ilk bor Umumiy Farmakopeya Maqolasini qabul qilgan.
Demak tayyor dori vositasi tarkibida etilenglikol yoki dietilenglikol borligini topiş uçun heç qanday qonuniy talablar mavjud bölmaganligi sababli biror bir mutaxassisga öz mansabiga sovuqqonlik bilan qarab, öziga yuklatilgan vazifalariga loqaydlik va vijdonsizlarça munosabatda bölib xavfsizligi va samaradorligi şubha ostida bölgan dori vositasini iste’molga çiqarilişiga yöl qöygan deb ayblaş ham mantiqan notöğri.
Keyingi holat: ayblovning Markaz farmokologiya qömitasi vazifalariga taalluqli ravişda ta’riflangan qismi ham muhokama talab qiladi. Jumladan, Farmakologiya qömitasi raisi va xodimlari “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasidan topşirilgan hujjatlarning ma’muriy, farmakologik, toksikologik va klinik qismlari böyiça ekspertiza ötkazişda, dori vositalariga tegişli bölgan hujjatlarda (dose) klinik-oldi va klinik tadqiqotlar hisobotlari mavjud bölmasa-da, “DOK-1 MAKS” (sirop) dori vositasini röyxatdan ötkazilganlik guvohnomasi amal qiliş muddatini uzaytiriş böyiça Ekspertlar kengaşiga ijobiy tavsiya berişganligi yuzasidan bildirilgan ayblov böyiça, sudlanuvçilar va guvohlar, bu dori vositasi 10 yildan beri Özbekistonda aktiv iste’molda bölgani holda, şifolaniş nuqtai nazaridan samarali ta’sir körsatuvçi dori vositasi sifatida tanilgani sabab, bu galgi guvohnoma muddatini uzaytiriş jarayonida klinik tadqiqotlar ötkazilişiga zarurat körilmaganligi deb tuşuntirişdi.
Qolaversa, Özbekiston Respublikasi Soğliqni saqlaş vazirining 29.05.2018 yili 343-sonli buyruği bilan tasdiqlangan “Farmakologik va dori vositalarining klinik tadqiqotlarini hamda klinik tadqiqot materiallarining ekspertizasini amalga oşiriş tartibi töğrisida”gi Nizom mavjud bölib, uşbu Nizomning III bob 40-bandida Dori vositalarini klinik tadqiqotlarga tavsiya etiş uçun asosiy mezonlar sifatida quyidagilar körsatilgan:
- dori vositasi mazkur işlab çiqaruvçi korxona – buyurtmaçi tomonidan ilk bor işlab çiqarilgan bölsa;
- dori vositasi faqat işlab çiqaruvçi davlatda davlat röyxatidan ötkazilgan bölsa;
- tibbiyot muassasalari tibbiyotda qöllaş tajribasi yuzasidan ma’lumotga ega bölmagan dori vositalari;
-klinik amaliyotda keng qöllanayotgan dorivor ösimliklarning yangi, hali tadqiq etilmagan yiğmalari.
Bizning misolda esa “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasi “DOK-1 MAKS” va “Ambronol” (sirop)dori vositalari 2022 yilga kelib ilk bor emas, balki 10 yildan beri işlab çiqarilib, Hindiston va Özbekistondan taşqari yana Tojikiston va Qirğiziston davlatlaridan ham röyxatdan ötgan va yuqorida aytganimizdek, 10 yildan buyon Özbekiston tibbiyot muassasalari tomonidan tibbiyotda keng qöllanib kelingan, nojöya ta’sirga ega bölmagan, samarali dori vositasi sifatida keng ommaga ma’lum dori vositasi bölgan.
Bu holatlar “DOK-1 MAKS” va “Ambronol” (sirop)dori vositalari böyiça klinik tadqiqotlar ötkazilmagan deb şakllantirilgan ayblovni inkor qilişga majbur qiladi.
Umuman olganda, VM 213-sonli qarori bilan tasdiqlangan Nizomda ham, undan taşqari “Dori vositalari, tibbiy buyumlar, tibbiy texnika ekspertizasi va standartlaştiriş davlat markazi” DUK Nizomi va Ustavida ham dori vositalarini röyxatga oliş yoki röyxatga oliş guvohnomasi muddatini uzaytiriş bilan boğliq holatlarda arizaçilar tomonidan topşirilayotgan hujjatlarni ekspertiza qiliş, dorilarni laboratoriya sinovlaridan yoki klinik tadqiqotlardan ötkaziş-ötkazmaslik masalasini hal qiliş işlariga hamda Farmakopeya va Farmakologiya qömitalari prezidiumlariga Markaz direktori sifatida S.X.Kariyevning biror bir ma’muriy aralaşuvi belgilanmagan va talab ham qilinmagan.
Şu sababli, Markazda “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasining dori vositalarini röyxatga oliş yoki röyxatga oliş guvohnomalari muddatini uzaytiriş bilan boğliq ravişda ayblovda sanab ötilgan xato-kamçiliklarning birortasi böyiça ham S.X.Kariyevga ayblov qöyiş umuman asossiz deb hisoblaymiz.
Aksinça, Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 23.03.2018 yilgi 213-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Dori vositalari, tibbiy buyumlar va tibbiy texnikani davlat röyxatidan ötkaziş hamda röyxatdan ötkazilganlik guvohnomasini beriş tartibi töğrisida”gi Nizom 19-bandi talablari bilan Markazning röyxatga oliş bölimiga, laboratoriyalariga, Farmakopeya, Farmakologiya va boşqa qömitalariga, dori vositalarini röyxatdan ötkaziş hamda röyxatdan ötkazilganlik guvohnomasini beriş tartiblari yuzasidan, ularning har biriga mustaqil ravişda vazifalar va vakolatlar yuklatilganligini ta’kidlagan holda, Nizomda belgilangan vazifalarni lozim darajada bajarilişiga uşbu bölim va qömitalar heç qanday qöşimça nazoratsiz ham mas’uliyatli bölganligini e’tirof etişni lozim bilamiz.
Undan taşqari, Markaz bölimlari, laboratoriyalari va qömitalari böyiça alohida Nizomlar va lavozim yöriqnomalari ham joriy qilingan bölib, ularda har bir lavozim egasiga bu boradagi vazifa, mas’uliyat va javobgarlik aniq belgilab qöyilgan (jinoyat işining 52-jildiga tikilgan).
Masalan, Markaz direktori tomonidan 12.12.2019 yilda tasdiqlangan “Röyxatdan ötkaziş bölimi” Nizomining 3.5. bandida Röyxatdan ötkaziş bölimining vazifasi sifatida “Dori vositalari, tibbiy buyumlar va tibbiy texnikaning röyxatdan ötkazilganlik guvohnomasini oliş uçun tadbirkorlik sub’yektlaridan hujjatlar Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 23.03.2018 yilgi 213-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Dori vositalari, tibbiy buyumlar va tibbiy texnikani davlat röyxatidan ötkaziş hamda röyxatdan ötkazilganlik guvohnomasini beriş tartibi töğrisida”gi Nizomga muvofiq qabul qilinadi” deb aniq belgilangan.
Undan taşqari, Markazda 2019 yilda tasdiqlangan “Dori vositalari, tibbiy buyum va tibbiy texnika ekspertizasi standartlaştiriş Davlat markazi” DUK röyxatdan ötkaziş bölimi yetakçi mutaxassisi lavozim yöriqnomasining 2.1. bandida bölim yetakçi mutaxassisi vazifalarining eng birinçisi qilib: “markaz buyruğiga binoan hamda amaldagi qonunçilikda belgilangan tartibda mahalliy va çet el dori vositalarini, tibbiy buyumlarni va tibbiy mahsulotlarni röyxatdan ötkazib, hujjatlarni rasmiylaştiriş” belgilangan bölsa, xuddi şu singari, “Dori vositalari, tibbiy buyum va tibbiy texnika ekspertizasi standartlaştiriş Davlat markazi” DUK röyxatdan ötkaziş bölimi boş mutaxassisi lavozim yöriqnomasining 2.1. bandida boş mutaxassisning eng birinçi vazifasi: “Dori vositalarini, tibbiy buyumlarni va tibbiy mahsulotlarni röyxatdan ötkazişga jismoniy va yuridik şaxslardan ariza va hujjatlar töplamini qabul qilişni, birlamçi ekspertiza ötkazişni, ariza beruvçi bilan tegişli yozişmalarni olib boriş, Markaz va ariza beruvçi örtasidan şartnoma tuzilişini ta’minlaş va tölov varaqasini rasmiylaştiriş, belgilangan yiğim summasi ariza beruvçi tomonidan tölangandan keyin ariza hamda ilova qilinadigan namunalar va hujjatlarni ekspertizadan ötkaziş uçun Davlat markazining qömita va laboratoriyalarga yuboriş ijrosini amalga oşiradi” deb belgilangan.
Şuningdek, “Dori vositalari, tibbiy buyum va tibbiy texnika ekspertizasi standartlaştiriş Davlat markazi” DUKning röyxatdan ötkaziş bölimi boşliği lavozim yöriqnomasining I bobida boşliqning vazifalari belgilab berilgan bölib, ular:
“2.1. Röyxatga oliş bölimiga yuklatilgan va topşirilgan vazifalarning bajarilişni taşkil etadi, boşqaradi va nazorat qiladi.
2.2. Amaldagi qonunçilikda belgilangan tartibda mahalliy va çet el dori vositalarini, tibbiy buyumlarni va tibbiy mahsulotlarni röyxatdan ötkazişni, rasmiylaştirişni taşkil etadi” deb qayd qilingan.
Eng asosiysi, röyxatdan ötkaziş bölimi boşliği lavozim yöriqnomasining I I bobida: “bölim boşliği unga yuklatilgan vazifalarni bajariş uçun quyidagi majburiyatlarni bajarişi lozim:...
...3.7.Bölim xodimlarining röyxatdan ötkazilganlik töğrisidagi guvohnomalarini va qayta röyxatdan ötkazilganligini tasdiqlovçi hujjatlarning rasmiylaştiriş hamda beriş uçun qöyilgan talablarga, qonun-qoidalarga rioya qilişning nazoratini olib boriş; mazkur bölim xodimlari tomonidan ularning xatoliklar sodir etilganda ularga obektiv baho beriş, me’yoriy çoralarni köriş...” deb aniq körsatib qöyilgan.
Lavozim yöriqnomasiga röyxatdan ötkaziş bölimi boşliği bölim tomonidan taqdim etiladigan axborotlarning işonçliligiga şaxsan javobgar ekanligi ham qoida tariqasida kiritilgan.
Yana bir e’tiborli holat: “Dori vositalari, tibbiy buyum va tibbiy texnika ekspertizasi standartlaştiriş Davlat markazi” DUKning röyxatdan ötkaziş bölimi boşliğining örinbosari lavozimida işlovçi xodimning lavozim yöriqnomasi talablari ham xuddi bölim boşliğining lavozim yöriqnomasi talablari bilan deyarli bir xil qilib şakllantirilib, bölim boşliğining yuqorida körsatib ötilgan majburiyatlari böyiça, bölim boşliğining örinbosariga ham parallel ravişda bir xil mas’uliyat yuklatilgan.
Sudning e’tiboriga yana bir hujjatni yetkazmoqçimiz – bu 15.02.2018 yilda tasdiqlangan “Dori vositalari, tibbiy buyum va tibbiy texnika ekspertizasi standartlaştiriş Davlat markazi” DUKning Farmakopeya qömitasi töğrisida Nizomi bölib, unda Farmakopeya qömitasi dori vositalari sifatiga va ularni nazorat qiliş usullariga nisbatan qöyiladigan talablarni belgilaydigan normativ hujjatlarni tasdiqlovçi rasmiy ekspert organ ekanligi, u “Dori vositalari, tibbiy buyum va tibbiy texnika ekspertizasi standartlaştiriş Davlat markazi” DUKning taşkiliy tuzilmasi hisoblanişi hamda qömita özining muhri va blankasiga egaligi körsatilgan. Nizomga köra Farmakopeya qömitasini Markaz direktori tomonidan tayinlangan rais boşqaradi va u Farmokopeya qömitasiga yuklatilgan funksiya va vazifalarni bajarilişiga... şaxsan mas’uldir.
Şuningdek Farmakopeya qömitasi raisi “dori vositalarini röyxatdan ötkaziş, röyxatdan ötkazilganlik guvohnomasining amal qiliş muddatini uzaytiriş, röyxatdan ötkaziş hujjatlariga özgartiriş va qöşimça kiritiş böyiça taqdim etilgan hujjatlarni ekspertiza qilişni taşkil etişi” belgilangan.
Bundan taşqari, “Dori vositalari, tibbiy buyum va tibbiy texnika ekspertizasi standartlaştiriş Davlat markazi” DUKning Farmakopeya qömitasi raisi lavozim yöriqnomasi ham 15.02.2018 yilda tasdiqlangan bölib, unda rais vazifa va majburiyatlari tarkibida: “qömita işini taşkil qiladi va nazorat qiladi”, “Boş mutaxassislar, yetakçi, I va II toifali mutaxassislar, kompyuter operatori, şuningdek xolis ekspertlar işini nazorat qiladi” hamda “qömita xodimlariga topşirilgan iş hajmini bajarilişini nazoratini olib borib, qömita xodimlari tomonidan hujjatlar ekspertizasi va körib çiqiş muddatiga rioya qilinişini nazorat qiladi. Qömita xodimlari tomonidan ularning majburiyatlari buzilganda töğri baho beradi va tegişli çora köradi” deb qayd qilingan vazifalar körsatilgan.
Xuddi röyxatdan ötkaziş bölimi singari, “Dori vositalari, tibbiy buyum va tibbiy texnika ekspertizasi standartlaştiriş Davlat markazi” DUKning Farmakopeya qömitasi raisi örinbosari lavozimida işlovçi xodimning ham lavozim yöriqnomasi şakllantirilgan bölib, bu yöriqnoma talablari ham xuddi qömita raisining lavozim yöriqnomasi talablari bilan deyarli bir xil qilib şakllantirilib, qömita raisining yuqorida körsatib ötilgan majburiyatlari böyiça, rais örinbosariga ham parallel ravişda bir xil mas’uliyat yuklatilgan.
Farmakopeya qömitasi boş mutaxassislari va yetakçi mutaxassislari lavozim yöriqnomalarida esa ularning vazifalari içida: “mahalliy, MDH va xorijiy dori vositalari uçun normativ hujjatlar ekspertizasi xulosalarini taşkil etadi va belgilangan tartibda Farmakopiya qömitasi prezidiumining majlisiga tavsiya qiladi” deb belgilangan, undan taşqari, qömita prezidium majlislarida iştirok etişi davomida dori vositalarini röyxatdan ötkaziş, röyxatdan ötkazilganlik guvohnomasining amal qiliş muddatini uzaytiriş, röyxatdan ötkaziş hujjatlariga özgartiriş böyiça zarurat tuğilganda Davlat markazi laboratoriyalariga namunalarni va normativ hujjatlarini sinov tahlillari uçun taqdim etiş majburiyati yuklatilgan.
Öz navbatida, xuddi yuqoridagilar singari “Dori vositalari, tibbiy buyum va tibbiy texnika ekspertizasi standartlaştiriş Davlat markazi” DUKning Farmakologiya qömitasi raisining, rais örinbosarining, qömita yetakçi va boş mutaxassislarining ham lavozim yöriqnomalari joriy qilingan bölib, uşbu lavozim yöriqnomalar mazmun-mohiyati tahlil qilinsa, Farmakologiya qömitasining yetakçi mutaxassislari röyxatdan ötkazişga yoki röyxatdan ötkaziş guvohnomalarini amal qiliş muddatlarini uzaytirişga topşirilgan dori vositalarining hujjatlarini ekspertiza qilişlari hamda dori vositalarini klinik tadqiqotlar asosida yoki tadqiqotlarsiz röyxatdan ötkaziş masalasini Farmakologiya prezidiumi muhokamasi orqali hal qiliş çoralarini körişlari kerakligi, qömita raisi esa özining örinbosari şerikligida yetakçi mutaxassislarning uşbu boradagi işlarini nazorat qilişi va ularni öz vaqtida, lozim darajada, amaldagi normativ qonun-qoidalar talabalari asosida bajarilişini ta’minlaşga töğridan töğri javobgar ekanligini anglaş mumkin.
Yuqoridagilarni inobatga olgan holda “Dori vositalari, tibbiy buyum va tibbiy texnika ekspertizasi standartlaştiriş Davlat markazi” DUK tizimida röyxatga olinayotgan yoki muddati uzaytirilayotgan dori vositalari hujjatlari böyiça Markazning röyxatdan ötkaziş bölimi, Farmakopeya va Farmakologiya qömitalarida tegişli tartibda işlarni olib borişga, qolaversa, bu işlarni lozim darajada nazorat qilişga yetarli vakolat va ma’muriy imkoniyatlar bölgan deb ta’kidlab, bu borada S.X.Kariyevga qöşimça mas’uliyat yuklaş asossiz deb xulosa qilamiz.
Eng asosiysi, S.X.Kariyev xizmat safarlarida bölganligi sababli “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasi tomonidan işlab çiqariladigan “DOK-1 MAKS” va “Ambronol” (sirop) dori vositalarining röyxatdan ötkaziş guvohnoma muddatlarini uzaytiriş masalalari körib çiqilgan 2022 yil 29 mart sanadagi 6-sonli va 2022 yil 30 noyabr sanadagi 25-sonli Ekspertlar kengaşi majlislarida şaxsan iştirok etmagan, majlisga raislik qiluvçi vazifasini M.Inoyatov va A.Azimovlar bajarişgan va tegişli röyxatdan ötkaziş guvohnomalarini imzolaşgan.
Yuqorida qayd etilgan 6- va 25-sonli Ekspertlar kengaşlari bayonnomalari bilan tanişib çiqilganda, “DOK-1 MAKS” va “Ambronol” (sirop) böyiça Markaz qömitalari tomonidan ijobiy tavsiyalar berilganligiga hamda biror bir kamçilik borligi haqida yoki dori vositalari bilan laboratoriya sinovlarini ötkaziş şart bölgan holatlarda ularni ötkazmasdan tavsiya qilinganligi haqida axborot berilmaganligiga guvoh böldik.
Şu örinda, Vazirlar Mahkamasining 213-sonli qarori va Özbekiston Respublikasi SSVning 06.04.2020 yilgi 104-sonli buyruği bilan tasdiqlangan Nizomlarga asosan Ekspertlar kengaşi tomonidan Farmakopeya, Farmakologiya, Yangi tibbiy texnika qömitalari, şuningdek Davlat markazining boşqa bölinmalari xulosalari asosida dori vositalarining tibbiyot amaliyotida qöllanişiga ruxsat beriş yoki ruxsat berişni rad etiş töğrisida kollegial qaror qabul qilinişini inobatga oliş lozim.
Yuqorida bayon qilinganlarning barçasi “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasini “DOK-1 MAKS” (sirop) va “Ambronol” (sirop) dori vositalari guvohnomalarining amal qiliş muddatlarini uzaytiriş böyiça topşirilgan ariza va hujjatlarni Markaz tomonidan ekspertizadan ötkaziş bilan boğliq voqeliklar böyiça tergov organi tomonidan S.X.Kariyev jinoiy qilmiş darajasida baholansa böladigan xatti-harakatni sodir qilganligini isbotlovçi birorta xam asosli dalil keltira olmaganligini va bu böyiça unga ayb asossiz qöyilganligini körsatadi.
Timur aka
Endi ayblovning mantiqan eng notöğri şakllantirilgan qismiga töxtalmoqçimiz, ya’ni “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasini “Kuraraks” tabletka dori vositasi böyiça 25.05.2022 yil kungi Ekspertlar kengaşi qarori bilan tayinlangan GMP inspeksiya tekşiruvini bekor qilib, uşbu dori vositasini röyxatdan ötkazib, unga guvohnoma berib yuborilganlik bilan boğliq qismiga töxtalib ötmoqçimiz.
Tergov organi e’lon qilgan ayblovni öqişni özidan ayblovda mantiq yöqligi kuzatiladi. Çunki uşbu epizod böyiça tergov organi jinoyatning obektiv tomoni isbotini bayon qilişda ikki xil voqelikni izohlagan: ya’ni bir tomondan, “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasini “Kuraraks” tabletka dori vositasi böyiça 25.05.2022 yil kungi Ekspertlar kengaşi qarori bilan tayinlangan GMP inspeksiya tekşiruvini bekor qilib, uşbu dori vositasini röyxatdan ötkazib, unga guvohnoma berilişi uçun Singx Erkiniy orqali Şodmonovga 33.000 AQŞ dollari miqdorida pul berilganlik holatini ta’riflab kelib, bu holatni mantiqiy yakuniga yetkazmasdan turib, ya’ni berilgan pul bilan yuz bergan oqibat örtasidagi sababiy boğlaniş bor-yöqligini aniqlaştirmasdan turib, ikkinçi voqelikni bayon qilişgan, ya’ni bu pullarga boğliq bölmagan ravişda, S.X.Kariyev tomonidan, biror bir maqsadsiz qöl ostidagi xodimlarga göyoki noqonuniy körsatma berilgani sababli “Marion Biotech PVT. Ltd.” korxonasida tayinlangan inspeksion tekşiruv ötkazilmasdan, korxonaning “Kuraraks” dori vositasini davlat röyxatidan ötkaziş böyiça guvohnoma berib yuborilgan deb xulosa qilingan.
Uşbu voqeliklar böyiça aniqlik kiritiş uçun dastlabki va sud tergovi davomida söroq qilingan şaxslarning körgazmalariga e’tibor qaratsak, ularning maqsadi bir narsaga qaratilganligi, ya’ni qanday qilib bölmasin “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasini GMP isnpeksiya tekşiruvidan ötkazmasdan turib, uning “Kuraraks” tabletka dori vositalariga davlat röyxatidan ötkazilganlik töğrisidagi guvohnomani rasmiylaştirib berilişiga Singx bergan 33.000 AQŞ dollari emas balki aynan S.X.Kariyevning bu xaqidagi oğzaki körsatmasi sabab bölganligiga hammani işontiriş ekanligi kuzatiladi.
Bu borada birinçi navbatda Markaz direktori birinçi örinbosari A.Azimov körgazmalariga murojaat qilsak: A.Azimov dastlab, “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasini inspeksiyadan yeçiş böyiça S.X.Kariyev topşiriq berganligini N.Musayevdan bilganligini bayon qilib körgazma bergan, lekin keyingi söroqlarida körgazmalarini özgartirib, Agentlik rahbari birinçi örinbosari U.Egamovni şaxsan özidan 2022 yil taxminan iyun oyi oxirlari iyul oyi boşlarida “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasini inspeksiyadan yeçiş böyiça topşiriq olganini bildirib, söngra göyoki uşbu masalada S.X.Kariyevdan “Telegram” orqali xabar kelib tuşganini va uşbu xabar haqida xonasida ötirgan N.Musayevga uning özi aytib, söng U.Temirovni çaqirib unga qoğozçaga yozgan holda inspeksiyadan yeçiş kerak bölgan korxonalar nomi berilganini va uşbu topşiriq guyoki S.X.Kariyevdan kelganini aytişganligini, U.Temirov esa bu masalani S.X.Kariyevning özidan aniqlaştirişini aytib, ularning oldidan çiqib ketganini bildirgan. Biroq şu joyda A.Azimov nima sababdan U.Temirovga özini qölida turgan telefon vositasidagi S.X.Kariyevni “Telegram” xabarini töğridan töğri körsatib qöya qolmagan. Axir sudda guvohi bölganimizdek, boşqa holatda A.Azimov rahbar U.Egamov topşiriği ekanligini tasdiqlaş uçun bu kabi “Telegram” tarmoği orqali kelib tuşgan yozişmalarini U.Temirovga yönaltirgan-ku?!
Öz navbatida Markaz direktori örinbosari N.Musayev jinoyat işi böyiça dastlabki tergov davrida körgazma berganida, u 2022 yilni taxminan iyun oyi oxirlari – iyul oyi boşlarida A.Azimovni xizmat xonasida ötirgan vaqtida A.Azimov unga rahbar S.X.Kariyev “Pectro Biotech Pvt Ltd” va “Marion Biotech” korxonalarini inspeksion tekşiruvdan olib taşlaş haqida körsatma berganligini aytib, uşbu körsatmani mas’ul kotib U.Temirovga yetkaziş lozimligini aytganligini va söng A.Azimov U.Temirovni ular ötirgan xonasiga çaqirtirganligini va unga qadar qoğozga öşa ikkita korxona nomini yozib stolga Musayevni oldiga qöyib qöyganligini, keyin U.Temirov kirganida unga uşbu qoğozda yozilgan korxona nomlari körsatilib, S.X.Kariyevni topşiriği xaqida ma’lum qilişganligini bildirgan. N.Musayev dastlabki tergov davrida söroq qilinganida, S.X.Kariyev 2 ta korxonani inspeksion tekşiruvdan çiqarib taşlaş haqidagi topşiriqni A.Azimovga “Telegram” tarmoği orqali yubordi deb umuman gapirmagan. Biroq jinoyat işi böyiça tergov harakatlari tamomlanib, hamma sudlanuvçilarga jinoyat işi materiallari bilan töliq tanişib çiqiş imkoni berilgaç, N.Musayev aniqki, A.Azimovning bergan körgazmalari bilan tanişib olgaç, sud tergovi boşlanişi bilan öz körgazmalarida S.X.Kariyev öz topşiriğini A.Azimovga telefondagi “Telegram” tarmoği orqali yuborgan edi, deb gapirişni boşladi.
Bundan taşqari, göyoki S.X.Kariyev A.Azimovga “Telegram” tarmoği orqali xabar yuborganligi xaqida N.Musayev sud majlisi davomida ham yetarli darajada aniq körgazma bera olmagani sababli sudlanuvçilar kursisida u bilan yonma-yon bölgan G.Saliyeva tomonidan N.Musayevga yönaltiruvçi savol beriş va söng G.Soliyevani özi, undan taşqari A.Azimov tomonidan özlariga kerakli javobni aytib turişga yöl qöyilganligiga guvoh bölgan edik. Sud majlisi bayonnomasi va audioyozuvlarni 2023 yil 25 avgust kungi qismi örganilsa, G.Soliyeva N.Musayevga S.X.Kariyevdan A.Azimovga yuborilgan telegram xabarda işlab çiqaruvçi va uning davlatidan taşqari maxsulot nomi xam yozilganmidi-yöqmi, degan savol berganda, N.Musayev javob berolmay ikkilanib qolganligi, keyin şu zahoti G.Soliyevaning savoliga tasdiq ma’nosida javob berganligi va şu payt S.Kariyev sudga e’tiroz bildirib, A.Azimov bilan G.Soliyeva N.Musayevga nima deyişini özlari örgatib turişganligini bildirgandi. Hurmatli raislik etuvçi, agar eslasangiz, şu payt siz Soliyevaga oldida diktofon turganligini eslatib, uşbu holat böyiça iş yakunida diktofon audioyozuvini qayta eşitib körib, tegişli baho berişingizni ma’lum qilgandingiz. Bundan keyin Soliyeva unda boşqa savol yöqligini bildirib, savol-javobini tugatib qöya qolgandi.
E’tiborlisi şuki, S.Kariyevdan göyoki A.Azimov telefoniga yuborilgan “Telegram” xabarning özi umuman yöq narsa, uni haqiqatda bölganligini tergov organi tasdiqlamagan!
Bu holat ham S.X.Kariyevga nisbatan körgazma berayotgan şaxslarning gap-sözlari samimiy emasligini bildiradi.
Endi markaz Ekspertlar kengaşi mas’ul kotibi Umid Temirovning jinoyat işi böyiça bergan körgazmalariga e’tibor qaratsak. Jumladan, U.Temirov dastlabki tergov davrida bergan körgazmalarida, 2022 yil taxminan iyun oyi oxirlarida A.Azimov va N.Musayev unga S.X.Kariyev ikkita korxonani inspeksion tekşiruvga tuşgan korxonalar röyxatidan çiqarib taşlaş kerakligi haqida topşiriq berganini aytişgaç, u “Zarur amaliyotlar markazi” DUKning rahbari Aziz Fayzamatoviç Dustmatov bilan birga şu haqda S.X.Kariyev qabuliga kirib-çiqişganidan söng, baribir bu korxonalarni röyxatdan çiqarmaganligini, lekin oradan bir neça kun ötgaç, ya’ni taxminan 2022 yilning iyul oyi boşida, Markaz Farmakologiya qömitasi raisi S.Saidov “Marion Biotech PVT. Ltd.” korxonasining “Kuraraks” dori vositasini davlat röyxatidan ötkazilganligi haqidagi guvohnomani tasvirini telefonlardagi “Telegram” tarmoği orqali unga yuborganidan söng, uşbu dori vositasiga baribir guvohnoma berib yuborilganligini bilganligini va şundan söng 2022 yil 25 may kungi Ekspertlar kengaşining 10-sonli majlis bayonnomasidagi inspeksion tekşiruv ötkazilişi körsatilgan 12 ta korxonalar qatoridan “Marion Biotech” korxonasini olib taşlab, yangi 11 ta korxona yozilgan röyxatni bayonnomaga qöşib qöyganligini bildirgan.
U.Temirov sudga kelib, guvohlik berganida esa, özining körgazmalarini butkul özgartirib, göyoki u A.F.Döstmatov bilan S.X.Kariyevning oldidan çiqib ketgaç, darxol Ekspertlar kengaşi bayonnomasini özgartirib, özgartirilgan bayonnomaning töliq jildini Ş.Şodmonovga dori vositasiga guvohnoma yozib beriş uçun taqdim qilganman va keyinçalik Ş.Şodmonovdan uşbu bayonnomani qaytib olib, iş yurituvga qöşib qöyganman, deyişni boşladi.
Vaholanki Ş.Şodmonov unga sudda berilgan savollarga javoblarida mas’ul kotib U.Temirov unga bayonnoma bermaganligini gapirgan edi.
Bundan taşqari, U.Temirov sud tergovi davomida söroq qilinayotganida, xuddi “Kuraraks” dori vositasi singari tekşiruvga tuşgan boşqa dori vositalarga guvohnoma berib yuborilgani bilan boğliq boşqa qilmişlari ham foş qilinib, savolga tutilganida, u öz körgazmalari mazmun-mohiyatini nazorat qilmasdan, uzuq-yuluq, mantiqsiz va bir biriga teskari gaplarni gapirib taşlaşni boşladi.
Jumladan, U.Temirov Ekspertlar kengaşi bayonnomasini qanday özgartirganini gapirayotganida, dastlab bayonnoma varaqlari içidagi inspeksion tekşiruvga tuşgan 12 ta korxona röyxati çop qilingan varaqlardagi korxonalar içidan “Marion Biotech PVT. Ltd.” kompaniyasini çiqarib taşlab, ularning sonini 11 ta qilib qaytadan çop qilib, yangi varaqni oldingisi örniga tikib qöyganini gapirdi. Keyinroq körgazmalarida çalkaşib, undan taşqari, özining S.X.Kariyevga qarşi kayfiyatda ekanligini sezdirib, bayonnomadagi röyxatni özgartiriş uçun "oxirgi ikkita varağini almaştirdim, ...yulvoldim" va şu sabab S.X.Kariyev imzosi bor varaq ham yirtilganligini, şuning uçun uşbu varaqni ham qaytadan çop qilib, S.X.Kariyevga qaytadan imzolatganini gapirişni boşladi.
Aslida 25.05.2022 yilgi Ekspertlar kengaşining 10-sonli majlis bayonnomasining asosiy matn qismi 17 varaqdan iborat bölib, inspeksion tekşiruvga tuşgan korxonalar haqidagi röyxatlar bayonnomaning 10- va 11-varaqlarida bölgani sabab, faqat şu ikkita, ya’ni 10- va 11-varaqlar almaştirilgan va bu ikki varaqda S.X.Kariyevning imzosi talab qilingan joyning özi yöq.
Şuning uçun, U.Temirovning sudda söroq qilinayotganida, u 25.05.2022 yil kungi Ekspertlar kengaşining 10-sonli bayonnomasidan “Marion Biotech PVT. Ltd.” korxonasini çiqarib taşlayotganida S.X.Kariyevning imzosi bor varaqni ham yirtib taşlaganligi sababli uşbu varaqni ham qaytadan çop qilib, S.X.Kariyevga imzolatganligi haqida bergan körgazmalari haqiqatdan yiroqligini ta’kidlaş kerak.
Ş.Şodmonovning bu böyiça körgazmalarini kuzatsak, 2022 yil iyun oyi örtalarida U.Temirov röyxatdan ötkaziş bölimi yetakçi mutaxassisi A.Saidjonov bilan uning xonasiga kirgan va 25.05.2022 yilgi Ekspertlar kengaşi majlisi bayonnomasi tayyor bölganini va uşbu bayonnomadan köçirmani A.Saidjonovga berib qöyganini gapirgan, undan taşqari, U.Temirov şu vaqtning özida uşbu Ekspertlar kengaşi qarori bilan inspeksion tekşiruvga tuşgan “Marion Biotech PVT. Ltd.” korxonasining “Kuraraks” tabletka dori vositalariga davlat röyxatidan ötganlik guvohnomasi berib yuboriş kerakligi haqida S.X.Kariyev topşiriq berganligini ham gapirgan, şunda u, ya’ni Ş.Şodmonov U.Temirovdan bu dori vositasini davlat röyxatidan ötkaziş qarori Ekspertlar kengaşi bayonnomasiga kiritilganmi deb söraganida, U.Temirov kiritilganligini tasdiqlagan. Şunda bölsa ham göyoki Ş.Şodmonov guvohnoma rasmiylaştirişga şoşmagan va qaçonki N.Musayev va A.Azimov undan guvohnomani talab qilişni boşlaganidan söng Ş.Şodmonov röyxatdan ötkaziş bölimi xodimi A.Saidjonovga agar Ekspertlar kengaşi bayonnomasiga “Marion Biotech PVT. Ltd.” korxonasining “Kuraraks” tabletka dori vositasi davlat röyxatidan ötkazilişi kiritilgan bölsa, guvohnoma rasmiylaştirib berişi haqida aytgan ekan.
Markaz röyxatdan ötkaziş bölimi yetakçi mutaxassisi, aynan röyxatdan ötkaziş guvohnomalarni çop etiş uçun mas’ul xodim A.Saidjonov esa sud tergovi davomida uşbu holatlar haqida körgazma berganida U.Temirov va Ş.Şodmonovning körgazmalari yolğonligini foş qilib, 2022 yil iyul oyi boşida Ş.Şodmonov bölib ötgan Ekspertlar kengaşlari qarorlariga köra inspeksion tekşiruvga tuşirilgan “Pectro Biotech Pvt Ltd” kompaniyasining “Amigem” va “Marion Biotech PVT. Ltd.” kompaniyasining “Kuraraks” dori vositalarini davlat röyxatidan ötkazilganlik guvohnomalarini rasmiylaştirib berişni talab qilganida, u, ya’ni A.Saidjonov bu borada mas’ul kotib U.Temirov bilan heç qanaqa muloqotda bölmaganligini va U.Temirov unga bu dori vositalari bilan boğliq heç qanaqa hujjat bermaganligini, ikkala dori vositasi uçun ham guvohnomalarni rasmiylaştirişida dori vositalari va ularning işlab çiqaruvçisi haqidagi kerakli ma’lumotlarni mas’ul kotib U.Temirov, ilgari, ya’ni bevosita Ekspertlar kengaşi bölib ötgan kunning ertasi kuni guvohnomalar yoziş uçun taqdim qiladigan jadvallardan olganligini körsatib ötgan va guvohnomalarning rasmiylaştirişiga asl sabab Ş.Şodmonov tomonidan unga bosim qilingani ekanligini bildirgan.
Bu holatda mantiqan olganda ham U.Temirov va Ş.Şodmonovning körgazmalarini haqqoniy deb bölmaydi.
Mazkur bir biriga qarama-qarşi mantiqsiz körgazmalar zanjirida “Zarur amaliyotlar markazi” DUKning rahbari A.F.Dustmatovning körgazmalarini ham quyidagi holatlar tufayli xaqqoniy va beğaraz deb bölmaydi:
Avvalambor, A.F.Dustmatov 25.05.2022 yilgi Ekspertlar kengaşi qarorlari bilan GMP inspeksiyasi tekşiruviga tuşirilgan 12 ta korxona töğrisida Markazdan yozilgan xatlar menga yetib kelib tuşmagan va men bu xatlarni 2023 yil mart oyida tergovda kördim, menga 12 ta korxona böyiça muovinim Ibragimov Avaz xam biror xabar bermagan degan körgazmalari quyidagilarga köra haqiqatga töğri kelmaydi:
Birinçidan, A.F.Dustmatov 06.06.2022 yil kuni S.X.Kariyev nomiga bildirgi bilan murojaat qilib, unda 2022 yilda ötkazilgan 10 ta Ekspertlar kengaşlari qarorlari, şu jumladan, 2022 yil 25 may kunidagi 10-sonli Ekspertlar kengaşining 12 ta xorijiy korxonaga farmatsevtik inspeksiya yönaltiriş qaroriga qaramasdan, “Zarur amaliyotlar markazi” DUKga bironta ham GMP inspeksiyalar ötkaziş yuzasidan xat kelib tuşmaganligini ma’lum qilganida, “xat” deb aynan tekşiruvga tuşgan korxonalardan kelib tuşişi kerak bölgan xatlarni va “12 ta xorijiy korxona” deganida, ularning içida aynan “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasini ham nazarda tutganligi aniq.
Ikkinçidan, 29.06.2022 yilgi Ekspertlar kengaşi yiğilişining videoyozuvlaridan kuzatilişiça, A.F.Dustmatov uşbu majlis kun tartibiga kiritilgan dori vositalari işlab çiqaruvçilaridan “Eskayef Pharmaceuticals Ltd” va “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonalarini dorilari 25.05.2022 yilgi Ekspertlar kengaşi qarorlari bilan GMP inspeksiyasi tekşiruviga tuşirilganligi sababli ularning boşqa dorilari böyiça hamma iş töxtatilişi kerakligi xaqida qarorga rioya qilinmasdan, ularni dorilari yana Ekspertlar kengaşiga tavsiya bilan olib çiqilganligini qoralab, bu borada barçaga, şu jumladan majlis mas’ul kotibi U.Temirovga ham e’tiroz bildirgan vaqtida, A.F.Dustmatov kengaş qatnaşçilariga 25.05.2022 yilgi Ekspertlar kengaşi qarori bilan tekşiruvga tuşirilgan korxonalar röyxati unda borligini va kimga bu röyxat noma’lum bölsa, u röyxatni berib turişi mumkinligini kinoya qilib gapirgan.
Bundan taşqari, 30.11.2022 yilgi Ekspertlar kengaşi yiğilişi audioyozuvida yiğilişga raislik qilayotgan A.Azimov kengaş a’zolariga ilgari GMP inspeksiya tekşiruviga tuşirilgan, lekin tekşiruvdan ötmagan “Irafer” va “Aloe” dori vositalarining tekşiruvdan yeçilganligini va ular davlat röyxatidan ötkazilişi kerakligini e’lon qilayotganda, bundan A.Dustmatovning xabari borligini va ular inspeksiyaga tuşgan korxonalar röyxatini yangilab berişga kelişişganini gapirgan.
“Irafer” dori vositasi işlab çiqaruvçisi bölgan “Cureton Biotech PVT. Ltd.” korxonasi ham xuddi “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasi singari 25.05.2022 yil kungi Ekspertlar kengaşining 10-sonli qarori bilan tekşiruvga tuşgan 12 ta korxonadan biri bölib, bu korxonani inspeksion tekşiruvdan noqonuniy yeçiş masalasi Agentlik rahbari birinçi örinbosari U.Egamov tomonidan A.Azimovga topşiriq berganida, U.Egamov A.Azimovga “Telegram” tarmoği orqali yuborgan korxona xaqidagi ma’lumotlar körsatilgan xabarni A.Azimov öz navbatida U.Temirovga ham “Telegram” tarmoği orqali yuborganligi jinoyat işi materiallaridan va sud tergovi orqali hammamizga ma’lum.
U.Temirov bu korxonani ham röyxatdan çiqariş uçun 25.05.2022 yil Ekspertlar kengaşining 10-sonli bayonnomasining 10- va 11-varaqlarini 2022 yil taxminan dekabr oyida takroran ikkinçi marotaba özgartirganligi, uşbu özgartirişni u öz ixtiyori bilan qilganligi va bu işdan S.X.Kariyevning xabari yöqligi sud tergovi davomida aniqlandi.
“Aloe” dori vositasi işlab çiqaruvçisi bölgan Armanistonning Yerevan farmatsevtika zavodi ham avvalgi Ekspertlar kengaşi yiğilişi qarori bilan GMP inspeksiya tekşiruviga tuşirilgan, lekin uzoq muddat tekşiruvdan ötmay kelayotgan korxona bölgan.
Hodisaning qiziq tomoni şuki, aynan Armanistonning Yerevan farmatsevtika zavodi işlab çiqargan “Aloe” dori vositasi böyiça manfaatdor şaxs bu A.F.Dustmatovning öğli – F.A.Dustmatov ekan. Çunki bu dori vositasi 30.11.2022 yilgi Ekspertlar kengaşi qarori bilan davlat röyxatidan ötkazib yuborilgaç, Markaz Farmakologiya qömitasidan uşbu dori vositasining qöllaş böyiça yöriqnomasini şu odam jurnalga imzo qöyib, olib ketgan.
Bu bilan, Dustmatovning “Men har doim inspeksiyalar yeçilişiga qarşi çiqqandim va bunday holatlar notöğri” deb baralla körgazma berişlari, şaxsiy manfaatlari töqnaşganda, amalda özlari ham bunday jarayonlarga aralaşib ketişlari, ularning körgazmalariga işonçsizlik tuğdirişi tabiiy deb öylaymiz.
Jinoyat işining uşbu qismida Markaz Farmakologiya qömitasi raisi S.A.Saidovning ham S.X.Kariyevga qarşi bergan körgazmasi mavjud bölib, uning körgazmalari ham alohida muhokama talab qiladi.
Jumladan, S.A.Saidovning dastlabki tergov davrida söroq qilingan bayonnomalarida körsatilişiça, S.A.Saidov raislik qilgan Farmakologiya qömitasi tomonidan “Kuraraks” dori vositasi böyiça korxonada inspeksion tekşiruv ötmagan bölsa ham, bu doriga yöriqnoma tasdiqlab berib yuborilişiga sabab S.X.Kariyevning bu xaqda S.A.Saidovga telefon orqali topşiriq berganligi ekan.
Biroq S.A.Saidov 08.09.2023 yilgi sud majlisida sudlanuvçi sifatida söroq qilinganida, “Kuraraks” dori vositasiga davlat röyxatidan ötganlik guvohnomasi rasmiylaştirib berib yuborilganligidan xabar topganidan söng, buning sabablarini avval U.Temirovdan aniqlaştirmoqçi bölganligini, keyin esa bu haqda S.X.Kariyev, A.Azimov va N.Musayevga ham “xabar qilib, holatlarni tuşuntirganligini, Kariyevga ham, uning muovinlariga ham va ekspertlar kengaşi a’zolariga ham bu masaladagi özining fikrini oçiq-oydin, röyi-rost bildirib kelganini, lekin baribir qömita xodimlariga yöriqnomani bermaslikni buyurganligini, sababi rahbariyat fikri özgarib qoladi deb öylaganligini” bildirib, körgazma berdi.
Şunda, S.A.Saidovga birinçi bölib davlat ayblovçisi aniqlaştiruvçi savol berişni boşladi va S.A.Saidovdan, uning tergov vaqtida bergan körgazmasini eslatib, S.X.Kariyev topşiriq bergani uçun “Kuraraks” dori vositasi böyiça korxonada inspeksion tekşiruv ötmagan bölsa ham yöriqnoma tasdiqlab berib yuborilgan deb körgazma berganligini qanday izohlaşini söraganida, S.A.Saidov “men S.X.Kariyevga ham, A.Azimovga ham va N.Musayevga ham murojaat qilganman, ularning hammasi dori vositasiga guvohnoma rasmiylaştirib berib bölinganligi sababli yöriqnomasi ham tasdiqlab berib yuborilişi kerak deb aytişgan edi, lekin men özimning pozitsiyamni bildirib, hammasini vaqtga taşlab qöyganman va xodimlarga yöriqnomani bermaslikni buyurganman” deb yana takrorlab, prokurorning savollariga aniq va töliq javob berişdan özini olib qoçaverdi .
Şundan keyin, S.A.Saidovdan bu masalani aniqlaştirişga advokatlar harakat qilib, S.X.Kariyev unga qaçon qayerda va aynan nima degan holda topşiriq berganini aniqlaştirişga harakat qilganida, S.A.Saidov yana umumiy qilib, “muammoni S.X.Kariyevga aytganman, rasmiylaştirilgan guvohnoma bor, ma’lumot berilgan, vaqt berilgan, lekin ular tomonidan rad etişga munosabat bildirilmagan, e’tiroz sifatida xeç narsa bildirilmagan”, degan har xil iboralarni bayon qiliş bilan savolga aniq javob berişdan böyin tovlagan.
S.A.Saidovdan aniq va töğri javob oliş maqsadida, unga qayta-qayta savol berilavergaç esa, u bundan norozi kayfiyat namoyiş qilib, sud raisidan bu epizod böyiça boşqa guvohlarning ham körgazmalarini inobatga olişni iltimos qilib, söroq jarayoni yakunlanişidan umidvor böldi.
Keyin boşqa iştirokçilar va hattoki sud raisining özi ham S.A.Saidovni savolga tutganida bu masalani batafsil aniqlaşga harakat qildi, lekin S.A.Saidov baribir savollarga aniq va qisqa javob bermaganligi oqibatida, “Kuraraks” dori vositasiga yöriqnomani tasdiqlab, berib yuborilişiga S.X.Kariyevni bu borada topşiriq berganligi sabab böldimi yoki uşbu dori vositasiga davlat röyxatidan ötkazilganlik guvohnomasi allaqaçon berib yuborilganligi sabab böldimi, degan savolga aniq bir javob olinmay qolindi.
Vaholanki, jinoyat işi doirasida Markaz Farmakologiya qömitasi yetakçi mutaxassisi Ahmedova Gulnora Talatovna ham guvoh tariqasida söroq qilingan bölib, bu masalada u S.A.Saidovning körgazmalarini butkul inkor qiluvçi körgazmalar bergan, jumladan, G.Ahmedova öz körgazmalarida, 2022 yilni avgust oyi boşida uning xizmat telefoniga “Kuraraks” dori vositasi böyiça işlab çiqaruvçi korxona vakili telefon qilib, uşbu dori vositasi 25.05.2022 yil kuni davlat röyxatidan ötkazilgani va davlat reyestriga ham kiritilganligi sababli unga qöllaş böyiça yöriqnoma olib ketişi kerakligini gapirganini, şundan söng qömita xodimi F.Tolipov orqali bu dori vositasi haqiqatan ham davlat röyxatidan ötkazilganligini va reyestrga kiritilganligini tekşirib işonç hosil qilganidan söng, dori vositasi 25.05.2022 yil kuni davlat röyxatidan ötgan bölsa ham, qömita tomonidan mas’uliyatsizlik va sustkaşlik qilinib, yöriqnoma berilmay qolib ketgan deb öylab, “baza”dan dori vositasi yöriqnomasini olib, uni tekşirib çiqib, söng tasdiqlab, qömitaning iş jurnalidagi 25.05.2022 yil kungi Ekspertlar kengaşi majlisi qarori bilan davlat röyxatidan ötgan dori vositalariga yöriqnoma berilgan 24 ta dori vositasi oxiridagi böş katakka 25-tartib raqam bilan qöşib yozib qöyib, korxona vakiliga imzolatib, yöriqnomani berdirib yuborganligini bildirgan. G.Ahmedova öz körgazmalarida S.A.Saidovning körgazmalariga yaqin ham kelmagan.
Qiziği, dastlabki tergov organi ham jinoyat işi içida bu masalada yakuniy töxtamga kelmagan, ya’ni agar S.A.Saidov yoki Farmakologiya qömitasining boşqa xodimlari aynan S.X.Kariyev yoki uning örinbosarlarining topşiriğiga asosan bu dori vositasiga yöriqnoma berib yuborişgan deb e’tirof etiladigan bölsa, unda ularni ham S.X.Kariyevga bu borada e’lon qilingan ayblovga daxldor deb topiş lozim edi. Biroq biz körib turibmizki, S.A.Saidovga “Kuraraks” dori vositasi böyiça ayblov elon qilinmagan, Farmakologiya qömitasining boşqa xodimlari esa umuman iş yuzasidan ayblanmagan.
Şu joyda, men yana U.Temirovning şaxsiga qaytib, dastlabki tergov organining jinoyat işi böyiça U.Temirovning harakatlarini qanday baholaganligi odamni ajablantirişini ta’kidlamoqçimiz. Ya’ni jinoyat işi tergovi davomida töplangan dalillar U.Temirovni “Kuraraks” dori vositasi singari GMP inspeksiyasi tekşiruviga tuşirilgan boşqa dori vositalarining ham tekşiruvdan noqonuniy çiqarib taşlanib, röyxatdan ötkaziş guvohnomalari berib yuborilganligi holatlariga aloqadorligini körsatib turibdi. Bu öşa yuqorida körsatilgan “Irafer” dori vositasi işlab çiqaruvçisi bölgan “Cureton Biotech PVT. Ltd.” korxonasi bilan boğliq holatda U.Temirovning özi Ekspertlar kengaşi majlisi bayonnomasidan korxonani çiqarib taşlaşi, yoki aksinça, “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasining “Tsinepar Kid” suspenziya va “Levoreks” tabletka dori vositalari bilan boğliq holatda, kengaş bu dori vositalarini bayonnomadan çiqarib taşlaşga qaror qilgan holatda, ularni bayonnomadan çiqarib taşlamasdan, ularning davlat röyxatidan ötkazilişiga imkon bergan holatlardir.
Sud tergovi davomida biz aniqladikki, bu holatlarda U.Temirov tegişli bayonnomalarni qalbakilaştirişdan odin S.X.Kariyevning oldiga kelib, undan bunga ruxsat olmagan va özi umuman bu hodisalar Markazda örinbosarlar tomonidan S.X.Kariyevning xabardorligisiz sodir etilavergan.
Dastlabki tergov organi esa bu böyiça heç qanday tergov harakatlari olib bormasdan, bu holatlar yuzasidan jinoyat işini qismini tugatiş xaqida qaror ham qabul qilmagan va ularni qöşimça tergov qiliş uçun alohida iş yurituviga ham ajratmagan. Faqatgina U.Temirov, özining Ekspertlar kengaşi bayonnomasini “Kuraraks” dorisi böyiça qalbakilaştirganligiga S.X.Kariyevni aloqador qilib bergan yolğon körgazmalarini S.X.Kariyevga qarşi dalil qilib olişib, bayonnomani qalbakilaştirişni bevosita amalga oşirgan U.Temirov özini jinoyat işi böyiça ayblamasdan, jinoyat işini unga nisbatan qismini JPKning 84-moddasi asosida tugatib, S.X.Kariyevga esa JKning 209-moddasi 1-qismi bilan ayblov e’lon qilganligi umuman notöğri bölgan.
Vaholanki, Özbekiston Respublikasi JPKning 23-moddasida esa “...Aybdorlikka oid barça şubhalar, başarti ularni bartaraf etiş imkoniyatlari tugagan bölsa, gumon qilinuvçi, ayblanuvçi yoki sudlanuvçining foydasiga hal qilinişi lozim. Qonun qöllanayotganda kelib çiqadigan şubhalar ham gumon qilinuvçining, ayblanuvçining, sudlanuvçining foydasiga hal qilinişi kerak..” deb aniq belgilab qöyilgan. Şunga köra S.A.Saidovning S.X.Kariyevga nisbatan dastlabki tergov davomida bergan körgazmalari sud tergovi davomida öz tasdiğini topmadi deb e’tirof etiş va S.X.Kariyevni ayblaşda bu ma’lumotlarga tayaniş asossiz deb xulosa qiliş töğri böladi.
Özi töliğiça, tergov organi uşbu jinoyat işi böyiça olib borgan söroqlarining yönalişi faqat S.X.Kariyevni ayblaşga qaratilganligini sezdirib qöygan. Bunday holatda himoya tomon sud tergovi davomida sudga haqiqatni aniqlaşda kömaklaşiş uçun, aynan yolğon gapirayotganlikda gumon qilgan odamlarining gap-söziga boğliq bölmagan xolis manbalarga e’tibor qaratişga harakat qildi.
Jumladan, jinoyat işining 1-jild 225-227 iş varaqlarida sudlanuvçi Singx Ragvendra Protarning DXX Tergov hibsxonasida saqlanayotgan holatida yozgan puşaymonlik arizasida, keyinçalik tergov va sud jarayonidagi söroqlarida bergan körgazmalarida, sudlanuvçi Singx, “Kuraraks” tabletka dori vositaci böyiça “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasida tayinlangan GMP inspeksiya tekşiruvini bekor qilib, uşbu dorini röyxatdan ötkaziş evaziga Farmkomitet xodimi Jaxongir Erkiniyga 2022 yil taxminan iyun-iyul oylarida 33.000 AQŞ dollari miqdorida pul berganligi va uşbu dori vositasi röyxatdan ötkaziş guvohnomasini olişga erişganligini ma’lum qilgan.
Jaxongir Erkiniyning körgazmalarini inobatga oladigan bölsak, Jahongir Erkiniy dastlabki tergov davomida ham va sud tergovi davomida ham bir xil körgazma bergani holda, “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasining GMP inspeksiya tekşiruvidan ötkazmasdan turib, uning “Kuraraks” tabletka dori vositalariga röyxatdan ötkaziş töğrisidagi guvohnomasini rasmiylaştirib beriş masalasida Markaz röyxatdan ötkaziş bölimi boşliği Ş.Şodmonov bilan gaplaşganligini va Singxdan olgan pullarni aynan Ş.Şodmonovga berganini ta’kidlab kelgan.
Şu örinda, J.Erkiniy bilan Ş.Şodmonov örtasida aynan şu savollar böyiça yuzlaştiriş ötkazilganda, Ş.Şodmonov, “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasini GMP inspeksiya tekşiruvidan ötkazmasdan turib, uning “Kuraraks” tabletka dori vositasiga röyxatdan ötkazilganlik töğrisidagi guvohnomasini rasmiylaştirib beriş evaziga J.Erkiniydan pul olganligini inkor qilib, bu holatga özining aloqasi yöqligini bildirişga harakat qilgan.
Biroq sudlanuvçilardan Singx, J.Erkiniy, B.Qambaraliyev va Ş.Şodmonovlar foydalanib kelişgan mobil aloqa operatorlarining abonent raqamlaridan 2022 yil iyun oyini oxirgi kunlari qilingan kiriş-çiqiş qönğiroqlari billingi böyiça geolokatsiya tahlillari şuni körsatdiki, Singx körgazmalarida aytgan voqelik, ya’ni u B.Qambaraliyevga $33.000 pul olib kelib, uning guvohligida J.Erkiniyga berib yuboriş 2022 yil 30 iyun kuni, kunning keçki vaqtlarida sodir bölganligi, bundan taşqari J.Erkiniyning körgazmalari böyiça, uşbu pulni olgan paytda Ş.Şodmonovga bervoriş maqsadida u bilan bir neça bor aloqa qilişi va Ş.Şodmonov J.Erkiniy joylaşgan manzilga yetib borişi aniqlangan. Bu esa öz navbatida ularning uşbu vaqtda uçraşganligini tasdiqlovçi xolis ma’lumot hisoblanadi. J.Erkiniyni sudda bu masala böyiça bergan körgazmalariga köra, uşbu hududda u Ş.Şodmonovga Singxdan olgan pullarni berib yuborgan.
Biz uşbu 33.000 AQŞ dollari miqdorida pul berilganlik bilan boğliq voqelikni öylaganimizda, har safar bir savol bizni qiynardi: nega “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasi egalari hali Özbekistonda röyxatdan ötmagan va birorta ham namuna olib kirilib, sotiliş salohiyati sinovdan ötmagan bitta “Kuraraks” dori vositasi uçun juda katta miqdorga teng, ya’ni 33.000 AQŞ dollari miqdorida pul sarf qilişga borişgan ekan, degan savol.
Bu savolga javob topiş uçun sudning diqqatini keyingi xolis manba, ya’ni sudning ixtiyoridagi Ekspertlar kengaşining 29.06.2022 yil kuni ötkazilgan 13-sonli majlisining videoyozuviga qaratmoqçimiz. Uşbu Ekspertlar kengaşida S.X.Kariyev yöqligi sababli A.Azimov raislik qilgan, A.F.Dustmatov esa “ZOOM” maxsus tizim orqali onlayn qatnaşgan va Ekspertlar kengaşiga röyxatdan ötkaziş va guvohnoma muddatini uzaytirişga tavsiya qilingan dori vositalari röyxati böyiça e’tirozlar bildirgan. Jumladan, uşbu kengaşdan avval ötkazilgan Ekspertlar kengaşida bir dori vositasi böyiça GMP inspeksiyasi tekşiruviga tuşirilgan korxonalarda tekşiruv ötkazilib, natijalari ijobiy tarzda bölgunga qadar şu işlab çiqaruvçi korxonaning yangi dori vositalarini davlat röyxatidan ötkaziş yoki röyxatdan ötganlik guvohnomasi muddatini uzaytiriş bilan boğliq Davlat markazi iş yurituviga topşirgan barça işlarni töxtatib turiş amaliyotini joriy qiliş haqida qaror qilinganligini eslatib, kun tartibidagi “Eskayef Pharmaceuticals Ltd” korxonasining 3 ta dori vositasini röyxatdan ötkaziş va “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasining 2 ta dori vositasining guvohnoma muddatini uzaytiriş masalalarini qoldiriş kerakligini ta’kidlagan.
A.F.Dusmatovning uşbu talablari Ekspertlar kengaşining boşqa a’zolari tomonidan köp muzokaralarga sabab bölgan. Ayrimlar tomonidan bildirilgan fikrlarda uşbu talab qonunçilikdagi boşqa hujjatlarda öz aksini topmagani ta’kidlangan. N.Musayev va boşqalar tomonidan inspeksiyaga tuşgan liniyaga nisbatan iş yurituvdagi dorilarni töxtatiş takliflari yangragan.
Hattoki uşbu masala böyiça Ekspertlar kengaş a’zolari tomonidan ovozga qöyiş masalasi körilgan. Muhokama natijasida, mas’ul kotib U.U.Temirov A.F.Dustmatovga qarata baralla ovozda, davlat röyxatidan ötkazişga tavsiya qilingan dori vositalari röyxatidan “Eskayef Pharmaceuticals Ltd” korxonasining 3 ta dori vositasini hamda guvohnomasining amal qiliş muddatini uzaytirişga tavsiya qilingan dori vositalarining 28 talik röyxatidan “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasini 2 ta dori vositalarini çiqarib taşlab, röyxatda 26 ta dori vositasini qoldirib, röyxatni yangilab qöyişini va ertasi kuni Ekspertlar kengaşi bayonnomasi bilan F.A.F.Dusmatov oldiga borişini va’da qilganligi yaqqol kuzatiladi.
Ammo Ekspertlar kengaşining öşa 29.06.2022 yil kungi 13-sonli majlisi bayonnomasi va unga ilova qilingan jadvallar közdan keçirilsa (jinoyat işining 43-jild 141-211 varaqlariga tikilgan), bu bayonnomaga ilova qilingan jadvallardan faqat davlat röyxatidan ötkazişga tavsiya qilingan dori vositalari röyxatidan “Eskayef Pharmaceuticals Ltd” korxonasining 3 ta dori vositasi haqiqatan ham çiqarib taşlanganligini köriş mumkin. Biroq guvohnomasining amal qiliş muddatini uzaytirişga tavsiya qilingan dori vositalari röyxatidan “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasining 2 ta dori vositalari, ya’ni “Tsinepar Kid” suspenziya va “Levoreks” tabletka dori vositalari, U.U.Temirov A.F.Dustmatovga va’da qilgandek çiqarib taşlaniş örniga, aksinça, ularni Ekspertlar kengaşida muddatni uzaytirişga tavsiya etilgan dori vositalari qatorida qoldirilib, ularga guvohnomalarini amal qiliş muddatlari navbatdagi 5 yillik muddatga uzaytirib berilib, yangi guvohnomalar ham berib yuborilganligiga amin bölamiz.
Respublikamizda farmatsevtika sohasida tadbirkorlik bilan şuğullanuvçilarga yaxşi taniş bölgan “Dragaudit” maxsus dasturidagi ma’lumotlariga köra, “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasi “Tsinepar Kid” suspenziya va “Levoreks” tabletka dori vositalarini Özbekistonda avvaldan davlat röyxatidan ötkazib, aktiv ravişda sotib kelayotgan bölib, 2022 yilni özida bu dorilarni 2 mln AQŞ dollariga teng miqdorda import qilişga erişgan ekan. Şu sababli 29.06.2022 yil kungi Ekspertlar kengaşining 13-sonli majlisi qarori bilan bu 2 ta dori vositasi guvohnomasining amal qiliş muddati uzaytirilmasdan qolib ketgan taqdirda, “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasi juda katta miqdordagi savdo tuşumini ta’minlab turgan dori vositalari savdosidan mahrum bölişi mumkin bölgan bölardi.
Yuqoridagilardan kelib çiqib, 2022 yil 29 iyun kunidagi Ekspertlar kengaşida “Marion Biotech” korxonasining “Tsinepar Kid” suspenziya va “Levoreks” tabletka dorilari guvohnomalarining muddatlarini uzaytiriş masalasini töxtatib turiş kerakligi va Marion Biotech raxbari Singx tomonidan ertasi kuni, ya’ni 30 iyun kuni 33000 dollar Erkiniy orqali Şodmonovga berib yuborişi, natijada iyul oyi boşida “Kuraraks”dan taşqari kengaş qarori bilan “Tsinepar Kid” suspenziya va “Levoreks” tabletka dorilarga ham guvohnoma muddati uzaytirilib rasmiylaştirilişi bir biriga uzviy boğliq holat ekanligini xulosa qilsa böladi.
Şu örinda bir narsani ta’kidlaş joizki, sud tergovi vaqtida guvoh tariqasida söroq qilingan mas’ul kotib Umid Temirovga 29.06.2022 yil kungi Ekspertlar kengaşi bayonnomasidan “Tsinepar Kid” suspenziya va “Levoreks” tabletka dori vositalarini çiqarib taşlaş örniga qoldirganligining sababi haqida savol berilganida, u şu ikkita örinbosar, ya’ni Azimov Amirxon va Musayev Nodir “Marion Biotech Pvt. Ltd” korxonasining şu 2 ta dori vositalarini 29.06.2022 yil kungi Ekspertlar kengaşi muhokamasiga berilgan jadvallardan çiqarib taşlaşga yöl qöymasdan, ularga şu kengaş qarori bilan yangi guvohnomalar berib yuborilişiga majbur qilişganligini va bu işga rahbar S.X.Kariyevning umuman aloqasi yöqligini, uning bu işlardan xabari bölmaganligini bildirdi.
Bundan taşqari, tergovçilar tomonidan e’tibor qaratilmagan yana bir faktga, ya’ni “Kuraraks” guvohnomasini rasmiylaştiriş uçun qöyilgan rahbar imzosiga qaratmoqçimiz. Sudga taqdim qilingan, “Proex” MÇJ nodavlat sud tibbiy ekspertiza taşkiloti tomonidan bajarilgan ekspertiza xulosasi asosida, “Kuraraks” dori vositasining guvohnomasidagi S.X.Kariyev nomidan qöyilgan imzo, “Tsinepar” kid va “Levoreks” dori vositalariga S.X.Kariyev nomidan qöyilgan faksimil imzo bilan aynan bir xilligi aniq böldi.
Bu holat, S.X.Kariyevning faksimil imzosini röyxatdan ötkaziş guvohnomalariga muhrlab berişga ma’sul bölgan Ş.Xolmatov tomonidan sudda bergan körgazmalarini, ya’ni Ş.Şodmonov unga heç qaçon imzolaşga bir-ikki dona guvohnoma olib kelmaganligini, aksinça guvohnomalar köp bölganligi sababli, ular olib kelinganida Ş.Xolmatov ularning faqat grammatik xatoliklari bor-yöqligini tekşirib körib, boşqa heç qanday jadval bilan soliştirmagan holda faksimil imzo bosib beraverganligini inobatga olganda, aynan şu amaliyotdan foydalangan Ş.Şodmonov “Kuraraks” dorisi guvohnomasini 29.06.2022 yildagi Ekspertlar kengaşida röyxatdan ötgan dorilar bilan birga imzolatib olganligidan dalolat beradi.
Bundan taşqari A.F.Dustmatov va U.Temirov aynan şu voqelikni ta’riflaşganda bir biriga mos kelmaydigan ma’lumotlar berişganligi sababli, ular tomonidan aytib berilgan voqelik şubhalar uyğotadi. Misol uçun, U.Temirov göyoki “Kuraraks” mavzusi böyiça S.X.Kariyev bilan suhbat yakunlanganda A.F.Dustmatov ikkalasi birga xonadan çiqib ketişgan deb aytgan bölsa, A.F.Dustmatov bu mavzu yakunlangaç, S.X.Kariyev xonasidan bitta özi çiqib ketganligi va U.Temirov özi bilan olib kelgan boşqa hujjatlar töplamlarini muhokama qilişga qolganligini aytgan. Bundan taşqari, sudda A.F.Dustmatovga “S.X.Kariyev aynan qanday sözlar bilan “Kuraraks”ni yeçiş topşiriğini aytdi?” deb savol berilganda, u kişi çaynalib “Anaqa qivoraqolilar ... Snimat qivoraqolilar dedilar” deb javob berdi. Agar S.X.Kariyevni haqiqatan ham topşiriq bergan deb faraz qilsak, uning A.F.Dustmatov körsatgan jumlalarni gapirganligi tergov organi tomonidan ayblovda “inspeksion tekşiruvni olib taşlaşiga qat’iy topşiriq bergan” va şuning natijasida “...çorasiz qolgan U.Temirov...bayonnomani qalbakilaştirgan...” deb börttirib ta’riflaşi ham açinarli va ham kulgili holatdan boşqa narsa emas.
Uşbu voqelikda U.Temirov tomonidan, u A.F.Dustmatov bilan birga S.X.Kariyev qabuliga kirganida, xuddi şu vaqtda dolzarb bölib turgan “Tsinepar Kid” suspenziya va “Levoreks” tabletka dorilari masalasini ham S.X.Kariyevga umuman gapirmaganligini yana bir karra yodga olsak, U.Temirov va A.F.Dustmatovning S.X.Kariyevga qarşi bildirayotgan vajlarini töliq şubha ostiga oliş kerakligiga amin bölamiz.
Şu örinda, A.F.Dusmatov va Temirovlar S.X.Kariyev oldiga kirib çiqib aynan nima masalada suhbatlaşgan bölişi mumkinligiga öz fikrimni bildirmoqçimiz. Buning uçun 2022 yil 29 iyundagi Ekspertlar kengaşi davomida sodir bölgan qizğin bahsni, ya’ni JMP inspeksiyaga tuşgan korxonalarning iş yurituvidagi bölgan boşqa dorilarni röyxatdan ötkaziş jarayonlariga ta’siri böyiça muhokamani eslatiş zarur. Bizning fikrimizça 29.06.2022 yil kungi Ekspertlar kengaşi bayonnomasini tuziş jarayonida, majlisda bahsga sabab bölgan masalani, ya’ni inspeksion tekşiruvga tuşgan korxonalarning boşqa dorilari böyiça işlarni töxtatib turiş masalasini qanday körsatiş borasida qiynalgan U.Temirov, A.F.Dusmatov bilan birga aynan şu masala yuzasidan S.X.Kariyevning fikrini oliş uçun oldiga iyul oyi boşida kirgan va boşqa biror bir konkret dori vositalari nomlari gapirilib ötirilmagan. S.X.Kariyev esa, öz odatiga köra ularga barça masalalarni Ekspertlar kengaşi majlislarida muhokama qilib, qaror qabul qiliş haqida körsatma bergan bölişi tabiiy.
Yuqorida bayon qilinganlarga köra, “Marion Biotech PVT. Ltd.” korxonasini “Kuraraks” dori vositasi böyiça inspeksion tekşiruvdan noqonuniy çiqarib taşlab, uşbu dori vositasiga davlat röyxatidan ötganlik guvohnomasi berilişi holatiga S.X.Kariyevning aloqasi yöq deb topilişi lozim.
Ulugbek aka
Özi bu jinoyat işi böyiça tergov organi tomonidan ayblovning taxminiy farazlar asosida şakllantirilganligi ham asosan şu “Kuraraks” dori vositasi bilan boğliq bölgan. Ya’ni men ayblovning, agarda “Kuraraks” tabletka dori vositasi böyiça GMP inspeksiyasini ötkaziş uçun “Marion Biotech PVT. Ltd.” korxonasiga tekşiruv borgan taqdirda bolalar ölimiga sabab bölgan siroplar Özbekistonga kirib kelmagan bölardi, degan mazmundagi qismi haqida gapiryapmiz.
Aynan şu farazlar asosida sudlanuvçilarga, şu jumladan S.X.Kariyevga ham Özbekiston Respublikasi JKning 1863-moddasini 4-qismi “a” bandi bilan ayblov e’lon qilingan.
S.X.Kariyevning himoyaçilari tomonidan bu taxminiy farazga javoban sud tergovi vaqtida tahlil ötkazilib, unda aynan 25.05.2022 yilgi Ekspertlar kengaşida GMP inspeksion tekşiruviga qöyilgan korxonalarni “Marion Biotech PVT. Ltd.” korxonasidan taşqari qolgan 11 tasida inspeksion tekşiruvlar qaçon va qanaqa tartib va muddatlarda ötkazilganligini, uşbu muddatlarda “Marion Biotech PVT. Ltd.” korxonasini “DOK-1 MAKS” va “AMBRONOL” (sirop) dori vositalarining Özbekistonga kirib kelib savdoga çiqarilgan sanalari qanday bölganligi örganib körilgan edi va natijalari sudga iltimosnoma kiritiş orqali ma’lum qilingan edi.
Jumladan, ilgari bayon qilganimizdek, röyxatda bölgan 11 ta korxonadan, 6 tasi bilan GMP inspeksiontekşiruv ötkaziş böyiça şartnoma tuzişga erişilgan va tekşiruvlar ötkazilgan, qolgan 5 ta korxona hozirgi kunga qadar ham şartnoma tuzişga ariza taqdim qilmagan.
Tekşiruv ötkazilgan korxonalardan eng dastlabkisi bilan şartnoma 22.07.2022 yil kuni imzolangan, keyingi 2 tasi bilan 03.08.2022 yil kuni, yana 1 tasi bilan 08.08.2023 yil kuni, beşinçisi bilan 31.10.2022 yil kuni va oltinçisi bilan 03.05.2023 yil kuni imzolanişiga erişilgan.
Inspeksiya belgilangan 11 ta korxonalardan eng birinçi ariza bergani – Hindistonning “Associated Biotech” korxonasi bilan "Zarur amaliyotlar markazi" DUK şartnomani 22 iyul 2022 yilda imzolaşga erişib, keyin inspeksiya ötkazilişidan avval qilinadigan tölovlar kelib tuşişi, dastur tayyorlaş, vizalar oliş va muddatlarni işlab çiqaruvçi bilan kelişiş hamda oxir-oqibat Hindistonga yetib borib inspeksiya ötkazişga kirişişga deyarli 4 oy vaqt sarflanib, tekşiruv bevosita 2022 yil 16-17 noyabrda boşlangan. Keyin tekşiruv va uning natijalarini rasmiylaştirişga 30 kun sarflanib, aniqlangan nomuvofiqliklarni bartaraf etiş uçun korxonaga yana 90 iş kunlik muddat berilgan.
Uşbu ma’lumotga asoslangan holda, agar “Marion Biotech” korxonasi xam "Zarur amaliyotlar markazi" DUKga ariza taqdim qilganida edi va şundan söng şu “Associated Biotech” korxonasi singari “Marion Biotech” korxonasi bilan DUK örtasidagi aloqalarga 6 oydan oşiq vaqt (2023 yil fevral oyi) ketgan bölardi deb taxmin qilinganda, bu muddatda “DOK-1 MAKS” va “AMBRONOL” (sirop) dori vositalarining hozirda tarkibida “etilenglikol” va “dietilenglikol” aniqlangan va jinoyat işi doirasida körilayotgan partiyalari Özbekistonga 2022 yil dekabr oyiga qadar kirib kelib bölgan bölişi ularning sertifikatlaştirişdan ötkazilgan sanalaridan aniq körinib turibdi.
Bundan taşqari, uşbu tahlil natijasida yana bir holat kelib çiqqan, ya’ni 25.05.2022 yilgi Ekspertlar kengaşi qarori bilan GMP inspeksiontekşiruvga tuşirilgan, lekin şu kunga qadar ariza taqdim qilmagani sababli tekşiruvdan ötmasdan kelayotgan 5 ta korxonalarning ilgari röyxatdan ötib bölgan boşqa dori vositalari ham mavjud bölib, ular hozirgi kunga qadar ham Özbekiston bozoriga kirişda davom etmoqda ekan.
Bunga sabab, dori vositasi yuzasidan tayinlangan inspeksion tekşiruv böyiça ariza bermayotgan korxonaning, inspeksiya belgilangunga qadar röyxatdan ötgan boşqa dorilari guvohnomalarining amal qilişini bekor qiliş böyiça bizda qonuniy asoslar mavjud emasligi ekan.
Bu holat ham öz navbatida, “Marion Biotech” korxonasining “Kuraraks” tabletka dori vositasini GMP inspeksiontekşiruvga tuşgan korxonalar röyxatidan olib taşlanmasdan, korxona GMP inspeksiontekşiruvga tuşgan korxonalar röyxatida qolgani holda, lekin ariza bermasdan, tekşiruv ötkazilişini çözgan taqdirida ham ilgari röyxatdan ötib bölgan “DOK-1 MAKS” (sirop) dori vositasini guvohnomasini amal qilişi bekor bölmagan bölardi deb xulosa qilişga töliq asos böladi.
Şunga aloqador ravişda, “Marion Biotech” korxonasi “Kuraraks” tabletka dori vositasi böyiça GMP inspeksiontekşiruvga ariza bermasdan, tekşiruvni çözib kelgan taqdirida “AMBRONOL” sirop dori vositasi guvohnomasining amal qiliş muddati uzaytirilişiga rad javobi berilardi degan faraz ham asossiz, çunki, hozirda tarkibida etilenglikol va dietilenglikol aniqlangan “Ambronol” sirop dori vositasining barça seriyadagi partiyalari bu dori guvohnomasining amal qiliş muddati uzaytirilgan sana (30.11.2022 yil)dan oldin Özbekistonga olib kirilib, savdoga çiqarib bölingan.
Şuningdek, mazkur jinoyat işi böyiça ayblovga qöşilmay qolgan, lekin Dori vositalari sifatini nazorat qiliş va standartlaştiriş laboratoriyasining 2022 yil 24 dekabrdagi ekspert xulosalariga asosan tarkibida etilenglikol aniqlangan “Dok-1 Maks” dori vositasining ikkita seriyadagi, ya’ni DXS 2017 seriyasidagi namunalari 03.02.2021 yilda va DXS 2104 seriyasidagi namunalari 26.08.2021 yilda, ya’ni “Dok-1 Maks” dori vositasining guvohnomasi amal qiliş muddati uzaytirilgan kundan (29.03.2022 yil) ança oldin, 2017 yilda berilgan guvohnoma asosida sertifikatsiyalaşdan ötib Özbekistonga kirib kelganligi xaqida ham ma’lumotlar aniqlangan.
Ötkazilgan tahlil natijalari quyidagi jadvalda batafsil körsatilgan:
Bu tahlillarga qöşimça yana ÖzR VM 18.09.2019 sanadagi 788-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Zarur amaliyotlar (GxP) talablariga muvofiqlik yuzasidan inspeksiyalar ötkaziş tartibi töğrisida”gi Nizomning 18-bandiga asosan “Farmatsevtik inspeksiya ötkaziş jarayonida inspektorlar inspeksiya dasturiga asosan arizada körsatilgan faoliyat yönalişini közdan keçiradilar” deb belgilangan qoidani xamda “Marion Biotech PVT. Ltd.” korxonasida “Kuraraks” tabletka liniyasi böyiça inspeksion tekşiruv belgilanganligini inobatga oladigan bölsak, inspektorlar “Marion Biotech PVT. Ltd.” korxonasining sirop dorilar işlab çiqariş liniyasi va ayniqsa yordamçi modda bölgan propilenglikol yuzasidan biror bir harakat qilişlari mumkin bölmaganligini takidlagan xolda, uşbu jinoyat işi böyiça e’lon qilingan ayblovdagi taxminiy faraz asossiz ekanligini köramiz.
Endi esa “Marion biotech Pvt.Ltd” dori vositalarini röyxatdan ötkazilganlik guvohnomalarining amal qiliş muddatini uzaytiriş va davlat röyxatidan ötkaziş uçun Davlat markaziga topşirilgan hujjatlarning (dose) haqqoniyligi, ular amaldagi me’yoriy hujjatlarga mos ravişda qabul qilinganligini örganiş maqsadida, Özbekiston Respublikasi Soğliqni saqlaş vazirligi, Toşkent Farmatsevtika instituti, Vaksina va zardoblik ilmiy tekşiriş instituti hamda Davlat markazi mutaxassislaridan iborat işçi guruh tomonidan tuzilgan “Ekspertiza” deb nomlangan xujjatdagi xulosalarga töxtalib ötsak.
Çunki uşbu işçi guruh aynan dastlabki tergov organi taşabbusi bilan tuzilgan va ular tomonidan berilgan xulosalar asosida tergovçilar tomonidan ayblovning vajlari şakllantirilgan. Jumladan, ayblovda körsatilişiça, mazkur işçi guruh tomonidan amalga oşirilgan örganişlar natijasida, 2022 yilda “Marion biotech Pvt.Ltd” korxonasi nomidan “Quramax Medikal” MÇJ tomonidan Davlat markaziga topşirilgan 12 turdagi dori vositalarining hujjatlari (dose)da bir qator qöpol kamçiliklar aniqlangan va bu kamçiliklar Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 23.03.2022 yildagi 213-sonli Qarori bilan tasdiqlangan Nizom talablariga muvofiq, Davlat markazi va arizaçi “Marion biotech Pvt.Ltd” korxonasi örtasida şartnoma tuzişni rad etişga, hujjatlarning esa arizaçiga qaytarilişiga asos bölgan bölsa ham hujjatlar qaytarilmasdan, dori vositalari davlat röyxatidan ötkazilgan.
S.X.Kariyevning himoyaçilari tomonidan sud tergovi davomida uşbu ekspertizada izohlangan fikr va xulosalar iş böyiça haqiqiy holatga mos emasligini körsatib, uşbu “ekspertiza” deb nomlangan hujjatni jinoyat işi böyiça nomaqbul dalil deb topiş xaqida batafsil iltimosnoma kiritgan edi.
Hozirda nima sababdan uşbu ekspertiza hujjatini nomaqbul deb topiş kerakligiga qisqaça töxtalib ötmoqçimiz.
Avvalambor, Özbekiston Respublikasi JPKning 182- va 184-moddalarida körsatilgan ekspertning yoki ekspertlar komissiyasining xulosasiga qöyiladigan talablarga umuman rioya qilinmagan, ya’ni ekspertiza ötkaziş haqida qaror çiqarilmagan, işçi guruh tuziş va ekspertizani ötkaziş yuzasidan SSVning buyruği ham mavjud emas, ekspertiza ötkazadigan şaxslar JKning 238 va 240-moddalari qoidalari bilan ogohlantirilmagan; tekşirişga taqdim etilgan tekşiriş obektlari manbasi noaniq, tekşiruv materiallarining tarkibi, töliqligi va xolisligi aniqlaştirilmagan;
Tekşiruv ötkazib, xulosalar bergan işçi guruh a’zolarining xolisligi ta’minlanmagan. Davlat markazi Ekspertlar kengaşi mas’ul kotibi U.Temirovning uşbu işçi guruh tarkibiga kiritilganligining özi ham mazkur xulosalarning xolisligini şubhaga qöyişga yetarlidir.
Xulosalardagi töxtamlar biryoqlama, asossiz, köp hollarda mavjud faktik ma’lumotlarni körsatmasdan, çet tillardan notöğri tarjima qiliş va haqiqiy holatlarni e’tiborsiz qoldiriş yöli bilan noxolis, ayrim hollarda esa umuman mantiqsiz holda tuzilgan.
Jumladan, “hujjatlar talab darajasida töliq töplanmagan” degan xulosa, hujjatlarni faqatgina qoğoz şakldagi nusxasiga nisbatan qaratilgan bölib, vaholanki ariza beruvçilardan hujjatlarni elektron tizimga yuklaş orqali topşiriş amaliyoti joriy qilinganligi sababli, arizaçidan qoğoz şakldagi hujjatlar talab qilinmaganligi inobatga olinmagan. Işçi guruh a’zolari tomonidan öz xulosalarida “dose”larning qoğoz şakldagi qismida hujjatlar töliq emasligini qayd qiliş bilan birga, elektron şaklda taqdim qilingan doselarda ular talab darajada töliqligini ta’kidlab ötişgan.
Ikkinçidan,ingliz tilidan notöğri tarjima qiliş orqali göyoki hujjatlarda jiddiy xatoliklar haqida ma’lumotlar borligini börttirib körsatişga harakat qilingan.
Uçinçidan, dorilarning klinik-oldi va klinik tadqiqotlari haqidagi hisobotlar böyiça Vazirlar Mahkamasining 213-sonli qarori talabini notöğri talqin qiliş orqali asossiz ravişda qoidabuzarlik borligini körsatişga harakat qilingan.
Törtinçidan, “taqdim etilgan hujjatlar notarial tartibda tasdiqlanmaganligi bois, ulardagi ma’lumotlarning haqqoniyligi şubhali ekanligi” töğrisidagi xulosa şakllantirilganda, ariza topşiriş paytida notarial tasdiqlangan nusxa borligi, uşbu hujjatning muddati ötgandan keyin arizaçidan yangilangan hujjatning notarial tasdiqlangan körinişida onlayn nusxasi Davlat markazining maxsus “Uzfarminfo” tizimiga yuklatilişi, boşqa dorilari böyiça yangitdan topşirilgan arizalar bilan birga esa uşbu hujjatlarning notarial tasdiqlangan nusxalari topşirilganligi uşbu holatda heç qanday şubha uyğotmasligi tabiiy holat-ku, lekin uşbu ayblov börttirilib, faktik ma’lumotlar inkor qilingan holda şakllantirilganligiga guvoh bölib turibmiz.
Beşinçidan, “işlab çiqaruvçi zavod tomonidan dori tarkibidagi yordamçi modda propilenglikol xomaşyosi (substansiya) tekşirilmaganligi aniqlangan” deb, xulosa berilganligi ham asossiz, çunki işlab çiqaruvçining zavodiga bormasdan turib, “dose” hujjatlarini özidan bu holatni aniqlaşning iloji yöq. Undan taşqari, bu holatga Britaniya Farmakopeyasining 2020 yilgi maqolasiga asoslanib, unda propilenglikol moddasi va propilenglikol eritmasi körinişidagi ikkita modda haqida berilgan qoidalar içidan faqat propilenglikol eritmasi tarkibida dietilenglikol yod aralaşmasini tekşiriş talab qilinganligi xaqidagi qoidani bayon qilişgan. Ammo bunda propilenglikol eritmasi faqatgina sirtga qöllanadigan dori vositalarida qöllanişi haqida ma’lumotni hamda siroplarda işlatiladigan propilenglikol moddasining öziga nisbatan bunday talab qöyilmasligi xaqidagi qoidalarni xulosada körsatmasdan tuşirib qoldirib, noxolis xulosa berişgan.
Bundan taşqari, Vazirlar Mahkamasining 213-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Dori vositalari, tibbiy buyumlar va tibbiy texnikani davlat röyxatidan ötkaziş hamda röyxatdan ötkazilganlik guvohnomasini beriş tartibi töğrisida”gi Nizomga asosan xar bir dori vositasini röyxatdan ötkaziş yoki röyxatdan ötganlik töğrisidagi guvohnoma amal qiliş muddatini uzaytiriş jarayonlari bir biriga boğliq bölmagan holda, alohida topşirilgan ariza va hujjatlar töplami böyiça ötkaziladi va bitta dori vositasining xujjatlardagi kamçiliklari boşqa dori vositasining hujjatlar ekspertizasiga bevosita na ijobiy va na salbiy ta’siri mavjud emas. Şu sababli, “inson hayoti uçun xavfli bölgan dori vositalarining Özbekiston Respublikasiga kirib kelib, iste’molga çiqarilişining oldini oliş borasida 12 marotaba imkon mavjud bölgan” deb, barça dori vositalarini “Dok-1 Maks” va “Ambronol” (sirop) dori vositalari bilan boğlaşning özi mantiqsizdir.
Abror aka
Umuman olganda mazkur jinoyat işi böyiça olib borilgan dastlabki tergovning töliq emasligini, undan taşqari xolislik ham ta’minlanmaganligini körsatuvçi holatlar doirasi juda keng.
Jumladan, birinçi navbatda, tergov organi Özbekiston Respublikasi JPKning 82-moddasi talabiga köra işni ayblov xulosasi yoki ayblov dalolatnomasi bilan sudga yuboriş uçun “...qilmiş va röy bergan ijtimoiy xavfli oqibatlar örtasidagi sababiy boğlaniş...” mavjudligini isbotlab berişi kerak edi, undan taşqari, kvalifikatsiyani töğri bölişiga ta’sir körsatuvçi muhim qoida - “...jinoyat töğri yoki egri qasd bilan yoxud beparvolik yoki öz-öziga işoniş oqibatida sodir etilganligi, jinoyatning sabablari va maqsadlari” aniqlanişi kerak edi.
Dastlabki tergov organi tomonidan şakllantirilgan ayblov qarorida Kariyev Sardor Hikmatoviç va boşqa bir neçta sudlanuvçilarga bir guruh şaxs bölib, oldindan til biriktirib, mansab mavqeini suiiste’mol qilgan holda, qalbaki hujjatlar asosida 65 nafar bolalar ölimiga sabab bölgan sifatsiz dori vositalarini ötkazişda ifodalangan harakatlari orqali Özbekiston Respublikasi JKning 1863-moddasi 4-qismi “a” bandida nazarda tutilgan jinoyatni sodir etgan, deb ayb e’lon qilingan.
Lekin biz bir neça oy davomida olib borgan sud tergovi natijasida S.X.Kariyevning harakatlarida tergov xulosa qilgan ayblovni isbotlovçi birorta ham obektiv voqelikni aniqlaganimiz yöq! Hattoki, tergov versiyasi böyiça ketgan taqdirimizda ham S.X.Kariyev aloqador qilib körsatilayotgan u yoki bu vaziyatlarda şaxslarning harakatlari bilan yuz bergan oqibat örtasida sababiy boğlaniş yöqligi körinib turibdi.
Masalan, biz sud tergovi davomida aniqladikki, dori vositalarining sifatini nazorat qiliş avvalambor Davlat farmakopeyasi va xalqaro tan olingan farmakopeyalar asosida şakllantirilgan normativ hujjat böyiça qilinadi. Uşbu normativ xujjatda qayd etilişi şart bölgan sinov körsatkiçlari Vazirlar Mahkamasining 2016 yil 27 oktyabrdagi 365-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Dori vositalarining xavfsizligi töğrisidagi umumiy texnik reglament” talablari asosida şakllanadi. Uşbu Reglamentda esa sirop şakldagi dori vositasi tarkibidagi yordamçi moddalarga nisbatan heç qanday sinov körsatkiçlar talab qilinişi belgilanmagan. Bunday amaliyot xalqaro tajribada, rivojlangan davlatlarda ham öz aksini topgan.
Aslida, “Dok-1 Maks” va “Ambronol” (sirop) dori vositalari nojöya ta’siri tufayli bolalar ölimi yuz berayotgani sababli, 2022 yil dekabr oyi oxirlarida dorixonalardan namunalar olinib, Markazda laboratoriya tekşiruvlari belgilangan tartib va usullarda ötkazilganida, dori vositasi tarkibida dastlab etilenglikol va dietilenglikol moddalari topilmaganligi, qaçonki yangi, ilgari qöllanmagan usullar tatbiq qilinib, tekşiruv doirasi kengaytirilgan holda dori vositasi içidagi yordamçi moddalar tekşirib körilganidan sönggina zararli deb ta’kidlanayotgan etilenglikol va dietilenglikol moddalari topilganligi barça uçun uşbu jinoyat işi böyiça asosiy baho beruvçi faktor sifatida doimiy ravişda e’tiborda turişi kerak.
Ya’ni hatto “Marion biotech Pvt.Ltd” korxonasining “Dok-1 Maks” va “Ambronol” (sirop) dori vositalari yuzasidan Markazga topşirilgan hujjatlar böyiça tergov organi e’lon qilgan ayblovda sanab ötilgan xato va kamçiliklar bölmagan taqdirda ham va dori vositalari laboratoriya tekşiruvidan ötkazilgan taqdirda ham, ularni tarkibida bolajonlar ölimiga sabab bölgan deb körsatilayotgan etilenglikol va dietilenglikol zaharli moddalar mavjudligini baribir heç kim sezmagan bölardi va “Dok-1 Maks” (sirop) dori vositasining davlat röyxatidan ötganlik guvohnomasi amal qiliş muddati baribir uzaytirilib berilgan bölişligi isbot talab qilmaydigan fakt bölib turibdi.
Bundan taşqari, “Ambronol” (sirop) dori vositasining bolalar ölimiga sababçi bölgan deb körsatilayotgan seriyalarining hammasi 2017 yilda rasmiylaştirilgan guvohnoma asosida Özbekistonga kirib kelgan bölganligi va 2022 yil 30 noyabr oyida uning guvohnomasini amal qiliş muddati uzaytirilgandan söng yangi guvohnoma asosida bu dori vositasi böyiça birorta ham seriya Özbekistonga kirib kelmaganligi faktini özi esa S.X.Kariyevga bu dori vositasi böyiça ayblov e’lon qilinişi umuman mantiqsiz va asossiz ekanligini körsatib turibdi.
Lekin dastlabki tergov organi bu faktlarni tan olgisi kelmay, jinoyat huquqi fani talablariga qarşi borgan holda, S.X.Kariyevning va qolaversa, Markazning boşqa xodimlari ham qilmişlarini bolalar ölimi bilan sababiy boğlanişda ekanligini körsatiş uçun matnda taxminiy farazlarni jinoyat darajasidagi hodisalar körinişida izohlaş orqali ayblov e’lon qilib ketavergan.
Bu yölda tergov organining özi ham juda köp şubhali holatlarga yöl qöygan deb ta’kidlaşga majburmiz. Masalan, nima sababdan “Marion biotech Pvt.Ltd” korxonasining “Dok-1 Maks” va “Ambronol” (sirop) dori vositalari yuzasidan Markazga topşirilgan hujjatlar böyiça tergov organi e’lon qilgan ayblovda sanab ötilgan xato va kamçiliklar faqat qoğoz şaklida topşirilgan hujjatlar asosida xulosa qilingan?! Nimaga “Uzfarminfo” maxsus elektron dastur orqali topşirilgan hujjatlar haqida tergov organi sukut saqlagan? Nega uşbu dasturni tergovçilar jinoyat işiga qöşmagan? Axir Özbekiston Respublikasi Soğliqni saqlaş vazirligi, Toşkent Farmatsevtika instituti, Vaksina va zardoblik ilmiy tekşiriş instituti hamda Davlat markazi mutaxassislaridan iborat işçi guruh tomonidan tuzilgan “Ekspertiza” deb nomlangan hujjatdagi xulosalarda ham dori vositalari böyiça “Uzfarminfo” maxsus elektron dastur orqali topşirilgan hujjatlarda kamçilik yöqligi bayon qilingan-ku?!
“Marion biotech Pvt.Ltd” korxonasi bilan birga inspeksion tekşiruvdan yeçilganligi ta’na qilingan “Amigem” dori vositasi işlab çiqaruvisi bölgan “Pectro biotech Pvt.Ltd” korxonasi bilan boğliq ma’lumotlar nima sababdan bu jinoyat işida mavjud emas?! Jinoyat işida hattoki uşbu “Pectro biotech Pvt.Ltd” korxonasi bilan boğliq jinoyat işini qismi alohida ajratib olinganligi xaqida ham ma’lumot yöq.
Vaholanki, bu jinoyat işida “Kuraraks” tabletka dori vositasi böyiça “Marion biotech Pvt.Ltd” korxonasining inspeksion tekşiruvdan yeçilganligi holati böyiça S.X.Kariyevga nisbatan e’lon qilingan ayblovning köpgina noaniqliklariga javobni aynan “Pectro biotech Pvt.Ltd” korxonasi böyiça jinoyat işiga qöşilmasdan qoldirilgan ma’lumotlardan topiş mumkinligi xeç şubhasizdir.
Bulardan taşqari tergov organi S.X.Kariyevga nisbatan “tirnoq tagidan kir qidiriş” zaylida iş olib borib, asossiz ravişda ayblov e’lon qiliş bilan maşğul bir vaqtda, jinoyat işi böyiça jinoyat alomatlari yaqqol kuzatilib turilgan boşqa holatlar va şaxslar böyiça heç qanday munosabat bildirmasdan ketişga yöl qöyganligi ham bor.
Masalan, “Irafer” dori vositasi işlab çiqaruvçisi bölgan “Cureton Biotech PVT. Ltd.” korxonasini hamda “Aloe” dori vositasi işlab çiqaruvçisi bölgan Yerevan farmatsevtika zavodi ham inspeksion tekşiruvdan noqonuniy yeçilganligi holati dastlabki tergovning boşlanğiç davrlaridan tergov organiga ma’lum bölgan bölsa-da, bu holat yuzasidan tergovçilar umuman sukut saqlagan. Hattoki bu işlarga aloqador bölgan şaxslarni, jumladan mas’ul kotib U.Temirovni, qolaversa örinbosarlar A.Azimov va N.Musayevlarni bu borada söroq ham qilmasdan, ularni uşbu masalada umuman bezovta ham qilmaganliklari odamni taajjubga soladi.
Jinoyat işi böyiça ötkazilgan sud-tibbiy va sud-kimyoviy ekspertizalar sifati va xolisligi ham tanqid hamda şubha ostida qolmoqda. Çunki tuşunişimça, aynan tergov organi bosimi tufayli sud ekspertizalar mutaxassislari ham özlarining tadqiqotlari natijalarini ifodalaşda xolislikka rioya qiliş kerakligi haqidagi talablarni inobatga olişmasdan, öz xulosalarida, malaka nuqtai nazaridan qöpol hatoliklarga yöl qöyganliklari kuzatiladi. Jumladan, sud-tibbiyot sohasi ekspertlari öz xulosalarida nobud bölgan bolalar bilan tibbiy ekspertiza ötkaziliş natijasida ularni qonida yoki boşqa içki töqimasida etilenglikol yoki dietilenglikol zaharli moddasi topilmaganligini qayd qila turib, darhol orqasidan etilenglikol yoki dietilenglikolning qon tarkibida qolmasligi sabablarining göyoki ilmiy asoslari borligini keltirişni boşlaşgan. Sud-tibbiy ekspertiza xulosalarining aksariyatida ekspertlar hattoki bolalar ölimi “Dok-1 Maks” va “Ambronol” dori vositalarini iste’mol qilişi natijasida yuz bergan deb töğridan töğri dori vositalari nomiga urğu beriş orqali ifoda qilingan va bu bilan noxolis fikr berişga yöl qöyişgan.
Buning aksil ta’siri şu bölişi mumkinki, bolalar ölimi asl sababi aniqlanmasdan tergov organi versiyasini tasdiqlaşga xizmat qiliş uçun noxolis va sifatsiz ekspert xulosalari barçani çalğitib, fojianing asl sabablari aniqlanmay qolişi ehtimolini keltirib çiqarmasmikin?!
Jinoyat işi materiallarida tergov organi işlab çiqaruvçiga nisbatan biror bir tergov-tezkor harakat ötkazganligi körinmaydi. Vaholanki, Hindistonni özida “Marion biotech Pvt.Ltd” korxonasining “Dok-1 Maks” va “Ambronol” (sirop) dori vositalari tarkibiga yot zaharli moddalari tuşganligi sabablarini aniqlaş, bevosita biz muhokama qilayotgan jinoyat işi böyiça sudlanayotgan şaxslar harakatlarini Jinoyat kodeksi tegişli moddalari bilan töğri malakalaşga yordam beruvçi asosiy faktor edi.
Bizni jinoyat işi böyiça esa körib turibmizki, dastlabki tergov organi sudlanuvçilarga, jumladan, mening himoyam ostidagi S.X.Kariyevga u yoki bu hodisa yuzasidan qilingan harakatni jinoyat darajasida ta’riflagan holda, uni Jinoyat kodeksining 1863-moddasi 4-qismi “a,b” bandlari bilan kvalifikatsiya qilgan.
Biroq tergov organi bu holatda ayblov qarorida kvalifikatsiya qilinayotgan jinoyatni dispozitsiyasida körsatilgan zaruriy belgilarini aniq harakat yoki harakatsizlik bilan boğlab isbotlaşga harakat ham qilmasdan, ayblovning fabula qismida S.X.Kariyevning barça harakatlarini ta’riflayotganida, Jinoyat kodeksining 207-moddasida nazarda tutilgan mansab sovuqqonligi jinoyatining zaruriy belgilarini bayon qilib, jumladan, “...öz mansablariga sovuqqonlik bilan qarab, öziga yuklatilgan vazifalariga loqaydlik va vijdonsizlarça munosabatda bölgan...”, “öz holiga taşlab qöygan” yoki “nazorat qilmagan” degan jumlalar keltirib, ular orasida Jinoyat kodeksini 1863-moddasi dispozitsiyasida körsatilgan jinoyatni yuridik tavsifini umuman keltirmasdan, ya’ni bila turib sifatsiz yoki qalbakilaştirilgan dori vositalarini işlab çiqargan, tayyorlagan, olgan, saqlagan, taşigan yoki ötkazganligini körsatuvçi birorta ham iboralarni keltirmasdan, lekin ayblov qarorining yakuniy qismida Jinoyat kodeksini 1863-moddasi 4-qismi “a,b” bandlarida körsatilgan jinoyatni sodir qilgan deb “tomdan taraşa tuşgandek” qilib, qisqaça xulosa çiqarib qöyavergan.
Vaholanki, şaxsni JKning 1863-moddasida körsatilgan jinoyatni sodir qilişda ayblaş uçun avvalambor, bu şaxs aynan sifatsiz yoki qalbakilaştirilgan dori vositalarini, buyurtmaçiga yetkazib beriş yoki bevosita iste’molçiga realizatsiya qiliş maqsadini közlagan holda, bila turib ularni işlab çiqargan, tayyorlagan, olgan, saqlagan, taşigan yoki ötkazgan bölişi kerak.
Körsatilgan hollarda jinoyat maxsus maqsadining yöqligi JKning 1863-moddasi böyiça javobgarlikni istisno kiladi. Sababi - sub’yektiv tomondan bu jinoyat qasddan sodir etiladi.
Dastlabki tergov organi himoyamdagi S.Kariyevni JK 1863-moddasi bilan ayblaşda mazkur jinoyat tarkibining asosiy elementi bölgan sub’yektiv tomon – qasd borligi isbotlab berilmagan, sud tergovida ham “DOK 1 MAKS” va “Ambronol” siroplari tarkibidagi yordamçi vosita - propilenglikol örniga zaharli hisoblangan etilenglikol yoki dietilenglikol mavjudligidan S.Kariyevning xabari bölganligi, mazkur holat odamlarning ölimiga sabab bölişi mumkinligini bilgani va bunday oqibatlarni yuz berişini istaganligini tasdiqlovçi bironta dalil aniqlanmadi.
Bundan taşqari, S.Kariyev Davlat markazi direktori lavozimida işlab kelib, ğarazgöylik yoki boşqa manfaatlarni közlab, fuqarolarning huquqlari va qonun bilan qöriqlanadigan manfaatlariga hamda Davlat va jamiyat manfaatlariga jiddiy zarar yetkazilişiga sabab bölgan hujjatlarni qalbakilaştirganligi uçun, unga Özbekiston Respublikasi JKning 209-moddasining 1-qismi va şunday hujjatlarni takroran qalbakilaştirganligi uçun 209-moddasining 2-qismi “a” bandi bilan ayblov e’lon qilingan.
Lekin ayblov xulosasida S.Kariyev özining aynan qaysi hujjatlarni qalbakilaştirib, mansab soxtakorligi jinoyatini sodir etganligi bayon qilinmagan.
S.Kariyevga nisbatan e’lon qilingan ayblovda faqatgina Ekspertlar kengaşi kotibi U.Temirov Ekspertlar kengaşining 25.05.2022 yildagi 10-sonli majlis bayonnomasining bir nusxasidan inspeksion tekşiruv ötkazilişi belgilangan 12 ta korxonalar röyxatidan “Marion Biotech PVT. Ltd.” korxonasini Kengaş a’zolarining xabardorligisiz olib taşlab, şu tariqa bayonnomani qalbakilaştirganligi bayon qilingan. Lekin S.Kariyevning özi yoki boşqa şaxs bilan birga hujjatlarni qalbakilaştirganligi haqida jinoyat işida ma’lumot mavjud emas.
Lekin tergov organi S.Kariyevga u sodir etmagan harakatlari uçun asossiz ravişda ortiqça ayblov e’lon qilgan.
Şaxsni JKning 209-moddasida körsatilgan jinoyatni sodir etişda ayblaş uçun, mansabdor şaxs ğarazgöylik yoki boşqa manfaatlarni közlab rasmiy hujjatlarga bila turib soxta ma’lumotlar va yozuvlar kiritişi, hujjatlarni qalbakilaştirişi yoki bila turib soxta hujjatlar tuzişi va taqdim etişi fuqarolarning huquqlariga yoki qonun bilan qöriqlanadigan manfaatlariga yoxud davlat yoki jamoat manfaatlariga jiddiy zarar yetkazilişiga sabab bölganligi talab qilinadi.
Lekin takror ta’kidlaş lozimki, S.Kariyev biron bir rasmiy hujjatga soxta ma’lumot yoki yozuv kiritmagan. ularni qalbakilaştirmagan yoki soxta hujjatlar tuzmagan.
Xuddi şuningdek, uşbu ayblov böyiça “takroran” hujjatlarni qalbakilaştirganlik alomati ham asossiz e’lon qilinganligi körinadi. Çunki har ikkala ayblov söz bir hujjat töğrisida, ya’ni U.Temirov tomonidan qalbakilaştirilgan Ekspertlar kengaşining 25.05.2022 yildagi 10-sonli majlis bayonnomasi haqida bormoqda.
Tergov organi esa uşbu holatga umuman baho bermasdan, S.Kariyevning ayblovini sun’iy ravişda börttirib körsatiş maqsadida unga nisbatan bir xil ayblovni ikki marta körsatib, birinçi holatda xuddi şu ayblov böyiça 209-moddasi 1-qismi, keyin xuddi şu holatda xuddi şu ayblov böyiça JKning 209-moddasi 2-qismi “a” bandi bilan ayb e’lon qilgan.
Özbekiston Respublikasi JPKning 951-moddasiga köra, faktik ma’lumotlar qonunga xilof usullar orqali yoki jinoyat protsessi iştirokçilarini qonun bilan kafolatlangan huquqlaridan mahrum qiliş yoki bu huquqlarni çeklaş yöli bilan yoxud uşbu Kodeks talablari buzilgan holda olingan bölsa, şu jumladan jinoyat protsessi iştirokçilariga yoki ularning yaqin qarindoşlariga nisbatan qiynoqqa soliş va boşqa şafqatsiz, ğayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvçi muomala hamda jazo turlarini qöllagan holda, jabrlanuvçi, guvoh, gumon qilinuvçi, ayblanuvçi, sudlanuvçining suriştiruvdagi, dastlabki tergovdagi sudda dalillar majmui bilan öz tasdiğini topmagan körsatuvlaridan olingan bölsa, ular dalil sifatida maqbul emas deb topiladi.
Özbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2014 yil 23 maydagi 07-sonli “Sud hukmi töğrisida”gi qarorining 16-bandiga köra, JPKning 463-moddasiga köra, ayblov hukmi taxminlarga asoslangan bölişi mumkin emas va faqat sudlanuvçining jinoyat sodir etişda aybli ekanligi sud muhokamasi davomida isbot qilingan taqdirdagina çiqariladi. Ayblov hukmiga jinoyat sodir etilişining iş böyiça barça mumkin bölgan holatlarini tekşiriş, iş materiallarida ma’lum bölib qolgan barça kam-köstni töldiriş, yuzaga kelgan hamma şubha va qarama- qarşiliklarga barham beriş natijasida yiğilgan işonçli dalillargina asos qilib olinişi lozim. Şundan kelib çiqib, sudlanuvçi tomonidan tergovda yoki sudda aybini böyniga oliş holati u iş böyiça töplangan hamda sudda tekşirilgan boşqa dalillar bilan xolisona isbotlangan taqdirdagina ayblov hukmi çiqarişga asos böla oladi.
Özbekiston Respublikasi Oliy sudining 2014 yil 23 maydagi 07-sonli «Sud hukmi töğrisida»gi Plenum qarorining 5-bandida sudlarning e’tibori, JPK 22-moddasiga binoan iş böyiça haqiqatni aniqlaş uçun faqat qonunda nazarda tutilgan tartibda töplangan, tekşirilgan va baholangan ma’lumotlardan foydalaniş mumkinligiga qaratilişi belgilangan.
Uşbu Plenum qarorining 16-bandiga köra, JPKning 463-moddasiga köra, ayblov hukmi taxminlarga asoslangan bölişi mumkin emas va faqat sudlanuvçining jinoyat sodir etişda aybli ekanligi sud muhokamasi davomida isbot qilingan taqdirdagina çiqariladi. Ayblov hukmiga jinoyat sodir etilişining iş böyiça barça mumkin bölgan holatlarini tekşiriş, iş materiallarida ma’lum bölib qolgan barça kam-köstni töldiriş, yuzaga kelgan hamma şubha va qarama- qarşiliklarga barham beriş natijasida yiğilgan işonçli dalillargina asos qilib olinişi lozim. Şundan kelib çiqib, sudlanuvçi tomonidan tergovda yoki sudda aybini böyniga oliş holati u iş böyiça töplangan hamda sudda tekşirilgan boşqa dalillar bilan xolisona isbotlangan taqdirdagina ayblov hukmi çiqarişga asos böla oladi.
Özbekiston Respublikasi JPKning 81-moddasi talabiga asosan ijtimoiy xavfli qilmişning yuz bergan-bermaganligini, şu qilmişni sodir etgan şaxsning aybli-aybsizligini va işni töğri hal qiliş uçun ahamiyatga molik boşqa holatlarni suriştiruvçining, tergovçining va sudning qonunda belgilangan tartibda aniqlaşiga asos böladigan har qanday haqiqiy ma’lumotlar jinoyat işi böyiça dalil hisoblanişi belgilangan bölsa-da, tergov organining sudlanuvçi S.Kariyevni Özbekiston Respublikasi JKning 1863-moddasi 4-qismi “a” bandi, 209-moddasi 1-qismi, 1863-moddasi 4-qismi “a, b” bandlari, 209-moddasi 2-qismi “a” bandida nazarda tutilgan jinoyatlarini sodir etganligi haqidagi xulosasi taxminlarga asoslangan bölib, uning aybini tasdiqlovçi dalillar jinoyat işida mavjud emasligi körinadi.
Yuqoridagilarga köra, suddan sudlanuvçi S.Kariyevning jinoyat sodir etişda aybli ekanligi sud muhokamasi davomida öz isbotini topmaganligi va uning sodir etilgan jinoyatga daxli bölmaganligi sababli, jinoyat işining S.Kariyevga oid qismini bekor qilib, uni JPKning 83-moddasi 3-qismiga asosan aybsiz deb topişni va reabilitatsiya qilişni, şuningdek, S.Kariyevning yetkazilgan mulkiy ziyonni qoplaş hamda ma’naviy va boşqa ziyon oqibatlarini JPKning 304-312-moddalarida nazarda tutilgan tartibda bartaraf qiliş huquqiga ega ekanligini e’tirof etişini söraymiz.
Şuningdek, suddan iş böyiça yakuniy qaror çiqariş vaqtida S.Kariyevning şaxsini tavsiflovçi holatlarni, jumladan uning şaxsini, muqaddam sudlanmaganligini, doimiy ravişda ijtimoiy foydali mehnat bilan şuğullanib kelganligini, oilada yolğiz boquvçi ekanligini, qaramoğida turmuş örtoği va voyaga yetmagan farzandlari borligini, soğligi yaxşi emasligini inobatga olişini söraymiz, deyiladi Sardor Kariyevni himoya qilayotgan advokatlarning himoya nutqida.
