Laboratoriyada qilçalar hosil qilgan zaryad bakteriyalarni zararlaydigan kislorodning faol şakllari paydo bölişiga olib kelgan.
Pekin universitetining stomatologiya maktabi tadqiqotçilari pyezoelektrik qilçalarga ega, qölda işlatiladigan tiş çötkasini işlab çiqqan. Tiş tozalaş paytida bu qilçalar karaşni mexanik usulda ketkazadi va egilganda elektr zaryadi hosil qiladi. Tadqiqot 2026-yil 4-noyabrda Science Advances jurnalida eʼlon qilingan.
Qilçalar polivinilidenftoriddan (PVDF) tayyorlangan. Ularga pyezoelektrik xususiyat beriş uçun polimer tolalari çözilgan va qizdirilgan. Bunday materialning şakli özgarganda, uning yuzasida elektr zaryadi paydo böladi. Buning uçun zarur energiya çötka harakatidan olinadi, şuning uçun unga batareyka kerak emas. Tolalarni tayyorlaş jarayoni Nature naşridagi materialda bayon qilingan.
Qilçalardagi zaryad atrofdagi suyuqlikda kislorodning faol şakllari hosil bölişiga yordam beradi. Reaksiyaga tez kirişuvçi bu zarraçalar bakteriyalarning hujayra membranalarini zararlaydi. Yuzadagi zaryad mikroblarning tolalarga yopişib olişiga ham tösqinlik qiladi.
Laboratoriya tajribasida qilçalar parodontit bilan boğliq Porphyromonas gingivalis bakteriyasining yaşovçanligini pasaytirgan. Mualliflar bakteriya membranalarida oksidlaniş oqibatidagi şikastlanişni aniqlagan. Ularning talqiniga köra, bu membrana orqali moddalarni taşiydigan oqsillar tizimi faoliyatini buzgan. Laboratoriya natijalari va klinik tekşiruv tartibi AAAS xabarida bayon qilingan.
Klinik sinovga voyaga yetgan 115 nafar kişi jalb qilingan. Iştirokçilarning bir qismi pyezoelektrik tolali çötkalardan, boşqalari esa neylon qilçali oddiy çötkalardan foydalangan. Barça iştirokçilarga tişlarini kuniga ikki marta tozalaş böyiça bir xil yöriqnoma berilgan. Kuzatuv uç oy davom etgan. Sinov davomida stomatologlar iştirokçilarni körikdan ötkazgan va tiş karaşidan namunalar olgan.
Tajribaviy çötkadan foydalanganlarda tiş karaşi körsatkiçi taxminan 40 foizga, oddiy çötka işlatganlarda esa taxminan 15 foizga pasaygan. Milklarning yalliğlanişi va qonaşi ham yangi çötka işlatganlarda köproq kamaygan. Natijalarga oid raqamlar Medical Xpress naşrida keltirilgan.
Karaşning genetik tahlili yangi çötkadan foydalanganlarda oğiz böşliği kasalliklari bilan boğliq bir neçta bakteriyaning nisbiy uluşi kamayganini körsatgan. Alohida laboratoriya tekşiruvida mualliflar tiş emali yuzasining şikastlanişini ham, materialning inson hujayralariga zaharli taʼsirini ham aniqlamagan. Çötkadan uzoq muddat foydalaniş kariesning uçraş çastotasiga qanday taʼsir qilişini esa hali tekşiriş kerak.
