— 60-marotaba o‘tkazilgan Myunxen konferensiyasi bugungi global tartibsizlik fonida qanchalik o‘z ahamiyatini saqlab qolgan?
— Myunxen konferensiyasi boshlanganda sovet ittifoqi bor edi va sovuq urush bo‘layotgan edi. Myunxen xavfsizlik konferensiyasi 1962 yili GFRning Myunxen shahrida ta’sis etilgan, boshida harbiy konferensiya deb nomlangan. Bu yilgi sammitda 40 dan ortiq davlat rahbarlari ishtirok etdi, jami 150 ta davlatdan delegatlar qatnashdi. Bu konferensiyani harbiy sohadagi eng katta forum deyish mumkin. U yerda imkon qadar erkin fikr almashinuvi bo‘ladi.
Bu yilgi konferensiyada 4 ta asosiy katta mavzu ko‘tarildi: Ukraina urushi, Yaqin Sharqdagi mojaro, Yevropa xavfsizligi va NATO taqdiri. Mana shu to‘rtta masala bo‘yicha ancha jiddiy fikrlar o‘rtaga chiqdi, tomonlarning qarashlari har xil. Uchinchi yildirki bu konferensiyaga Rossiya taklif qilinmadi. Tashkilotchilarning Rossiyaga nisbatan munosabati salbiylashib bo‘lgan.
— Rossiyalik muxolifatchi Navalniyning Myunxen konferensiyasi arafasidagi vafoti tasodifmi?
— Tasodif emas. Navalniy 3 yil Rossiya qamog‘ida edi va u siyosiy motivlar bilan qamalgan edi. Kreml uning har kunlik holatini kuzatib borgan, u geosiyosiy maydonda ham muhim shaxslardan edi. Kreml uchun Navalniy tasodif emas. Dunyo hamjamiyati uchun bu tasodif bo‘lishi mumkin, chunki uning holati haqidagi ma’lumotlar kam edi. Lekin Navalniy o‘limidan 3 kun oldin advokati bilan ko‘rishgan, uning aytishicha, Navalniyning holati yaxshi bo‘lgan. Uning jasadi haligacha yaqinlariga berilmagan. Bu degani Navalniy jasadida qiynoq yoki zaharlanish haqida ma’lumotlar bo‘lsa kerak.
Rossiya va G‘arb o‘rtasidagi to‘qnashuv strategik zich holatga keldi. Kreml uchun dunyo hamjamiyatining, G‘arb jamiyatining fikri muhim emas. Navalniy o‘limi Rossiya propagandasiga ta’sir qilmaydi. Navalniyning xotini aytishicha, u o‘ta og‘ir sharoitda saqlangan va murakkab qiynoqlarga solingan. Uni maqsadli ravishda shunday holatga olib kelishgani ehtimoli yuqori.
Munosabat bildirayotgan siyosatchilar Kreml ham bizdek ratsional fikrlaydi, deb o‘ylashi tabiiy. Lekin jamoatchilik fikri xavf sifatida ko‘rilishi ehtimoli katta. Navalniy vaqti kelib qamoqdan chiqsa ham, unda liderlikni namoyish etish sog‘lom ruhiy va jismoniy resurslar qolmagan bo‘ladi, deb o‘ylagandim. Lekin Kreml ongli ravishda Navalniyni qiynoqlar va og‘ir sharoit bilan o‘ldirdi. Dunyo hamjamiyatiga Putin va uning tizimi o‘zini darg‘azab va keskin harakatlarga qo‘l ura olishini ham ko‘rsatayotgan bo‘lishi mumkin.
