Quyoshdagi chaqnashlar, quyosh shamoli va magnit bo‘roni – bu Yer uchun rostdan ham xavflimi?

Quyoshdagi faol jarayonlar nimaga ta’sir qiladi?

Yerda kuzatiladigan ko‘plab fizik va biologik hodisalarning kechishi, xususan, iqlimning o‘zgarishi, xilma-xil kasalliklarining davriy ravishda takrorlanishi, ionosferadagi hodisalar, Yer magnit maydoni “bo‘ronlari” va kosmonavtlar uchun radiatsiya xavfining tug‘ilishi - bularning hammasiga Quyoshda ro‘y beradigan turli faol jarayonlar sababchi ekani fanga anchadan beri ma’lum.

Oxirgi yillarda Quyosh elektromagnit to‘lqinlarining ko‘zga ko‘rinmaydigan qisqa to‘lqinli diapazonlarida ham yetarlicha intensiv nurlanish aniqlandi. Bu nurlar ultrabinafsha, rentgen va gamma nurlari bo‘lib, Quyoshdagi aktiv hodisalar bu nurlar intensivligining ortishida asosiy manba bo‘lib xizmat qiladi. Quyosh chaqnashlari va eruptiv protuberaneslardagi portlash tufayli, bu nurlar oqimiga katta energiyali elementlar zarrachalar oqimi ham qo‘shiladi. Quyosh shamoli deyiluvchi bu oqimning intensivligi Quyosh aktivligining fazasiga mos ravishda o‘zgarib boradi. Quyoshdan kelayotgan korpuskulyar zarrachalar, radiatsion nurlar intensivligining bu xilda o‘zgarib turishi Quyoshning aktivlik darajasiga bog‘liq bo‘lib, dog‘lar sonining o‘zgarib turishi bilan bir xilda kechadi.

Quyosh shamolining radioto‘lqinlariga ta’siri

“Quyosh shamoli” Yerga yetib kelgach, turli geofizik hodisalarning kelib chiqishiga sabab bo‘ladi. Geofizik hodisalar esa, o‘z navbatida, planetamizning biologik sferasiga ta’sir etadi. Natijada ko‘plab biologik hodisalarning kechishida Quyosh aktivligi o‘zgarishi o‘z aksini topadi. Quyosh aktivligining past yoki yuqori darajada kuzatilishi birinchi navbatda, Yer atmosferasining yuqori qatlamlarida “aks sado” beradi. Xususan, Quyosh radiatsiyasi tufayli ionosferaning ionlanish darajasi ortadi. Bu esa, o‘z navbatida, atmosferaning bu qatlamlarining elektr o‘tkazuvchanligini, elektromagnit nurlarni qaytara olish qobiliyatini o‘zgartiradi. Ba’zan Quyoshdan kelayotgan kuchli korpuskulyar oqim ionosferada qisqa uzunlikdagi elektromagnit to‘lqinlarining yutilish darajasini shu qadar orttiradiki, natijada atomlar yuqori ionlanishi tufayli, uzoq masofaga qisqa radioto‘lqinlari uzatilishida bir necha daqiqali uzilish kuzatiladi. 1959 yili 9 may kuni Quyoshda kuchli xrososfera chaqnashi kuzatildi. 10 va 12 mayda ham Quyoshda bir necha chaqnashlar kuzatildi. 11 mayda AQShda radio, telegraf, telefon aloqalari ancha muddatga ishda chiqdi. 12 mayda eslatilgan chaqnashlardan otilgan korpuskulyar oqim Yerga yetgach, osmonda qutb yog‘dusi kuzatildi.

Quyosh faolligi va kasalliklar o‘rtasidagi bog‘liqlik

Quyosh aktivligi va epidemik kasalliklar orasidagi bog‘lanishni o‘rganishda rus olimi, professor A.L.Chijyevskiyning hissasi katta. U keng tarqaladigan o‘lat, vabo, qaytarma tif, bo‘g‘ma kabi epidemik kasalliklarni o‘rganib, ularning boshlanishi, rivojlanishi va tugashi Quyosh aktivligiga mos kelishini aniqladi.

Bundan tashqari, fanda Quyosh chaqnashining yurak-qon tomir kasalligiga ta’sirini o‘rganib, miokard infarkti kasalligi bilan Quyosh chaqnashi orasida kuchli bog‘lanish mavjudligi ham aniqlangan. Shu bilan birga, Quyosh aktivligi bilan inson asab sistemasi o‘rtasidagi bog‘lanishni o‘rganish ham ijobiy natija bergan. Ya’ni Quyosh chaqnashi kishi asab sistemasi normal faoliyatining vaqtincha buzilishiga olib kelishi ma’lum bo‘lgan.