Tayvanda so‘nggi 25 yildagi 7,4 magnitudali eng kuchli zilzila kamida to‘qqiz kishining hayotiga zomin bo‘ldi va 700 nafardan ortiq kishi jarohat oldi. Ammo bunday kuchli tabiiy ofat uchun vayronagarchiliklar ko‘lami, eng muhimi, insonlar qurbonlari soni nisbatan kichik. Nega? Taqqoslash uchun: 1999 yilda xuddi shunday magnitudali zilzila bu yerda 2 mingdan ortiq odamning hayotiga zomin bo‘lgan edi. BBC tabiiy ofat oqibatlariga Tayvanda qanday tayyorgarlik ko‘rilganini tahlil qildi.
Tayvandagi AQSh elchisi vazifasini bajaruvchi Sandra Oudkirk ijtimoiy tarmoqda Tayvan xalqiga yo‘llagan murojaatida: «Tayvan butun dunyoga tabiiy ofatlarning oldini olish, tabiiy ofatlarni bartaraf etish va gumanitar yordam ko‘rsatishning muvaffaqiyatli modelini namoyish etdi», deb yozdi.
Tayvanda zilzilalar kam uchraydigan hodisa emas: orol ikkita tektonik plitalarning tutashgan joyi yaqinida joylashgan. Zilzilalar aholi kam yashaydigan va asosan sharqiy qirg‘oqlardagi qishloq joylarida sodir bo‘ladi.
5 mingdan ortiq binolarni vayron qilgan va 2,4 mingdan ortiq odamning o‘limiga sabab bo‘lgan 1999 yildagi zilzila (21 sentabrda sodir bo‘lgani sababli orolda «Zilzila 921» deb nomlangan) hukumatni qurilish me’yorlari va tabiiy ofatlarni boshqarish qonunlarini qayta ko‘rib chiqishga majbur qildi.
21 sentabrda Tayvan bo‘ylab har yili tabiiy ofatlarni boshqarish bo‘yicha mashg‘ulotlar kuni nishonlanadi. Shu kuni fuqarolarning mobil telefonlariga zilzila va sunami kabi ofat haqida ogohlantirish yuboriladi, orol bo‘ylab maktablarda evakuatsiya mashqlari o‘tkaziladi.
Zilzilalarga chidamli qurilish materiallari ishlab chiqaruvchi Tayvanning Alfa Safe kompaniyasini boshqaradigan qurilish muhandisi Tay Yun-fa so‘zlariga ko‘ra, qat’iy qurilish qoidalari orolni tabiiy ofatlarga yaxshiroq tayyorlashga yordam bergan bo‘lsa-da, ba’zi ishlab chiqaruvchilar hali ham yangi qoidalarni chetlab o‘tib, bino qurmoqda.
«Loyihani ishlab chiqish jarayonida arzon narxlar mo‘ljalga olinadi, shuning uchun eng yaxshi sifatga erishish mumkin emas», dedi u.
London Universitet kolleji geotexnik zilzila muhandisligi professori Ziggi Lyubovski Tayvandagi vayronagarchilik aks etgan fotosuratlardagi ko‘plab binolar ancha eski ko‘rinishi va zamonaviy qurilish standartlariga javob bermasligini ta’kidladi. «Qiyshayib qolgan, ammo qulamagan binolar – dizayn xususiyati emas, balki ko‘proq omad omilidir», dedi u. Uning fikricha, qulagan uylar o‘rniga quriladigan yangi uylar zamonaviy talablarga javob beradigan bo‘ladi.
