Mitsubishi Fusödan BharatBenz’gaça – Mercedes-Benz yuk avtomobillari işlab çiqaruvçi neçta kompaniyaga egalik qiladi?
|19:58 / 26.05.202417 27216 min
Bugun jahon iqtisodiyotini yuk avtomobillarisiz tasavvur qilib bölmaydi. Mahsulotlarning qariyb yarmi ular yordamida taşiladi. Şu sababli ham jahon bozorida turli hajmdagi yuk avtomobillariga bölgan talab ortib bormoqda. Sönggi yillarda dunyoda 80 ga yaqin kompaniya har yili 4 mln dona atrofida turli hajmdagi yuk avtomobillarini işlab çiqarmoqda.
Foto: Kun.uzFoto: Kun.uz
Agar avtosanoat tarixiga qaralsa, ilk yuk avtomobillari yengil avtomobillar bilan bir xil paytda tayyorlana boşlanganini köriş mumkin.
Jumladan, 1896 yilda Gottlib Daymler birinçi yuk taşuvçi transportni yasab çiqadi. U dvigatel bilan jihozlangan tirkama körinişida bölgan. Keyinçalik yengil yuk avtomobillari tayyorlana boşlanadi.
Dunyodagi birinçi oğir yuk avtomobili 1923 yilda Karl Bensning korxonasida tayyorlangan. U dizelda harakatlangan.
Öşa paytlarda dunyo böylab yuklar asosan temiryöl va orqali va kemalarda taşilgan. Keyinçalik, ikkinçi jahon uruşi arafasida yuk avtomobillari birmunça köpaydi va turli mamlakatlarda yuklarning bir qismi ularda taşila boşlandi.
Yuk avtomobillarining mukammallaşişi va ularda yuk taşişning ortişi Ikkinçi jahon uruşidan keyin boşlanadi. Talab ortgaç turli kompaniyalar özlari işlab çiqarayotgan yuk avtomobillarini mukammallaştira boşlaşadi.
Masalan, dvigatellar kabina ostiga joylaştiriladi. Bunda haydovçiga şovqin kamroq eşitiladigan böladi. Dvigatellar quvvati oşiriladi va natijada yuk avtomobillari köproq yuk kötariş imkoniyatiga ega bölişadi.
Şuningdek, 1970-80 yillarga kelib kabinada haydovçi uçun qulayliklar qilinadi. Ixçam sovitkiç, muzlatkiç örnatiladi. Yotoqxona qöşiladi.
Şunga yaraşa dunyo iqtisodiyoti keskin rivojlanadi va natijada yuk avtomobillarida taşuvlar hajmi ortib boradi.
Hatto dunyoda juda köp yuk orta oladigan super tankerlar va boşqa yirik kemalar qurila boşlaganda ham yuklarni yuk avtomobillarida taşiş hajmi pasaymaydi.
Ma’lumotlarga köra, sönggi 10-15 yilda dunyo böylab barça yuklarning 40 foizi yuk avtomobillari orqali taşilmoqda.
Jumladan, 2022 va 2023 yillarda dunyo böylab yuklarning 41 foizi yuk avtomobillarida, 32 foizi kemalarda, 23 foizi temiryöllar orqali, 4 foizi havo transporti orqali taşilgan. Prognozlarga köra, keyingi 5-6 yilda ham bu körsatkiçlar özgarmaydi.
Yuk avtomobillarida yuk taşiş hajmi mö’tadil turar ekan, ularni işlab çiqariş ham ortib bormoqda. Bugun bu sohada dunyo böylab yuzga yaqin brendlar örtasida keskin raqobat ketmoqda.
Quyida dunyodagi yuk avtomobillari işlab çiqaruvçi yirik kompaniyalar haqida ma’lumot beramiz.
Mavzuga oid
Daimler Group
Germaniyaning Daimler Group korporatsiyasi yuk avtomobillari işlab çiqariş böyiça dunyoda birinçi örinda turadi. Bu konsern tarkibidagi korxonalarda Mercedes-Benz, Western Star, Freightliner, Mitsubishi Fuso, Setra, Thomas Built Buses va BharatBenz nomlari ostida yuk avtomobillari tayyorlanadi.
Korporatsiya nomi 1998 yilgaça Daimler-Benz bölgan, öşa yili DaimlerChrysler deb özgartirilgan. U 2007 yilda Daimler AG, 2022 yildan boşlab Mercedes-Benz Group nomini olgan.
2021 yilda Mercedes-Benz korporatsiyasining yuk avtomobillari işlab çiqaruvçi bölimi Daimler Truck nomi ostida alohida kompaniyaga aylantiriladi. Hozirda uning 35 foiz aksiyasi Mercedes-Benz Group’da, qolgani boşqalarda.
Bugungi kunda Daimler Truck kompaniyasining Şimoliy Amerika va Meksikada yuk maşinalari, tirkamalar va quriliş texnikalari işlab çiqaruvçi 15 ta zavodi bor. Ularda asosan Freightliner, Western Star va Thomas Built Buses rusumlari tayyorlanadi.
Yevropa va Janubiy Amerikada Mercedes-Benz rusumidagi yuk avtomobillarini işlab çiqaruvçi 9 ta zavodi bor. Osiyoda Mitsubishi Fuso Yaponiyada, BharatBenz Hindistonda işlab çiqariladi.
Bundan taşqari, Xitoyda Foton rusumli yuk avtomobillarini tayyorlovçi Beijing Foton Daimler Automotive Co. Ltd kompaniyasida ham Daimler Truck hissador hisoblanadi. Kompaniyaning Indoneziyada ham yiğuv korxonasi faoliyat yuritadi.
2023 yilda kompaniya korxonalarida turli brendlar ostida yarim million dona atrofida yuk avtomobillari işlab çiqarilgan.
TATA Motors Limited
TATA Motors Limited – Hindistonning avtomobillar işlab çiqaruvçi yirik kompaniyasi hisoblanadi. Uning yuk avtomobillar işlab çiqaruvçi bölimi 1945 yilda taşkil etilgan.
Kompaniya avvaliga litsenziya asosida nemislarning Daimler AG kompaniyasi yuk avtomobillarini işlab çiqargan. Keyinçalik öz rusumlarini tayyorlagan.
Hindlarning nemis kompaniyasi bilan hamkorligi uzoq yillardan buyon davom etib kelyapti. Hozirgi kunda kunda TATA Motors Limited’ning 10 foiz aksiyalariga Mercedes-Benz Group egalik qiladi.
Sönggi yillarda bu kompaniya har yili qariyb 200 ming dona örta va yirik yuk avtomobillarini işlab çiqarib kelmoqda. Kompaniya tayyorlayotgan yuk avtomobillari dunyoning köplab davlatlarida sotiladi.
Dongfeng
Xitoyning Dongfeng kompaniyasi 1969 yilda taşkil etilgan. Kompaniya harbiylar uçun yuk avtomobillari işlab çiqargan. 1978 yildan boşlab oddiy yuk avtomobillari tayyorlay boşlagan.
1990-yillar boşlaridan kompaniya yengil avtomobillar ham işlab çiqarişga ötgan.
Keyinçalik kompaniya yuk avtomobillari işlab çiqaruvçi bölimini Dongfeng Trucks nomi ostida alohida qiladi. Dongfeng Trucks Şvetsiyaning Volvo kompaniyasi bilan qöşma korxona taşkil etgan va hamkorlikda yuk avtomobillari işlab çiqarilmoqda.
Bugun kompaniya yuk avtomobillari Şarqiy Yevropa, Janubiy Amerika, Yaqin Şarq, Janubiy-Şarqiy Osiyo va Afrika davlatlarida muvaffaqiyatli sotilmoqda.
Dongfeng Trucks işlab çiqarayotgan yuk avtomobillari Ğarbning taniqli avtokompaniyalari tayyorlayotgan yuk avtomobillaridan qariyb ikki barobar arzon sotilmoqda. Sifat böyiça esa raqobatçilardan qolişmaydi.
Narxlarning keskin arzonligiga asosiy sabab Xitoydagi arzon işçi kuçi hisoblanadi. Dongfeng Trucks yuk avtomobillari uçun işlatiladigan detallar ham raqobatçilarnikiga nisbatan arzonroq tayyorlanadi.
Dongfeng Trucks har yili örtaça 150 mingdan oşiq yuk avtomobillari işlab çiqarib sotadi.
Navistar International Corp
Navistar International Corporation 1902 yilda International Harvester nomi ostida taşkil etilgan va u International brendi ostida yuk maşinalari işlab çiqargan.
U Navistar International Corporation nomini 1986 yilda olgan. 2016 yilda kompaniya Volkswagen Truck and Bus bölimi tarkibiga kirgan. Öşandan buyon u Volkswagen Group’ning şu’ba korxonasi hisoblanadi.
Keyinçalik nemislar Volkswagen Truck and Bus’ning nomini Traton Group deb özgartirişadi. Hozirda Navistar International Corporation’ning qariyb 20 foiz aksiyasiga Traton Group egalik qiladi.
Traton Group kompaniyasi Navistar International’dan taşqari MAN, Scania, Volkswagen Caminhões e Ônibus brendlariga ham egalik qiladi. Kompaniya har yili Navistar International brendi ostida 150 ming atrofida yuk avtomobillari işlab çiqaradi.
Kompaniya öz avtomobillarini dunyo böylab sotadi. Ular köproq AQŞ, Kanada, Meksika, Janubiy Amerika, Avstraliyada ommaboproq hisoblanadi. Bundan taşqari, buyurtmalar asosida harbiylarga yuk avtomobillari tayyorlab beriladi.
Volvo Group
Şvetsiyaning Volvo Group konserni ham qariyb 100 yillik tarixga ega. U 1927 yilda taşkil etilgan. Aslida Volvo nomi savdo belgisi sifatida 1911 yilda röyxatdan ötkazilgan. 1915 yildan boşlab kompaniya avtomobillar uçun ehtiyot qismlar tayyorlay boşlagan.
Keyinçalik Volvo avtomobil işlab çiqarişga qaror qiladi va 1927 yilda özining ilk avtomobilini çiqaradi. Keyinçalik kompaniya yuk avtomobillarini işlab çiqarişga köproq urğu beradi.
Ötgan yillar mobaynida Volvo Group bir neçta yuk avtomobillari va avtobuslar işlab çiqaruvçi kompaniyalarni öz tarkibiga qöşib oladi. Söng yuk avtomobillari işlab çiqaruvçi bölimini Volvo Trucks Corporation deb alohida nomlaydi.
Jumladan, konsern bugungi kunda Volvo Penta, Amerikaning Mack, Rokbak Prevost, Fransiyaning Renault Trucks, Arquus, Kanadaning, Prevost va Nova Bus brendlarga egalik qiladi.
2021 yilda Volvo Trucks Corporation 122 ming 525 dona, 2022 yilda 145 ming 195 dona, 2023 yilda 150 ming donadan oşiq yuk avtomobillari işlab çiqargan.
Jahonda sotilayotgan oğir yuk avtomobillarining (16 tonnadan oşiq yuk kötaradigan) 40 foizdan oşiqroğini Volvo Trucks Corporation işlab çiqaradi.
Kompaniya Yevropa yuk avtomobillari bozorining 40 foiz, Şimoliy Amerikada 25 foiz, Janubiy Amerikada 8 foiz, Osiyoda 20 foiz, Afrika va Okeaniyada 6 foizini egallaydi.
Hino Motors Limited
Hino Motors, Ltd. kompaniyasi tarixi ham 20-asrning birinçi yarmiga borib taqaladi. Kompaniya 1942 yilda taşkil etilgan. Öşanda uning nomi Hino Heavy Industry Co., Ltd. bölgan.
Ikkinçi jahon uruşidan söng kompaniya öz nomidan Heavy – oğir sözini olib taşlaydi va kemalar uçun dvigatellar tayyorlovçi bölimini yopadi. Söng yuk avtomobillari hamda avtobuslar işlab çiqarişga urğu beradi.
1948 yilda kompaniya nomiga “dizel” sözi qöşiladi va u Hino Diesel Industry Co., Ltd deb ataladi. 1953 yilda kompaniya Fransiyaning Renault kompaniyasiga tegişli yuk avtomobillarini litsenziya asosida işlab çiqara boşlaydi.
Keyinroq Hino Toyota bilan hamkorlik qiladi. Şuningdek özining yuk avtomobillarini ham tayyorlaydi. Kompaniya nomi Hino Motors, Ltd. deb özgartiriladi.
1997 yilda Toyota konserni Hino Motors, Ltd.’ning 16,4 foiz aksiyalariga egalik qilardi. 2001 yilda uning boşqaruv paketi Toyota’ga ötadi. Hozir ham unga Toyota egalik qilmoqda. Kompaniya yiliga örtaça qariyb 150 ming dona yuk avtomobili işlab çiqaradi.
Iveco
Yuk avtomobillari işlab çiqaruvçi kompaniyalar orasida Iveco (Industrial Vehicles Corporation sözlarining qisqartmasi) ança “yoş” hisoblanadi. Bu kompaniya 1975 yilda Italiyaning Turin şahrida Fiat tomonidan taşkil etilgan.
Boşqa kompaniyalardan farqli ölaroq Iveco faqat yuk avtomobillari işlab çiqarişga ixtisoslaşgan.
1980 yillarda ança oyoqqa turib olgan bu kompaniya 1986 yilda Ford Motor Company’dan Britaniyadagi yuk avtomobillari işlab çiqaruvçi bölimini, 1990 yilda Ispaniyaning ENASA kompaniyasidan Pegaso va uning Britaniyadagi Seddon Atkinson Group bölimini, 1992 yilda Avstraliyaning ITAL (International Truck of Australia Ltd) kompaniyalarini sotib oladi.
Kompaniya özining ilk yuk avtomobili Iveco Daily’ni 1978 yildan boşlab işlab çiqargan. 1992 yilda Iveco EuroCargo, 1993 yilda Iveco EuroTech yil avtomobili deb topiladi.
2000 yilda Iveco Daily yuk avtomobilining yangilangan rusumi “Yil furgoni” deb topiladi. 2013 yil Iveco kompaniyasini Niderlandiyada röyxatdan ötgan, boş ofisi Londonda joylaşgan CNH Industrial kompaniyasi sotib oladi.
Kompaniya har yili 150 ming atrofida yuk avtomobillari va yarim million dona dvigatellar işlab çiqaradi. Kompaniyaning 19 ta davlatda 49 ta korxonasi bor. Ularda qariyb 40 ming xodim işlaydi.
Bugun Iveco kompaniyasi Iveco, Iveco Motors, Iveco Magirus, Astra, Seddon Atkinson va Irisbus brendlariga egalik qiladi. Dunyo böylab kompaniyaning mingga yaqin dilerlik bölimlari bor.
PACCAR Inc.
PACCAR Inc. kompaniyasi 1905 yilda AQŞning Sietl şahri yaqinida taşkil etilgan va u asosan poyezd vagonlari uçun jihozlar işlab çiqargan. Kompaniya nomi Pacific Car & Foundry Company bölgan.
1945 yilda kompaniya yuk avtomobillari işlab çiqaruvçi Kenworth Motor Truck Corporation kompaniyasini sotib oladi. Yuk avtomobillari tayyorlaşni boşlagaç 1954 yilda Peterbilt Motors Company, 1958 yilda ekskavator va samosvallar işlab çiqaruvçi Dart Truck Company kompaniyalari ham xarid qilinadi.
1971 yilda Pacific Car & Foundry Company nomining qisqartirilgan şaklida PACCAR Inc. holdingi taşkil etiladi. 1980 yilda xolding Britaniyada yuk avtomobillari işlab çiqargan Fodens Ltd. kompaniyasini sotib oladi.
1995 yilda holding qariyb 300 mln dollar foyda köradi. PACCAR Inc. 1996 yilda Niderlandiyaning DAF Trucks, Britaniyaning Leyland Trucks kompaniyalarini ham xarid qiladi.
Bugun Yevropada kompaniya yuk avtomobillari DAF, Şimoliy va Janubiy Amerikada esa Kenworth va Peterbilt brendlari ostida savdoga çiqariladi.
PACCAR Inc. Tarkibidagi kompaniyalar har yili örtaça 150 ming dona atrofida yuk avtomobillari tayyorlab sotadi.
MAN
MAN ilk bor 1758 yilda Sander’sçe Maschinenfabrik nomi ostida taşkil etilgan. Öşa paytlarda u bosmaxonalar uçun uskunalar işlab çiqargan. 1841 yilda kompaniya Maschinenfabrik Augsburg-Nürnberg AG deb atala boşlangan. 1908 yilda uning nomi qisqarib, MAN’ga aylangan.
Kompaniya yuk avtomobillar işlab çiqarişni 1915 yilda boşlagan. 1921 yilda moliyaviy qiyinçiliklar tufayli MAN aksiyalarining nazorat paketi sotib yuboriladi.
MAN toğ-kon sanoati uçun turli texnikalar tayyorlovçi GHH konserni tarkibiga ötgandan keyin ham yuk avtomobillari işlab çiqarişda davom etadi.
1953 yilda Xitoyda yuk avtomobillari va avtobuslar işlab çiqaruvçi Jinhua Youngman Vehicle Co. Ltd. qöşma korxonasi taşkil etiladi. 1980-yillarda GHH konserni inqirozga uçraydi. Şunda MAN uning tarkibidan çiqadi. Kompaniyaning yangi egalari uni alohida hissadorlik jamiyatiga aylantirişadi.
2013 yilda MAN kompaniyasi Volkswagen AG konserni tarkibiga kiradi. Hozirda u 2015 yilda tuzilgan Volkswagen Truck & Bus kompaniyasining bir bölimi hisoblanadi.
Ma’lumot uçun, 2009 yilda Özbekistonda ham MAN yuk avtomobillari, avtobuslar va boşqa maxsus texnikalar işlab çiqaruvçi “JV MAN Auto-Uzbekistan” qöşma korxonasi taşkil etilgan.
Bugun MAN kompaniyasi yuk avtomobillari va avtobuslardan taşqari turli maxsus texnikalar, yana Germaniya armiyasi uçun harbiy yuk avtomobillari ham tayyorlaydi.
Hozirda dunyo böylab MAN kompaniyasiga tegişli korxonalarda 50 mingdan oşiq odam mehnat qiladi. Ularning 30 mingdan oşiği Germaniyadagi zavodlarda işlaydi.
2023 yilda kompaniya 120 ming atrofida yuk avtomobillari va ularning bazasida turli maxsus texnikalar işlab çiqargan.
Scania
1900 yilda Angliyaning velosipedlar işlab çiqaruvçi Humber kompaniyasi Şvetsiyaning Malme şahridagi Skone sanoat hududida Maskinfabriks-Aktiebolaget Scania bölimini oçadi.
1902 yilda Scania 1,5 tonna yuk kötara oladigan birinçi yuk avtomobilini işlab çiqaradi. 1906 yilda esa 3-3,5 tonna yuk kötara oladigan avtomobil tayyorlanadi.
1911 yilda Scania özining asosiy raqobatçisi Vabis (Vagnfabriks Aktie-Bolaget i Sëdertelge) kompaniyasi bilan birlaşadi. Birinçi jahon uruşi boşlangaç kompaniya Şvetsiya armiyasi uçun yuk avtomobillar va boşqa texnikalar tayyorlab beradi.
Uruşdan söng yuk avtomobillariga talab pasayadi. Oqibatda 1921 yilda Scania-Vabis bankrot deb e’lon qilinadi. Uni Şvetsiyadagi banklardan biri sotib oladi va işlar davom ettiriladi.
Ikkinçi jahon uruşi paytida kompaniya yana Şvetsiya armiyasi uçun yuk avtomobillari, yengil tanklar, zirhli texnikalar tayyorlaydi.
Uruşdan söng Scania-Vabis yana yuk avtomobillari va avtobuslar işlab çiqarişga ötadi. 1958 yilda kompaniyaga maşhurlik va muvaffaqiyat olib kelgan Scania L75 yuk avtomobili konveyerdan çiqadi. Keyinroq boşqa rusumdagi yuk avtomobillari ham çiqarila boşlanadi.
1969 yilda kompaniya nomi Scania-Vabis’dan Scania’ga aylanadi. Köp ötmay Scania Şvetsiyaning yana bir kompaniyasi Saab Automobile AB bilan birlaşadi va Saab-Scania konserni tuziladi.
1978 yildan kompaniya yuk avtomobillari kabinasiga konditsioner örnata boşlaydi. 1995 yilda Saab-Scania konserni parçalandi va Scania alohida böladi.
2015 yilda Scania nemislarning Volkswagen Group konserni tarkibiga kiradi. Kompaniya paydo bölganidan hozirgaça qariyb 1,5 mln dona yuk avtomobillari işlab çiqargan. 2023 yilda esa 100 ming dona atrofida yuk avtomobillari tayyorlangan.
