«Milton» töfoni sekinlaşdi, ammo öz ortidan jiddiy vayrongarçiliklar qoldirmoqda

Florida gubernatori Ron DeSantis Tampa-Beyda jiddiy vayrongarçiliklardan qutulib qolişiga va prognoz qilingan kuçli tölqinlarning eng yomon ssenariysi röy bermasligiga umid qilgan, çunki töfon suvdan oldin quruqlikka yetib keladi. Sinoptiklarning prognozlarida dengiz suvi sathi 4 metrgaça kötarilişi mumkinligi aytilgandi.

DeSantisning xabar qilişiça, «Milton» kamida 19 ta tornadoni yuzaga keltirgan, buning natijasida köplab okruglar talafot körib, 125 ga yaqin uy vayron bölgan, ularning aksari köçma uylar edi.

«Ayni vaqtda evakuatsiya juda xavfli, şuning uçun siz qayerda bölsangiz, öşa yerda boşpana topişingiz va şunçaki yotişingiz lozim», — degan DeSantis.

Sinoptiklarning prognozlariga köra, «Milton» payşanba kuni Floridani kesib ötiş çoğida töfon kuçini saqlab qoladi, ammo Atlantikaga ötganidan keyin, katta ehtimol bilan asta-sekin kuçsizlana boşlaydi.

Ikki hafta oldin «Helen»dan jabrlangan ştatda ikki millionga yaqin kişiga evakuatsiya töğrisida buyruq yuborilgan, yana millionlab kişilar «Milton» ötadigan hududlarda yaşaydi.

Çorşanba kuni davomida Floridadagi yonilği quyiş şoxobçalarining törtdan bir qismida yonilği qolmagandi.

Favqulodda vaziyatlarni boşqariş federal agentligi hududga millionlab litr suv, millionlab porsiyada yegulik, şuningdek boşqa ta’minot buyumlari hamda qöşimça xodimlar yuborgan. Çorşanba kuni agentlik administratori Dinn Krisvell qöşimça yordam «Helen» töfoni oqibatlarini bartaraf etiş uçun ajratilgan resurslardan olinmasligini aytgandi.

DeSantisning sözlariga köra, «Milton» ularni atrofga soçib taşlamasligi uçun favqulodda xizmatlar «Helen»dan qolgan çiqindi uyumlarini olib taşlaş maqsadida 24 soat uzluksiz işlagan.

U Floridaning 70 000 dan ortiq aholisi davlat boşpanalarida bölib turganini aytgan. «Milton» toifasi birinçi darajaga qadar tuşirilganiga qaramay, endi şamollar sohilga kuçli tölqinlarni olib kelişi prognoz qilinmoqda.

«Şamol kuçsizlanmoqda, ammo tahdid susaygani yöq, — degan u. — Yomğir miqdori ortgani sayin suv toşqinlari xavfli ortadi, siz joyingizda qolişingiz lozim. Köçaga çiqmang, özingizni maksimal darajada himoya qilişga harakat qiling».

Gubernator DeSantis Floridada qayta tiklaş işlariga yordam berişi uçun Milliy gvardiyaning 9000 nafar harbiy xizmatçisi olib kelingan, şuningdek elektr ta’minotidagi keng miqyosli uzilişlarni bartaraf etiş uçun 50 ming elektrik safarbar qilingan.

Qidiruv-qutqaruv guruhlari böron tinişi bilan yölga çiqişga va tunda ham işlaşga tayyor, degan gubernator.

Oq uy AQŞ prezidenti Jo Bayden favqulodda xizmatlar tomonidan töfonning dastlabki oqibatlari töğrisida xabardor qilinganini ma’lum qilgan. Avvalroq Oq uy matbuot xizmati töfon tufayli prezident taqvimidagi Germaniya va Angolaga safarlarning bekor qilinganini ma’lum qilgandi.

Iqlim özgarişi «Milton» töfoniga qanday ta’sir körsatgan?
Mark Poynting, Iqlim va atrof-muhit tadqiqotçisi, BBC

Çorşanba kuni World Weather Attribution olimlar koalitsiyasi e’lon qilgan tadqiqot körsatişiça, ikki hafta muqaddam AQŞga yopirilgan «Helen» vayronkor töfoni iqlim özgarişi tufayli 10 foizga köproq yoğingarçilik keltirgan.

Şamolning halokatli kuçida sayyoraning asta-sekin isiyotganining ham öz örni bor. Agar inson omili tufayli yuzaga kelgan global iqlim isişi bölmaganida, «Helen» Florida sohillariga yetib kelganida undagi şamol kuçi taxminan 20 km/soatga pastroq bölgan bölardi.

Ammo Meksika körfazi suvining yuqori qatlamidagi harorat bu mavsum odatdagidan yuqoriroq va bu «Helen»ga şunday kuçga ega bölişga imkon bergan.

Tadqiqotlar körsatişiça, sönggi ön yilliklarda global iqlim özgarişi tufayli uşbu kengliklarda dengiz harorati anomal kötarilişi ehtimoli yuzlab martaga oşgan.

Meksika körfazi hali ham yillik örtaça körsatkiçdan issiqroq va «Milton» töfoni tadqiqotga ta’sir körsatmagan bölsa ham, uning vayronkor salohiyati — kuçli dovullar iliq dengizlarda ança köproq yuzaga kelişining yana bir dalilidir.