Marko Rubio - bölajak davlat kotibi. U Trampga yoqiş uçun qaraşlarini keskin özgartirgan senator
|01:44 / 18.11.202411 91613 min
U 2016 yilgi saylovlarda Trampga jiddiy raqobat körsatgan, poygadan çiqqanidan keyin esa uning tarafdorlarini qattiq tanqid qilgandi.
Joe Raedle / Getty ImagesJoe Raedle / Getty Images
AQŞning saylangan prezidentlari odatda hukumat tarkibidan örin oladigna vazir va maslahatçilarini dekabr arafasida e’lon qiladi. 2016 yilda Donald Tramp ham şunday yöl tutgandi. Trampning kutilmagan ğalabasidan keyingi haftalarda konservativ siyosatçilar va tadbirkorlar birin-ketin uning Nyu Yorkdagi ofisiga taşrif buyurişgandi. Ular bilan suhbatlardan keyin respublikaçi prezident kimlarni qaysi lavozimga tanlaganini e’lon qiladi.
Endi, ikkinçi saylovdagi ğalabasidan keyin esa, Tramp öz qarorlarini ortga surib ötirmadi. U allaqaçon mudofaa va içki xavfsizlik vazirlarini tanlab böldi, çegara «hukmdori» kim bölişini özi uçun hal qildi, Rossiya propagandasining sevimli siyosatçilardan bölgan ayol milliy razvedka direktori, antivakser — soğliqni saqlaş vaziri, giyohvand moddalar iste’mol qiliş va qöşmaçilar bilan aloqada bölişda gumonlangan kongressmen — boş prokuror böladigan böldi.
Prezident kabineti a’zolari senat tomonidan tasdiqlanişi kerak böladi; respublikaçilarda bu safar 52 yoki 53 örin böladi, ammo Tramp taklif etgan siyosatçilarning ayrimlari kerakli miqdorda ovoz ololmasligi ehtimoli yöq emas. Saylangan prezident öz partiyasini kongress sessiyalari oraliğida tanaffus qilişga köndirişga harakat qilişi va bundan kabinet a’zolarini öz farmonlari bilan tasdiqlaşda foydalanişi mumkin.
Biroq, parlament Davlat departamenti rahbari sifatida AQŞ taşqi siyosatini boşqaradigan yangi davlat kotibi nomzodini tasdiqlaşi deyarli aniq. Bu lavozimni floridalik senator Marko Rubio egallaydi. Saylangan prezident öz qarorini press-relizda e’lon qilgan (muallifning ayrim sözlar boş harflarda yozilgan imlosi saqlab qolingan):
Floridadan bölgan senator Marko Rubioni Davlat kotibi lavozimiga nomzod sifatida körsatiş men uçun ulkan şaraf. Marko — Katta Hurmatga sazovor Yetakçi va Erkinlik uçun juda katta Ovooz. U bizning Millatga kuçli Himoyaçi va bizning Ittifoqçilarimizga sodiq döst, şuningdek heç qaçon duşmanlarimiz qarşisida çekinmaydigan qörquv bilmas Jangçi böladi».
Marko Rubio kim özi?
Rubio 1971 yilda Mayamida, Kubadan kelgan muhojirlar oilasida tuğilgan. Oila bir neça yil Las-Vegasda yaşagan: ota barmen, ona esa uy xizmatkori bölib işlagan. Keyinroq oila Floridaga qaytib kelgan. Maktabni tamomlagaç, Marko kollejaning amerikaça futbol jamoasi uçun öynagan va siyosatşunoslik hamda huquqşunoslikka öqigan. Kollejni tamomlaşi bilan Rubio konservativ siyosatga şönğigan.
Kubadan kelgan muhojirlar köpinça respublikaçilarni qöllaydi — bu partiya sovuq uruş boşlanganidan buyon demokratik partiyaga qaraganda antikommunistroq hisoblanadi. Rubio mahalliy kongressvumenga yordamçi bölgan va 1996 yilgi prezidentlik saylovida Bill Klintonga yutqazgan respublikaçi Bob Doulning ştabida işlagan. 2000 yilda, 29 yoşida Rubio Florida parlamenti quyi palatasiga saylangan va beş yil ötib uning spikeriga aylangan.
Mavzuga oid
Yoş siyosatçi önglar kun tartibini faollik bilan tarğib qilgan, şu bilan birga demokratlar bilan murosaga erişiş imkoniyatlaridan voz keçmagan. Masalan, u ştat parlamenti «qullik böyiça puşaymonlik bildirilgan» rezolyutsiyaga qöşilgan, şuningdek, ta’limdagi tengsizlikni tuzatişga yordam beradigan dasturni joriy etişda yordam qilgan.
Rubio tezda respublikaçilarning yoş yulduzi va umidiga aylanadi. 2010 yilda u senatga saylanadi, ikki yildan keyin esa Mitt Romni ştabi uni vitse-prezidentlikka ehtimoliy nomzod sifatida körib çiqadi. 2013 yilda prezident Obamaning kongress qarşisidagi har yillik nutqiga muxolif partiya javobini bildiriş uçun aynan Rubio tanlanadi. Ammo uning çiqişi faqat şarmandali holat bilan esda qoladi: yoş senator öz sözlarini talaffuz qilişda qiynaladi va suv içib oliş uçun kadrdan çiqib ketadi.
Senatda işlaganida, Rubio Liviyadagi harbiy amaliyotni ma’qullagan, 2013 yilda esa yana uç partiyadoşi va tört nafar demokrat bilan birgalikda migratsiya tizimini töliq isloh qilişni taklif etgan «sakkizlik tödasi» uyuşmasiga qöşilgan. Ularning rejasi noqonuniy migrantlar uçun fuqarolik oliş imkoniyatini ham öz içiga olardi. Loyiha senatdagilarning köpçiligi tomonidan qöllab-quvvatlangan bölsa-da, u Vakillar palatasida ovoz berişga qöyilmaydi.
Aynan şunday, nisbatan mö’tadil pozitsiyada turib Rubio 2016 yilda prezidentlikka nomzodini ilgari suradi. Respublikaçilarning öşandagi praymerizi öta şiddatli böladi: Obamaning sakkiz yillik boşqaruvidan keyin konservatorlar orasida turli qaraşlar urf bölgan va partiyadan prezidentlikka nomzod böliş uçun yigirma nomzod kuraşgandi. Tramp esa bu poygada hammadan balandroq ovozda gapiradi: u debatlarda raqiblariga laqab qöyadi va hatto mitingda «Kiçik Rubio»ning Obamaga öşa javob nutqini parodiya qilib beradi.
Lekin praymeriz boşida yoş senatorda prezidentlik uçun kuraşiş imkoniyati bordek köringandi: birinçi bölib ovoz berilgan Ayovada u 23 foiz ovoz olib, uçinçi örinni egallaydi va Tramp bilan oradagi farq katta emasdi. Rubio raqibi bilan kuraşga jiddiy kirişadi: debatlarda unga hujum qilib, Xitoydan keladigan barça mahsulotlarga boj joriy etiş ğoyasi qançalik bema’niligini tuşuntiradi, matbuot anjumanlarida prezidentlar nafrat qözğamasligi lozimligini ta’kidlaydi, mitinglarda esa öz tarafdorlariga «uşbu firibgar partiya ustidan nazorat örnatmasligi uçun barça işni qiliş»ga va’da beradi.
Rubio respublikaçilarning Minnesota, Puerto-Riko va Vaşingtondagi praymerizlarida ğolib çiqadi, ammo fevraldagi debatlarda muvaffaqiyatsizlikka uçraydi: Nyu Jyersi gubernatori Kris Kristi uni yodlangan iboralarni takrorlaşi vaqtida qiyin ahvolga solib qöyadi. Martda senator özi mansub bölgan Floridadagi praymerizda ham yutqazgaç, poygadan çiqişini e’lon qiladi. Bundan bir kun oldingi intervyusida Rubio Trampni qöllayotgan respublikaçilarni tanqid qilgandi:
«Bu saylov natijalari qanday bölişidan qat’i nazar, öng qanotdagi köplab siyosatçilar va jurnalistlar uzoq yillar davomida Trampni qöllab-quvvatlaş tuzoğiga qanday tuşib qolganini tuşuntirişi kerak böladi. Çunki, bu yaxşilikka olib bormaydi».
Ikki oy ötib, may oyi oxirida u Trampning prezidentlikka nomzod bölişini qöllab-quvvatlaşini aytadi.
Şu gaplardan keyin ham Tramp nega Rubioni davlat kotibi etib tayinlaşga qaror qildi?
Praymerizdagi mağlubiyatdan keyin Rubio senatdan ham ketiş haqida öylaydi, ammo hujjatlarni topşiriş böyiça dedlaynga bir neça kun qolganida qarorini özgartiradi va yana öz nomzodini ilgari suradi. Rubio yangi prezidentning takliflarini qizğin qöllab-quvvatlay boşlaydi — u esa uni Oq uyga keçki ovqatni birga qilişga taklif etib, Lotin Amerikasi mamlakatlari bilan munosabatlarni qanday yölga qöyiş böyiça maslahat söraydi.
Senatdagi hamkasblari aytişiça, Rubio prezidentlik saylovlaridagi muvaffaqiyatsizlikdan keyin ança özgargan: u kamtarroq bölib qolgan, özini piar qilişni töxtatgan va asosiy e’tiborini muammolarga qaratgan. 2022 yilda sanksiya röyxati haqida gaplaşiş uçun Rubio bilan uçraşgan Leonid Volkov «Meduza»ga senator yaxşi tayyorlangani hamda «barçasidan — «Aqlli ovoz beriş»dan tortib kartoçkalargaça (Visa va Mastercard Rossiyadan ketişi nazarda tutilgan) barçasidan xabardor bölgani»ni aytgan. Volkov Rubioni «juda malakali va yaxşi taşkil etilgan» jamoaga ega «tezkor, ötkir, kuçga töla va işçan» siyosatçi sifatida ta’riflaydi.
Marko Rubio senat yiğilişidan keyin. 2023 yil 10 may
Chip Somodevilla / Getty Images
Rubio Putinni tanqid qilişda davom etadi, ammo boşqa köplab pozitsiyalaridan voz keçadi. U noqonuniy migrantlarga fuqarolik berilişi uçun kuraşişni töxtatadi hamda Xitoy bilan savdo uruşini qölladi. Rubio Trampni G7 sammitini öz mulkida ötkaziş qarori uçun maqtaydi va Jo Baydenning 2020 yilgi saylovlardagi ğalabasi halol bölganiga şubha bildiradi. Qaraşlaridagi bunday özgarişni senator 2016 yilgi saylovlar unga «saboq» bölgani bilan tuşuntiradi:
«Men özim oldin heç qaçon bölmagan joyda bölib qoldim va avval heç qaçon yöllarim kesişmagan odamlar bilan uçraşdim. Men millionlab amerikaliklar men işongan Amerika orzusidan uzoqlaşib borayotganini angladim. Vaqt ötib men Tramp bu odamlarga ovoz berganini tuşundim».
Bahorda Tramp Rubioni vitse-prezidentlikka nomzodlardan biri sifatida körayotgandi, 13 noyabr kuni esa, saylovdan bir haftadan ortiq vaqt ötib, uning nomzodini davlat kotibligi uçun ilgari surdi.
Tramp va Rubio endi nima qilmoqçi?
Ilgari Rubio «qirğiy» sanalgan, ammo Tramp izolyatsiyalangani sari öz pozitsiyalaridan çekingan — va katta ehtimol bilan taşqi siyosatda prezidentning ğoyalariga amal qiladi. Ulardan köpçiligi juda aniq emas.
Masalan, Tramp ança oldinroq Ukrainadagi uruşni «24 soat içida» yakunlaşni va’da qilgandi. Katta ehtimol bilan, u Vladimir Putin va Volodimir Zelenskiyni muzokaralarga majburlaşdan umid qilmoqda — ammo unda Rossiya hukumati bosim körsatiş uçun riçaglar deyarli yöq. Rubio uruş boşida Ukrainaga harbiy yordamning ilk paketlari uçun ovoz bergan, ammo 2024 yil bahorida 61 milliard dollarlik yordam ajratilişiga qarşi çiqqan. Holbuki 2015 yilda Rubio Putinni «gangster» deb atab, Rossiyani diplomatik jihatdan ihotalab taşlaşni talab qilgandi, qariyb ön yil ötib u uruş «turğun» holatga kelib qolganini aytib, tomonlarni muzokaralarni boşlaşga çaqirmoqda.
Yangi ma’muriyat diqqat markazida böladigan yana bir masala Eron bilan munosabatlar böladi. 2017 yilda Tramp yadro qurolini işlab çiqişdan voz keçiş haqidagi kelişuvni buzdi — 2024 yilgi saylovlardan oldin jurnalistlarga uni qaytadan imzolaşga tayyorligini aytdi. Rubio esa Eron Trampga suiqasd uyuştirmoqçi bölgani haqidagi xabarlar tufayli ham bunday kelişuvning deyarli imkoni yöq deb hisoblaydi.
Tramp hokimiyatga kelişi bilan iqlim özgarişiga qarşi kuraş böyiça xalqaro kelişuv ham xavf ostida qoladi. 2017 yilda, birinçi muddati boşida, Tramp AQŞni Parij kelişuvlaridan olib çiqqandi. Mamlakatni ixtiyoriy çeklovlarga qaytariş Baydenning dastlabki qarorlaridan biri bölgandi. Katta ehtimol bilan, respublikaçi nomzod yana bir bor kelişuvning amal qilişini töxtatadi. U iqlim özgarişini «ulkan uydirma» deb atagan va Rubio ham öz siyosiy karerasi davomida şunga öxşaş pozitsiyada bölib kelgan.
Trampning Xitoyga nisbatan siyosati qanday bölişini ham oldindan aytiş mumkin: u yangi savdo uruşini boşlaşi tayin. Respublikaçilar nomzodi sifatida u mitinglarida olqişlar ostida uşbu mamlakatdan keladigan barça mahsulotlarga goh 60 foiz, goh 500 foizlik bojlar joriy etişini e’lon qilgandi. Rubio, ötmişda bojlar kiritiş ğoyasiga qarşi bölganiga qaramay, endilikda bunday siyosatni ma’qullamoqda. Uning senatdagi qonun loyihalari köp hollarda Xitoy bilan qarama-qarşilikka boğliq böladi. Masalan, 2021 yilda u Şinjon-Uyğur muxtor hududida işlovçi barça Amerika kompaniyalari mahbuslarning majburiy mehnatidan foydalanmasligini talab qiluvçi qonun loyihasi qabul qilinişiga erişgandi.
Biroq, yillar davomida bir masala böyiça Trampning ham pozitsiyasi özgarib, Rubioning qaraşlariga yaqinlaşgan. 2016 yili senator debatda muxolifiga Isroil va Falastin örtasida tinçlik kelişuvi imkonsizligini aytgandi: Falastin milliy ma’muriyati «jiddiy kelişuvdan manfaatdor emas va Hamas bilan ittifoqqa kirişdi», degandi Rubio. U «har safar Isroil Ğazoda yoki Yahudiya va Samariyadagi yerlardan voz keçganida, undan Isroilga yangi hujumlar uyuştiriş uçun foydalanilişi»ni ta’kidlagandi. Öşanda Tramp u bilan bahslaşişga uringandi, hozir esa AQŞ Isroilga «istaganini qiliş»ga qöyib berişi lozimligini aytmoqda.
