«Aftidan qörqinçli, ammo heç narsani özgartirolmaydi» - «Oreşnik» qanaqa raketa?

— Birinçidan, bu raketa rostdan ham bunday tezlikka erişa olişi mumkinligini aniq bilmaymiz — Kremlning bu kabi masalalarda börttirişga moyilligi bor. Ikkinçidan, Moskvaning özi ham raketa yoki havo hujumidan mudofaa tizimlari bunday raketani urib tuşira oliş-olmasligini aniq bilmasligi ham mumkin. Bunday raketani sinab körmasdan yoki haqiqiy jangovar şaroitlarda uni urib tuşirişga harakat qilmasdan turib, bunday da’volar şunçaki quruq gapdir.

— Putinning sözlariga köra, raketa «yadrosiz» bölgan. Demak, undan yadroviy qurol sifatida ham foydalaniş mumkin. Agar şunday bölsa, bu qanday miqyosdagi xavfni keltirib çiqaradi? Nazariy jihatdan bunday qurol yordamida qanday kuçdagi zarba beriş mumkin?

— Raketa, albatta, yadroviy kallak bilan ham jihozlanişi mumkin. Agar «Rubej»ni yodga olsak, uning parvoz masofasi 6 ming kilometr, har biri 0,3 megatonna quvvatga ega törtta yadroviy kallakni taşiş qobiliyatiga ega bölişi taxmin qilingan edi. Dniproga berilgan zarba videosida yettita kallak alohida portlagani köringan, ammo ularning soni 8 ta bölişi ehtimoli katta. Agar massa taxminan öşança bölgan desak, ularning har biri 0,15 megatonnani taşkil qiladi. Agar qöpolroq hisob-kitob qilinsa, bu Hiroşimaga taşlangan bomba quvvatidan ön barobar kuçli bölişi mumkin.

— Putinning aytişiça, hozirgi keskinlikning asosiy sababi AQŞning Örta va qisqa masofali raketalarni çeklaş şartnomasidan çiqişi bölgan. Siz AQŞ şartnomani tark etgan 2019 yildagi voqealarni qisqaça eslab öta olasizmi? Bu qadamni çindan ham öşanda keskinlik tomon eltuvçi qadam sifatida baholaş mumkinmidi?

— AQŞning Havo hujumidan mudofaa şartnomasidan çiqişi va bir qator davlatlarda, xususan Xitoyda raketalar dasturining rivojlanişi oqibatida Rossiya uçun Örta va yaqin masofali raketalar töğrisidagi şartnomaning ahamiyati yöqolgan edi. AQŞ 2008 yildan beri Rossiyani şartnomani buzganlikda va 500 kilometrdan ortiq masofaga yerdan uçiriladigan qanotli raketalarni sinaganlikda gumon qilib kelgan. Avvaliga Barak Obama ma’muriyati Moskva bilan diplomatik yöllar orqali muammoni hal qilişga uringan, keyin esa Donald Tramp va uning jamoasi şartnomani bajarişni talab qilgan, aks holda AQŞ şartnomani tark etişini aytgan.

Bunga javoban Moskva AQŞni Aegis Ashore yerlaşgan tizimi örta masofali raketalarni uçira oliş qobiliyatiga ega ekanlikda aybladi. Heç qanday natijaga erişilmaganidan söng, 2019 yilda avval AQŞ Örta va yaqin masofali raketalar töğrisidagi şartnomani tark etdi, keyin esa Rossiya uşbu şartnomani bajarişni töxtatdi.

Fikrimça, Rossiya mazkur şartnomani tark etişni ançadan buyon xohlab kelgan va bunga turli bahonalar izlagan. An’anaviy harbiy kuçlari zaif va katta armiyalar bilan qurşab olingan mamlakat uçun bu şartnoma manfaatli emasdi, aslida. Putinning hozirgi bayonotlari esa javobgarlikni boşqalarga yuklaşga urinişdir.

— Sizningça, Örta va yaqin masofali raketalar töğrisidagi şartnomani tark etiş çoğida AQŞ prezidenti Tramp bölgani fakti neçoğlik muhim? Putinning keçagi tanqidini Baydenning ketayotgan ma’muriyati emas, Tramp ma’muriyatiga qarata qilgan, deya talqin qiliş mumkinmi?

— Ha, agar öşanda ma’muriyat demokratik bölganida ehtimol AQŞ şartnomani tark etmagan bölarmidi. Biroq bu hol Rossiyaga raketalar dasturini rivojlantirişga tösqinlik qilolmasdi va hozirda biz Putindan Dniproga örta masofali raketa emas, balki qit’alararo raketa bilan zarba berilganini eşitgan bölardik.

Bunaqa emasligini isbotlab köring-çi keyin. Albatta, Tramp bu bayonotni eşitib, kelişuvga erişiş kerakligini tuşunib yetdi deb öylamayman. Aksinça, u Rossiyaning şartnomalarni çindan ham buzganiga işonç hosil qilgan va AQŞ ham şunday raketa yaratib, uni namoyiş qiliş kerak, deb xulosa qilgan bölişi mumkin.

— Sizningça, endi voqealar rivoji qanday böladi? Putinning tahdidlari jiddiy qabul qilinişi va masalan, AQŞning Kiyevga ATACMS raketalari bilan Rossiya içkarisiga zarbaga berilgan izn bekor qilinişi mumkinmi? Yoki yanada keskinlaşuvning davom etişi realroq variant bölib körinmoqdami?

— Men bir narsani unçalik tuşunmayapman, ballistik raketa bilan zarbadan söng özi nima özgardi? Rossiya Ukrainaga oldin ham ehtimoliy yadroviy kallaklarni taşiy oluvçi raketalar bilan zarba bergan. Bular — «Kinjal», «Tsirkon», X-55, X-101. Endi esa ballistik raketa bilan. Ha, bu bir qaraganda qörqinçli eşitiladi, ammo heç narsani özgartirmaydi.

Bunday raketalarning ta’sir kuçi katta bölişi uçun ularning soni kamida yuzdan oşişi kerak. Hozir esa ular barmoq bilan sanarli, eng yaxşi holatda öndan sal oşadi. Ballistik (Putin aytganidek gipertovuşli va yadroviy kallaksiz) raketa va uning uçirilişi juda qimmatbaho «haşamat». U yetkazadigan talafot esa qilingan xarajatlarga nisbatan bir neça barobar kiçik. Bunday hujumlarning samaradorligi juda past, ammo şov-şuvi katta. Putin aynan informatsion şov-şuv keltirib çiqarişga urinmoqda.

— SSSR/Rossiya va Ğarb örtasidagi «sovuq» uruş tarixida Putinning murojaatiga öxşaş holatlar bölganmi? Yoki bunday oşkora ziddiyat yadroviy mubohasada yangi janrmi?

— Uruş bormoqda va Putin öz rejasini amalga oşiriş hamda Ğarbning iştirokini kamaytiriş uçun mavjud har qanday çorani işga solmoqda. Harbiy maşqlar, şartnomalardan çiqiş, Belarusda taktik yadroviy qurollarni joylaştiriş, yangi doktrina, «Oreşnik» — bularning barçasi faqat qörquv uyğotiş va joriy siyosatga ta’sir körsatiş uçun. Bu taktik qadamlar OAV va jamoatçilikni xavotirga soladi, şubha va qörquv paydo qiladi. Jamoatçilik esa öz navbatida Ğarb davlatlaridagi saylanadigan siyosatçilarga ta’sir körsatadi. Moskva bunday strategiya iş berişiga umid qilmoqda.