AQShning saylangan prezidenti Panama kanalidagi tranzit to‘lovini tushirishni talab etib, Xitoyning bu suv yo‘lida ekanidan noroziligini bildirdi. U shartnoma shartlariga amal qilinmasa, Amerika qurgan bu kanalni qaytarib olish bilan tahdid qildi. Panama prezidenti esa bu davlat suvereniteti bilan bog‘liq masala ekanini eslatdi.
“Welcome to the united states Canal” – AQSh kanaliga xush xush kelibsiz”. 22 dekabr kuni AQShning saylangan prezidenti Donald Tramp ijtimoiy tarmoqdagi o‘z sahifalarida shu postni qoldirdi. Siyosatchi bu bilan Panama kanalini AQShga qaytarishi mumkinligidan ogohlantirgan. Bloomberg xabariga ko‘ra, saylangan prezident Panamadan Amerika harbiy va savdo kemalarining Panama kanali orqali o‘tishi uchun tranzit to‘lovlarini pasaytirishni talab qildi. Aks holda u kanalni AQShga qaytarish bilan tahdid qilmoqda. Aslida ushbu kanalni Qo‘shma Shtatlar qurgan, uning uzunligi 51 milya yoki 82 kilometr va kanalni qurish ishlari 1914 yilda yakunlangan.
Sobiq prezident Jimmi Karter imzolagan shartnomaga muvofiq, 1999 yilga kelibgina bu kanal Panamaga berilgan. Ayni shu qarorni Tramp ahmoqona deb atayapti. Uning ta’kidlashicha, Panama kanali AQSh uchun hayotiy ahamiyatga ega, u davlat iqtisodiyoti va milliy xavfsizligiga bevosita ta’sir qiladi. Tramp ayni davrda Xitoyning ham Panama kanalidan foydalanayotganidan norozi ekanini bildirgan. Bu kanalni topshirish bo‘yicha bitim shartlariga zid ekanini qo‘shimcha qilgan.
“U kimningdir manfaati uchun emas, balki biz va Panama bilan hamkorlik belgisi sifatida topshirilgan. Agar ushbu xayr-ehsonning ham axloqiy, ham huquqiy tamoyillariga rioya qilinmasa, biz Panama kanalining savol-javobsiz to‘liq qaytarilishini talab qilamiz” – Donald Tramp
Prezident Jimmi Karter rahbarligi davrida bu kanal bir dollar evaziga berib yuborilganida uni faqat Panamaning o‘zi boshqarishi kerak edi, Xitoy yoki boshqa davlat emas, deya qo‘shimcha qilgan Tramp.
Aytib o‘tish kerakki, rostdan ham AQSh kanalning eng yirik foydalanuvchisi bo‘lib, har yili tranzit yuklarining qariyb 4 dan bir qismi shu kanaldan o‘tadi. Tranzit oqimining 70 foizdan ortig‘i AQSh portlariga yoki ulardan yo‘naltiriladi.
Trampning kanalni qaytarib olish bilan qilgan tahdidiga Panama prezidenti Xose Raul Mulino javob qaytardi. Prezidentning so‘zlariga ko‘ra, kanal Panamaga tegishli va mamlakat tarixining bo‘lagi hisoblanadi. Davlat mustaqilligi va suvereniteti muzokara mavzusi bo‘lishi mumkin emas, deydi Panama rahbari.
