"Hamkor bo‘lmasak, nimani yo‘qotamiz?" – O‘zbekistonning BRICS’dagi ishtiroki haqida suhbat

Kun.uz bilan suhbatlashgan siyosatshunos Farhod Tolipov fikricha, O‘zbekiston BRICS’ga hamkor bo‘lsa ham, bo‘lmasa ham hech nima yo‘qotmaydi. 

“Rossiyaning manfaatlariga javob beruvchi ko‘p tomonlama platforma kerak edi. BRICS’ning kattalashuvidan ham eng ko‘p Rossiya manfaatdor. Oxirgi yillarda Rossiya rasmiylari tilidan “kollektiv g‘arb” jumlasi tushmayapti. Ular o‘zi bilmagan holda g‘arb foydasiga gapirdi, ya’ni g‘arb yakkalanmagan. Ulardan farqli o‘laroq Moskva yolg‘iz ko‘rinmasligi uchun Rossiyaga ham kollektiv kerak bo‘lib qoldi. BRICS’ga a’zo davlatlar dunyoning turli nuqtalaridan. Ularni birlashtiruvchi yagona manfaat bor-yo‘qligi – katta savol. G‘arbga qarshi BRICS'ni qo‘yish Rossiya uchun befoyda bo‘ladi, chunki faqat Rossiya urush holatida, qolganlar emas”, – Farhod Tolipov.

BRICS'ga a’zo bo‘lmoqchi bo‘lgan davlatlar AQSh guruhidan bo‘lmasligi, AQShga qarshi mustaqil o‘yinlar qila olishi kerak. Lekin tashkilotning bugungi a’zolarining hammasi ham Vashington bilan raqobatchi yoki dushman emas. Xususan, Hindiston, Misr yoki a’zo bo‘lishi aytilayotgan Saudiya Arabistoni, Argentina AQSh bilan juda yaxshi aloqalariga ega. O‘zbekistonga qaytsak, a’zo va hamkor davlat statusi nimasi bilan farq qilishini aniqlab olish kerak. 

Markaziy Osiyo universitetining xalqaro savdo bo‘yicha eksperti Valijon To‘raqulov O‘zbekistonning BRICS bilan hamkorligini iqtisodiy imkoniyat sifatida ham ko‘rmoqda. 

“Hamkor bo‘lish – tashkilotni tashqaridan kuzatish va kerak bo‘lsa, muhim qarorlarni qabul qilishda ovoz berish huquqiga ham ega bo‘lish degani. A’zolik esa BRICS'ning qonun-qoidalari, shartnomalarida belgilangan normalarni to‘liq qabul qilish degani. Lekin hamkorlik ham to‘satdan paydo bo‘ldi. Belarus, Qozog‘iston va O‘zbekistonni tushunsa bo‘ladi, Rossiya bosimi ortidan ular hamkor bo‘layotgandir. Lekin Indoneziya va Malayziya kabi katta iqtisodlar ham bor. AQSh dunyodagi gegemoniyasini yo‘qotish ostonasida turibdi, shuning uchun Vashington agressiv harakat qilmoqda. Tramp BRICS dollarga qarshi valuta chiqarsa va SWIFT to‘lov tizimiga parallel platforma yaratsa, a’zolarga 100 foizli tarif e’lon qilishini aytgan. Ya’ni Vashington bu tuzilmaga agressiv qarar ekan, O‘zbekiston ham hamkor bo‘lsa, shu tashkilot tomonida bo‘lib ko‘rinadi. Bu esa JSTga a’zolik masalasini yana kechiktirishi mumkin” – Valijon To‘raqulov. 

Moliya eksperti Tamilla Qurbonova fikricha, BRICS va JST ikki xil tashkilot. BRICS o‘zining iqtisodiy prioritetlaridan oshib o‘tib, geosiyosiy tashkilotga aylandi. Asosiy maqsad g‘arbga qarshi koalitsiyani yaratish bo‘lmoqda. 

“Ukraina urushidan keyin sanksiyalar ostida qolib ketgan Rossiya g‘arbga qarshi alyans tuzishga intilmoqda. O‘zbekistonning BRICS'ga kirishi yomon emas, lekin a’zolikning eng quyi pog‘onasida tursa, yaxshiroq. Chunki bu tashkilotdagilar bilan ikki tomonlama kelishuv va hujjatlar allaqachon bor. Bu juda nozik masala, O‘zbekiston muvozanatli diplomatiyani olib borishi kerak. Agar BRICS'ga yaqinlashib ketsak, g‘arbning ko‘ziga yana Rossiya tomonda bo‘lib ko‘rinamiz”, – Tamilla Qurbonova. 

Siyosatshunos Tolipovga ko‘ra, tashkilotga kuzatuvchi, hamkor bo‘lish – hammasi soxta atamalar. O‘zbekiston agar BRICS' ga hamkor bo‘lmasa, nimalarni yo‘qotadi, degan savolni berish o‘rinli bo‘ladi. AQShga qarshi g‘oyaga O‘zbekiston qo‘shiladimi? O‘zbekiston 2002 yildan beri Vashington bilan strategik sherik, AQShga qarshi guruhga qo‘shilish – Respublika tashqi siyosatiga dog‘ tushiradi, deydi ekspert. 

BRICS'ga hamkor bo‘lish ijobiy tomoni esa – yana bir global muloqot maydoni uchun platforma vazifasini o‘taydi. 

Shohrux Majidzoda suhbatlashdi.