Pokistonda «boş terrorçi» uşlandi, Suriya yana notinç – hafta dayjesti
|21:13 / 09.03.202517 78311 min
Assalomu alaykum. Bugun 9 mart, yana yakşanba. Ötgan körsatuvimizda kelasi hafta dunyomiz ança tinç böladi deb umid bildirgandik. Ortda qolayotgan haftamiz oldingisiga qaraganda ança yaxşi ötdi. Dunyo siyosati oz bölsa-da murosa-yu mudora yöliga ötayotgandek. Biz doimgidek hafta davomida sodir bölgan muhim voqealarni yodga olamiz.
Iltimos, YouTube-kanalimizda joylangan videoga like bosing, izohlarda fikringizni qoldiring. Şu tariqa videoni imkon qadar köproq odam körişiga yordam bergan bölasiz.
AQŞ Ukrainaga harbiy yordamni töxtatdi
Haftaning eng muhim voqeasi AQŞ Ukrainaga harbiy yordamni töxtatgani böldi. Esingizda bölsa, Trampni kek saqlaydigan, qasos oladigan odam deb atagandik. Tramp Zelenskiy u bilan Oq uyda tortişib qolganidan keyin şunday qarorga kelgan.
Amerika rasman Tramp Kiyevga qurol yuborişni taqiqlaganini e’lon qilmadi, lekin Zelenskiyning oxirgi çiqişlariga qaraganda çindan qurol-yaroğ oqimi töxtagan. Bu çeklovga Ukrainaga yuboriş uçun tayyorlab qöyilgan, işlab çiqarilayotgan harbiy kompaniyalarga buyurtma berilgan, Kiyevga yuboriş uçun Polşada saqlanayotgan barça qurollar tuşgan.
Yetmaganiga AQŞ Ukraina bilan razvedka ma’lumotlarini bölişişni ham töxtatdi. Bu ham jiddiy çeklov hisoblanadi. Çunki AQŞ razvedka ma’lumotlarisiz Ukraina amalda HIMARS va boşqa Amerika raketalarini işlata olmaydi. Bundan taşqari, AQŞ endilikda Rossiya zarbalari haqida Kiyevni ogohlantirmaydi. Tramp Britaniyaga ham AQŞ aniqlagan razvedka ma’lumotlarini Ukrainaga yuborişni taqiqlagan. Fransiya bu çeklovga javoban Kiyevga öz razvedka ma’lumotlarini taklif qilgan. Parij razvedkasi mustaqil ekanini qayd etgan.
Donald Tramp kelganidan buyon AQŞ Ukrainaga butkul teskari siyosat yuritişga kirişdi. Kiyev Amerikadan amalda heç qanday qurol olgani yöq. Endi razvedka ma’lumotlari ham bloklandi. Biroq bu narsalar hozirça frontda aks sado bermayapti, Kiyev hamon qulagani yöq.
Zelenskiy çekindi
Kiyev qulamagan bölişi mumkin, lekin Trampning harbiy yordamni töxtatiş orqali qilgan bosimi diplomatik maydonda öz sözini aytdi. Oq uyda Tramp bilan janjallaşgan prezident Zelenskiy bu iş xato bölgani, undan afsuslanişini aytib post yozdi. Şuningdek, «Trampning kuçli boşqaruvi ostida muzokara stoliga ötirişga», mineral resurslar böyiça kelişuvni imzolaşga tayyorligini aytdi.
Mavzuga oid
Ukraina prezidentining bu posti amalda Trampdan uzr söraş deb talqin qilindi va AQŞ prezidenti uni qabul qildi. Kongressda çiqiş qilgan Tramp Zelenskiyning bayonotidan mamnunligini aytdi.
Darvoqe, şu yerda Zelenskiyning omadi kelganini aytib ötmasak bölmaydi. Oq uydagi janjaldan keyin AQŞda Zelenskiy Trampdan kamera qarşisida keçirim söraşi kerakligi aytilayotgandi. Şu vaqtda Trampning Kongressda çiqiş qiladigan vaqti kelib qoldi. Har ikki partiya vakillari oldida hisob bergan Tramp uruş haqida biror piçoqqa ilinadigan gap aytişi lozim edi. Va Zelenskiy öşa yiğilişdan avval Oq uydagi voqeadan afsusdaligini aytib post yozdi. Şu tariqa Ukraina prezidenti kamera qarşisida keçirim söraşi ham kerak bölmadi. Ana şunaqa, omad degan narsa siyosatda ham uçrab turadi.
Koreya prezidenti qamoqdan çiqdi
Mamlakatda harbiy holat e’lon qilgani uçun politsiya katta qiyinçilik bilan qamoqqa olgan Janubiy Koreya prezidenti Yun Sok Yol esingizda bölsa kerak. Seul sudi bir oydan buyon qamoqda qolayotgan sobiq prezidentni qamoqda saqlaş muddati ötgani uçun ozodlikka çiqardi. Sud sobiq prezidentni qamoqqa olgan agentlik isyonga undaş böyiça suriştiruv ötkaziş vakolatiga ega bölmagan deb topdi.
Makronning çiqişi
Tramp Yevropani oçiqçasiga ittifoqçi maqomidan mahrum qilayotgan bir vaqtda köhna qit’a özini himoya qiliş uçun turli çoralar körmoqda. Oxirgi oylarda katta-katta iqtisodiy va ekologik islohotlarni bir çekkaga surişga majbur bölgan Yevropa Ittifoqi faqat mudofaa masalasida majlis ketidan majlis ötkazmoqda.
Bunday holatda Yevropa liderligini qöliga olgan Emmanuel Makron qit’ani himoya qiliş uçun Fransiya yadro qurolidan foydalaniş taklifini bildirdi. Makron bu gapni fransiyaliklarga favqulodda murojaati vaqtida aytdi. Makron Trampning siyosati sabab himoyalaniş uçun yangi çoralar körişga undadi.
Rossiya Makronning gaplarini öziga tahdid deb qabul qildi. Axir Yevropa özini Rossiyadan himoyalaşga urinayotgani kunday ravşan. Avvaliga bu borada Rossiya taşqi işlar vaziri Sergey Lavrov bayonot berdi. Keyin Putin harbiylarning onalari bilan uçraşuv vaqtida Makronning gapiga javob berarkan unga Napoleonning Rossiyadagi muvaffaqiyatsizligini eslatdi.
Suriya yana notinç
Diktator Başar Asad ağdarilgaç Suriya Ahmad aş Şaraa boşçilik yangi hukumat qöliga ötib ança tinçib qolgandi. Hatto Yevropa Ittifoqi Suriyadan ba’zi sanksiyalarni olib taşladi, Ğarb davlatlaridan vakillar borib Jölaniy bilan gaplaşdi.
Biroq oxirgi kunlarda Suriya yana notinç. Lataqiya va Tortus şaharlarida qurolli töqnaşuvlar kuzatilgan. Yangi hukumat kuçlariga qarşi Başar Asad tarafdorlari bölgan alaviylar uruşgan. Ularga Asad armiyasi generali Ğiyos ad Davla boşçilik qilayotgani aytiladi. Tarmoqda tarqalgan xabarlarga köra general Davla boşçilik kuçlar «Suriyani ozod qiliş harbiy kengaşi»ni tuzgan. Bu general öz vaqtida Başar Asadning ukasi, giyohvand moddalar işlab çiqarib sotgan narkokartel Mohir Asadning qöl ostida işlagan. Mohir Asad esa hozir akasi bilan Moskvada.
Rossiyaning Suriyadagi harbiy bazasi oldida ham janglar bölgan. Axir alaviylar Rossiyani özlarining ittifoqçilari deb biladi. Turli manbalar janglarda yuzlab odam ölganini xabar qilgan. Bu qözğolonni Asad ağdarilganidan keyin Suriyada kuzatilayotgan eng qonli töqnaşuv deb ataşmoqda.
Tramp Xominaiyga xat yozdi
AQŞ prezidenti Donald Tramp nafaqat tvit yozişni, balki xat yozişni ham yaxşi köradi. Ötgan haftada Tramp Eron oliy rahnamosi oyatulloh Ali Xominaiyga xat yozganini aytdi. Tramp xatda Eron yadro dasturini tugatiş böyiça muzokaraga kirişişni taklif qilgan. Qiziği, avvalgi kelişuvni aynan Tramp barbod qilgandi.
«Aks holda qandaydir çora qöllaşga majbur bölamiz. Axir Eron yadro quroliga ega bölişiga yöl qöya olmaymiz-ku», degan Tramp. Amerika prezidenti Xominaiyga xat yozgani haqida 5 mart kuni aytgandi. 7 mart kuni Eronning BMTdagi vakilligi AQŞdan heç qanday xat olmaganini aytdi.
Şu yerda sizga tuşunarli bölişi uçun ikkita ma’lumotni aytib ketamiz. 2015 yilda Eron xalqaro vositaçilar bilan muzokaralar vaqtida sanksiyalarni bekor qiliş evaziga yadro dasturidan voz keçişga rozi böladi. 2018 yilda esa prezident Tramp AQŞ kelişuvdan çiqişini e’lon qilib Eronga qarşi yangi sanksiyalar kiritadi. Şu tariqa kelişuv barbod böladi.
Arablar Isroilga qarşi bayonot berdi
Arab davlatlari ligasi Ğazo bölgasini tiklaş böyiça Misr taklif qilayotgan rejani qöllab-quvvatladi. Unda Ğazoni töliq tiklaş va yil davomida Falastinning barça hududlarida saylov ötkaziş taklif qilingan. Anklavni tiklaşga taxminan 53 milliard dollar ketişi hisoblab çiqilgan. Rejada ğazoliklar heç qaysi davlatga köçirilmasligi qayd etilgan.
Isroil va AQŞ bu reja Ğazodagi reallikka zid ekanini aytib, Trampning Ğazo böyiça pozitsiyasini takrorlagan. AQŞ prezidenti esa ğazoliklarni boşqa davlatga köçirib, hududni Riveyra kabi köngiloçar plyajga aylantirib, AQŞ tasarrufiga ötkazişni maqsad qilgan. Arab davlatlari tasdiqlagan reja e’lon qilinganidan köp ötmay Tramp navbatdagi marta HAMAS va falastinliklarga tahdid qilib çiqdi.
AQŞda «boş terrorçi» qölga olindi
Donald Tramp Kongressda qilgan çiqişida AQŞ maxsus kuçlari Afğoniston poytaxti Kobuldagi 2021 yil 13 amerikalik va 170 afğon ölimiga sabab bölgan teraktda iştirok etgan «boş terrorçi» qölga olinganini e’lon qildi. Afğoniston çegarasida amalga oşirilgan operatsiyada yordam bergani uçun Pokiston hukumatiga rahmat ham aytdi. Operatsiya AQŞ Markaziy razvedka boşqarmasi ma’lumotlari asosida ötkazilgan.
Amerika Pokistonda uşlagan odam Afğoniston fuqarosi Muhammad Şarifulloh dunyoning turli yerlarida terakt taşkil qiliş bilan şuğullangan. Özining aytişiça, 2016 yilda «IŞID Xuroson» guruhi tomonidan yollangan. 2021 yilda Kobuldagi teraktni sodir etişda IŞIDçilarga nazorat punktlarida yuzaga keladigan muammoli holatlarda nima qilişni, aeroportda qanday harakatlanişni örgatgan. Söroq davomida Şarifulloh ötgan yil Moskvadagi «Krokus» konsert zalida sodir etilgan teraktga ham aloqador ekani, ijroçilarga «Kalaşnikov» avtomatidan qanday foydalanişni onlayn örgatganini aytgan. Terakt gumondorlarini rasmidan tanigan. Muhammad Şarifulloh Amerikaga olib borib sud qilinadi.
Kambağal kasallarga köproq pul beriladi
Britaniya hukumati kam ta’minlangan fuqarolari uçun kasallik tölovi, ya’ni mehnatga layoqatsiz vaqtida beriladigan tölov miqdorini oşirdi. Şu tariqa 1,3 million kam ta’minlangan işçilar ilk marta oşirilgan kasallik tölovi oladigan böldi. Bu toifaga endilikda haftasiga 123 funtdan kam pul topadigan har qanday işçi kiradi.
Amaldagi qonunçilikka köra, iş beruvçilar haftasiga 123 funtdan kam pul işlab topadigan britaniyalik işçiga kasallik puli tölab bermaydi. Lekin yangi qonunçilik ulardan bunday işçilarga maoşining 80 foizi miqdorida kasallik puli tölaşni talab qiladi.
«Işçilar uyda qolib davolansam, tirikçilik qolib ketadi deb öylanişardi. Heç kim salomatligi va tirikçilik örtasida tanlov qilmasligi kerak», degan mehnat va nafaqalar böyiça davlat kotibi Liz Kendall.
Taxtadan şamol stansiyasi
Şvetsiyaning ulkan yoğoç buyumlar işlab çiqariş bilan şuğullanadigan Modvion kompaniyasi 6,4 megavattli şamol stansiyalari uçun yangi yoğoç minora işlab çiqdi. Kompaniya odatda temirdan işlab çiqariladigan minorani yoğoçdan işlab çiqariş uçun buyurtma ham olgan. Yoğoç minora testdan ötsa sertifikat oladi.
Endilikda kompaniya 219 metrli yoğoç minoralarni seriyali işlab çiqariş ustida işlamoqçi. Şvedlar öz texnologiyalari işonçli ekanini kafolatlagan. Bunday minoraning asosiy ustunligi temir minoraga qaraganda sezilarli darajada kam karbonad angidrid gazi ajratib çiqaradi. Bundan taşqari uning narxi arzon böladi va transport orqali taşiş ança oson.
Bizda hozirça şular. Bu sizlarga yetkazmoqçi bölgan xabarlarimizning oxirgisi edi. Haftalik dayjest körsatuvi bilan keyingi yakşanbada körişgunça.
