Toşkentdagi qahvaxonada til bilan boğliq holat muhokamalarni keltirib çiqardi

Hojiakbar Nosirovning bu videosiga 5 kun içida 210 mingdan ortiq layk bosilgan, 22 mingdan ortiq izoh yozilgan. Bu raqamlar internetning özbek segmentida sönggi kunlarning eng köp muhokama qilingan mavzusi aynan şu bölganini körsatadi.

Tarmoqlarda foydalanuvçilar kötarilgan mavzu dolzarbligi, ayrim savdo va xizmat körsatiş nuqtalarida asosiy xizmat körsatiş tili rus tili ekani sabab, rusçani bilmaydigan vatandoşlar özini noqulay his etişini aytgan.

“Bir safar “Bon!”ga şerigim bilan kirganimizda sal telefonga çalğiganman va sotuvçi qiz şerigimga rus tilida murojaat qilgan, şerigim rus tilini bilmaganligi uçun biroz xijolatli ahvolga tuşgan”, – deyiladi tarmoqdagi izohlardan birida.

“100 foiz töğri aytyapsiz. Rus tilini biliş – xorijiy til könikmasi. Uni biliş va unda gapiriş yaxşi. Lekin Özbekiston hududidagi bizneslar avvalo özbek tilida xizmat körsatişi kerak. Undan keyin mijozlarning xohiş-istaklaridan kelib çiqib, ularning tiliga moslaşişi mumkin”, – deya yozgan boşqa bir foydalanuvçi.

“Bizdagi ayniqsa qimmat restoranlarga kirsam, hammasi rus tilida kutib oladi. Rus tilini bilsam ham, özbekça gapiraveraman. Ba’zi birlarining ensasi qotadi, seziladi. Men bilmaganimdan emas, ular tilimizni hurmat qilib, 1-öringa qöyişi uçun şu işni qilaman”, – deya ta’kidlagan yana bir izoh muallifi.

“Juda muhim mavzu. Köp çet davlatlarida böldim, har bir davlatda avvalo özlarining tili ustuvor sanaladi. Öz davlatida öz tilida gapirişlarini xohlaşlik boşqa tilga bölgan hurmatsizlik emas, öz ona tilining kelajagi uçun qayğuriş deb bilaman”, – deyiladi boşqa bir izohda.

“Til örganiş, biliş faqat foydali, lekin özingni yurtingda bilmaslik zararga işlaşi kerak emas, ayniqsa nimadir sotib oliş kabi judayam kundalik masalalarda. Özimda kiyim dökonida şunaqa holat bölgan, şerigimga özbekça gapirganimda sotuvçi qiz kelib “vy toçno kupite?” degan. Rusça salomiga rusça javob bergandim va özbekça gapirgunimça hammasi joyida edi. Yöq, qölimdagi narsani qöyib ketganman”, – deya eslaydi internet foydalanuvçilaridan yana biri.

Bir qator izohlarda Hojiakbar Nosirov haqorat qilingani, millatlar örtasida nizo keltirib çiqarişda ayblanganini köriş mumkin.

“Ayrimlar Hojiakbar kötargan mavzu qolib, uning şaxsiga ötib ketayotgani hayron qoldiryapti. Muvozanat saqlansin, biror tilni yöqotiş haqida gap bölişi mumkinmas, özbek tilidayam muloqot bölsin, desangiz, yoqadan olişyapti, tahdid deb körişyapti qoraközlarimiz. Adekvat rus döstlarim esa qöllab-quvvatlayapti eng qiziği”, – deydi bloger Mirzayor Erkinov.

Bloger Dilşod Hoşimov masalaga iste’molçi huquqi nuqtayi nazaridan yondaşgan. U Konstitutsiyaga köra davlat tili özbek tili ekanini eslatib, “Iste’molçilar huquqlarini himoya qiliş töğrisida”gi, “Davlat tili haqida”gi va “Reklama töğrisida”gi qonunlarga murojaat qilgan.

“Siz – iste’molçisiz. Iste’molçi sifatida özbek tilida murojaat qilişlarini talab qiliş huquqingiz böladi. Agar restoran özbek tilini biladigan mutaxassisni sizga jalb qilib berolmasa, muammo restoranda böladi, sizning huquqingiz buzilgan böladi. Ikkinçidan, qonun böyiça kafe-restoranlar özining taomnomasi, ya’ni menyusi, etiketkasi, narxnomasi böyiça ma’lumotlarni özbek tilida yozişlari şart. Keyin esa boşqa tilga tarjima qiliş huquqlari bor.

Ötgan yili Raqobat qömitasi 700 ta kafe-restoranni tekşirganida ularning 75 foizida özbek tilida menyu aniqlanmagan. Bu judayam açinarli holat”, – deydi Dilşod Hoşimov.

Mavzu muhokamasida qatnaşgan ayrim faollar Hojiakbar Nosirov bildirgan fikrlarni rad etmagan holda, uni nafrat ruhida gapiriş va hayp kötarişda aybladi.

“Til borasida radikal millatçilik emas, liberal vatanparvarlik yölidan borişimiz kerak. “Aktivist”ning çiqişi borasida fikrim – ohangni va çiqiş qurilişini oqlamayman, jahl, “hujum”, şaxslarga qaratilgan nafrat ohangi bilan til masalasida aytgan töğri fikrini ham bahsli gapga aylantirib qöydi. Lekin ohang va ehtiroslarni olib taşlab, çiqişning asosiy gapiga qarasak, “Aktivist” töğri aytyapti”, – dedi filolog Şahnoza Soatova.

“Muammoni kötariş muhim, albatta. Lekin u qanday şaklda kötarilayotgani ham muhim. Hozirgi kunda til masalasi jamiyatimizda nozik mavzuga va afsuski, bu mavzu orqali nafrat uyğotiş va odamlarni ajratiş holatlari köpaymoqda. Bunday vaziyatda katta auditoriyasi bor insonlar mas’uliyat bilan yondaşişi, muammoni anglaşga va tuşuntirişga xizmat qilişi kerak, xayp qilişga emas. Xayp – diqqatni jalb qiladi, lekin u muammoni hal qilmaydi”, – deya yozdi huquqşunos Kamola Aliyeva.

Voqea marketing maydonida ham aks-sado berdi. Masalan, boşqa bir restoranlar tarmoği – “Kofteci Ramiz” Instagram'dagi sahifasida “Bizda kofe emas, qahva bor” deya stori joyladi. Faollarning e’tibor qaratişiça, şov-şuvli holatdan keyin “Bon!”ning instastorilarda özbek tilida ham yozila boşlangan. “Boşqa brendlar ham sekin-asta muvozanatni saqlaşga ötişsa bölardi”, deydi bloger Mirzayor Erkinov.

“Activist” yuqoridagi videoni joylaganidan ikki kun ötib, Raqobat qömitasi ijtimoiy tarmoqda qoldirilgan e’tirozlardan biri asosida, Toşkentdagi “MADO” restoraniga talabnoma kiritilganini ma’lum qildi. Qayd etilişiça, iste’molçilar huquqlarini himoya qiluvçi organning talabi bilan, restoran va uning filiallarida mijozlar davlat tilidagi taomnoma bilan ta’minlangan.