Hindistonda Dreamliner qulaşi: aviahalokat sababi nima bölişi mumkin?

Ba’zi mutaxassislar ikkala dvigatelning bir vaqtda işdan çiqqanini taxmin qilmoqda ammo bu juda kam uçraydigan hodisa. Şuningdek, asosiy tizimlar energiya işlab çiqara olmaganda qöllaniladigan avariya turbinasi (Ram Air Turbine, RAT) işga tuşirilganmi yoki yöqmi degan savollar mavjud.

Ikki dvigatel bir vaqtda işdan çiqqanining eng maşhur misoli 2009 yilda Hadson daryosidagi «möjiza» bölib, Nyu-Yorkdagi «La-Guardia» aeroportidan kötarilgan samolyot köp ötmay, quşlar suruviga urilgan edi. Şundan keyin ikkala dvigatel ham işlamay qoldi, ammo ekipaj samolyotni suvga xavfsiz qöndirişga muvaffaq böldi.

Tajribali uçuvçining aytişiça, ikkala dvigatelning işlamay qolişiga yoqilğining ifloslanişi yoki yoqilği tizimining tiqilib qolişi ham sabab bölişi mumkin. Samolyot dvigatellari yoqilğining aniq uzatiş tizimiga tayanadi - agar u tiqilib qolsa, dvigatellar töxtab qolişi mumkin.

Sobiq uçuvçi Marko Çan sözlariga köra, mavjud videolarda ikkala dvigatelning bir vaqtda işdan çiqqanini körsatadigan heç qanday dalil yöq.

Aviatsiya mutaxassisi Mohan Ranganatan sözlariga köra, ikkala dvigatelning bir vaqtda işdan çiqişi «juda kam uçraydi».

Dvigatel işlab çiqaruvçi GE Aerospace kompaniyasi tergovda yordam beriş uçun Hindistonga guruh yuborayotganini aytdi, Boeing esa Air India bilan hamkorlik qilişini ta’kidladi.

Quşlar bilan töqnaşuv

Hindistondagi ba’zi mutaxassislar tomonidan ilgari surilgan yana bir nazariya quşlar suruvi bilan töqnaşuvdir. Bunday zarbalar samolyot uçun juda xavfli bölişi mumkin. Ötgan yili Janubiy Koreyada 179 kişining hayotiga zomin bölgan Jeju Air aviakompaniyasi samolyoti halokatida bölganidek, quşlar dvigatellar içiga kirsa, quvvatini yöqotişi mumkin.

Ahmadobod aeroporti bilan taniş bölgan ekspertlar va uçuvçilar bu aeroport «quşlar köp ekani bilan maşhur» ekanini aytdi. «Ular har doim aeroport atrofida», dedi ekspert Mohan Ranganatan. Aeroport bilan taniş uç nafar hind uçuvçisi ham buni tasdiqladi.

Hindiston fuqaro aviatsiyasi vazirligining 2023 yil dekabrida parlamentga taqdim etgan ma’lumotlariga köra, halokat sodir bölgan Gujarat ştatida beş yil içida quşlar töqnaşuvi bilan boğliq 462 ta hodisa yuz bergan, ularning aksariyati aynan Ahmadobod aeroportida sodir bölgan.

Hadson daryosi hodisasida quşlar suruvi dvigatellarga 2700 fut (823 metr) balandlikda urilgan edi. Ya’ni, uçuvçilarda manyovr qiliş uçun balandlik va vaqt bor edi. Ammo Air India misolida uçuvçilarda bunday imkoniyat bölmadi.

Biroq, tajribali uçuvçining aytişiça, quşlarning urilişi «agar ikkala dvigatelni ham işdan çiqarmasa», kamdan-kam hollarda falokatga olib keladi.

Samolyot qanotlari qanday rol öynadi?

Uç mutaxassisning taxminiga köra, boşqa uçuvçilar va tahlilçilar bunga e’tiroz bildirsa-da, halokat samolyot qanotlaridagi yopqiçlar (flaps) uçiş vaqtida oçilmagani tufayli yuz bergan bölişi mumkin. Yopqiçlar uçiş, kötariliş, pasayiş va qöniş paytida muhim rol öynaydi va samolyotga past tezlikda maksimal kötarilişga yordam beradi.

Agar ular töğri oçilmagan bölsa, oğir vaznli samolyotning havoga kötarilişi qiyinlaşadi, ayniqsa haddan taşqari issiq ob-havo şaroitida.

Halokat yuz bergan kuni havo harorati 40 darajaga yaqin edi. Demak, Ahmadobodda havo ziçligi past böldi, bu esa havoga kötariliş uçun yopqiçlarning kengroq oçilişi va divgatelning yuqori quvvatini talab qilardi, dedi uçuvçilardan biri. Bunday şaroitda sozlamalardagi kiçik xatolik ham halokatli oqibatlarga olib kelişi mumkin.

Boşqa bir uçuvçining sözlariga köra, yopqiçlarning yetarli darajada oçilmagani ekipajni xavfli parvoz konfiguratsiyasi haqida ogohlantiruvçi tizimni işga tuşirgan bölar edi.

Sobiq uçuvçi Marko Çan sözlariga köra, videolavhalarda yopqiçlarning yetarli darajada oçilgani yoki yöqligi körinmaydi. Biroq u bunday xatolik «juda ğayrioddiy» bölişini aytdi.

«Yopqiçlar parvozdan oldin uçuvçilar tomonidan örnatiladi va bu sozlamalarni tekşiriş uçun bir neçta nazorat röyxati va protseduralari mavjud», dedi u. «Agar ular töğri örnatilmagan bölsa, bu inson xatosini körsatişi mumkin».