Trampning jamoasi ilgari surgan, keyinchalik Yevropaning aralashuvi bilan o‘zgargan takliflarning birlamchi shakli “tinchlik rejasi” deb atalgan bo‘lsa-da, amalda Ukrainani harbiy va siyosiy zaiflashtirishga qaratilgan edi. Rejada xalqaro huquq butunlay chetga surib qo‘yilgan.
Kun.uz'ning jonli efirdagi “Geosiyosat” dasturida siyosiy tahlilchilar Tramp jamoasi ilgari surgan reja haqida so‘z yuritdi.
— Urush yakuni bo‘yicha Moskva qanday minimal natija xohlaydi? Ukraina-chi?
Kamoliddin Rabbimov: Moskvaning asosiy talablari – Ukrainaning harbiy salohiyatini keskin qisqartirish. Rejada Ukraina armiyasi maksimal 600 ming askardan oshmasligi kerakligi haqida band mavjud. Ukraina tinchlik davrida 200–400 minglik armiyaga ega bo‘lganini hisobga olsak, bu raqam paradoksal ko‘rinadi. Shu bilan birga, hujjatda Ukraina NATOga qo‘shilmasligi qat’iy belgilangan. Bu faqat Kiyev qonunchiligida emas, balki NATO ichki deklaratsiyalarida ham mustahkamlanishi taklif qilinmoqda. Bu band – Ukrainada eng og‘riqli qabul qilinayotgan masalalardan biri.
Moskvaning yana bir strategik maqsadi – Ukraina ustidan nazoratni tiklash va uni to‘laqonli mustaqil davlat sifatida zaiflashtirish. Kiyevning Yevropa Ittifoqiga qo‘shilishiga Rossiya keskin qarshi emas: unga ko‘ra, bu iqtisodiy jarayon, xavfsizlik bilan bog‘liq emas. Ammo NATO masalasiga kelsak, u yerda to‘sqinlik aniq ko‘rsatilgan.
Rejada rus tili va “rus dunyosi”ga oid band ham mavjud. U rasmiy davlat tili sifatida rus tilini kiritishni talab qilmaydi, lekin ruscha so‘zlovchi guruhlarning huquqlari ta’minlanishini Yevropa Ittifoqida qabul qilingan “etnik ozchiliklar himoyasi” modeli bilan tenglashtirish taklif qilinmoqda. Bu esa amalda Rossiya manfaatlariga xizmat qiluvchi yana bir mexanizm bo‘lishi mumkin.
Ekspertlar ta’kidlashicha, bandlarning ko‘pchiligi talqin qilishga ochiq, ya’ni ularni keyinchalik siyosiy bosim vositasi sifatida turlicha talqin qilish mumkin.
Yevropa Ittifoqiga ko‘ra, bu reja faqat Ukraina uchun emas, Yevropa uchun ham xavotirli. Ko‘plab yevropalik siyosatchilar, jumladan Germaniya ham keskin munosabat bildirib, ayrimlar “Uitkoff psixiatrga murojaat qilishi kerak”, deya ochiq tanqid qilishdi. Bu qadar keskin fikr ortida bir xavotir bor:
