O‘zbekiston venchur bozori shakllanishining dastlabki bosqichini boshdan kechirmoqda. Ilk fondlar paydo bo‘lmoqda, akseleratorlar tanlovlar o‘tkazmoqda, startaplar pitch-sessiyalarga chiqmoqda. Ammo hozircha tizimli yutuqlar kam: aksariyat loyihalar birinchi yildan o‘ta olmaydi, yashab qolganlari esa kamdan-kam hollarda mamlakat chegarasidan tashqariga chiqadi.
Kun.uz venchur investori, Sug'urta Bozor sug‘urta marketpleysi asoschisi va venchur fondining sobiq direktori Azizbek Qurbonov bilan suhbatlashdi. Suhbat davomida o‘zbek startaplarining odatiy xatolari va mahalliy ekotizim rivojlanishiga nimalar yetishmayotgani haqida so‘z bordi.
Birinchi muammo: tajribaga ega bo‘lmasdan startap boshlash
Eng keng tarqalgan xatolardan biri shuki, asoschilar o‘zlari hech qachon ishlamagan sohada startap boshlashadi. Logistikada tajribasi yo‘q odam yetkazib berish xizmatini ochadi. Ishlab chiqarish jarayonlarini tushunmaydigan jamoa zavodlar uchun ERP-ttizim ishlab chiqadi.
«Odamlar bu sohada hech narsa qilmagan, hech qayerda ishlamagan, lekin aynan shu tarmoq uchun mahsulot ishlab chiqarishga qaror qilishadi. Buning ustiga, jamoada tegishli tajribaga ega maslahatchi ham bo‘lmaydi. Ish bunday bo‘lmaydi», — deydi Qurbonov.
Rivojlangan bozorlarda ishlaydigan yechimlar allaqachon bir necha bor sinovdan o‘tgan. Interfeys dizayni, mahsulotlarni ishga tushirish tartibi, monetizatsiya modellari: bularning barchasini xorijlik raqobatchilar misolida o‘rganish mumkin. Ammo sohaning o‘ziga xos xususiyatlarini tushunmasdan turib shunchaki nusxa olish samara bermaydi.
Ikkinchi muammo: asoschilar orasidagi nizolar
Venchur bozori statistikasi shuni ko‘rsatadiki, asoschilar o‘rtasidagi kelishmovchiliklar startaplarning erta bosqichdayoq yopilib ketishiga olib keluvchi asosiy sabablardan biridir. Biznesda sheriklik madaniyati endigina shakllanib borayotgan O‘zbekiston sharoitida bu muammo ayniqsa keskin hisoblanadi.
Asoschilar har kuni 10–12 soat vaqtni birga o‘tkazadilar. Birgalikda pulsiz davrlarni boshdan kechirishadi, investitsiyalar jalb qilishadi, murakkab qarorlarni birgalikda qabul qilishadi. Qadriyatlar yoki ishga yondashuvda o‘zaro mos kelmaslik juda tez namoyon bo‘ladi va ko‘pincha loyiha yakunlanishiga olib keladi.
Sug'urta Bozor sug‘urta marketpleysi bunga yaqqol misol bo‘la oladi. Loyiha Asoschilarning operatsion vazifalarga shaxsan o‘zlari kirishishlari tufayli bir million dollarlikdan ortiq o‘n minglab polislar sotishga erishdi: ular Yandeks.Metrika orqali foydalanuvchilar xulqini tahlil qildilar, sessiyalar yozuvlarini o‘rgandilar va konversiyani bosqichma-bosqich yaxshilab bordilar. Natija: konversiya 1–2%dan 25%ga o‘sdi.
