Ko‘pchilik telefonlarga, jumladan smartfonlarga ham, unikal IMEI beriladi. Bu raqam odatda 15 ta raqamdan iborat bo‘ladi. Ayrim davlatlar mobil qurilmalarning IMEI’sini ro‘yxatdan o‘tkazishni talab qiladi. Bu o‘g‘irlik, firibgarlik va qalbaki telefonlar savdosiga qarshi kurashishga yordam beradi, deb hisoblanadi. Yana bir sabab — qurilmalarni boshqa davlatlardan soliq va bojlarni aylanib o‘tib sotib olishni nazorat qilish.
Davlatlar IMEI ro‘yxatdan o‘tkazishning turli tizimlaridan foydalanadi. “Oq ro‘yxat” (white list) tizimi bo‘lgan mamlakatlarda har bir foydalanuvchi telefon identifikatorini ro‘yxatdan o‘tkazishi shart, aks holda qurilma bloklanadi. Bunday davlatlarga Chili, Kolumbiya, Turkiya, Ozarboyjon, Nepal va Misr kiradi. Ayrim mamlakatlar turistlar uchun istisnolar kabi bir qator yengilliklarni joriy qilgan.
Boshqa davlatlar esa yumshoqroq nazorat shakllarini qo‘llaydi. Ular qatoriga, jumladan, Hindiston, Pokiston, Indoneziya, Kambodja, Tailand, Nigeriya va Eron kiradi. Masalan, Pokiston va Nigeriyada IMEI SIM-kartani faollashtirish paytida qayd etiladi. Hindistonda ham reyestr mavjud, ammo u yerda qurilmalar tanlab bloklanadi — jumladan, o‘g‘irlik holatida.
Xaritada O‘zbekiston ko‘rsatilmagan. O‘zbekistonda mahalliy SIM-kartalardan foydalanuvchi barcha abonentlar IMEI’ni ro‘yxatdan o‘tkazishi shart. Agar egasi telefonni belgilangan muddatda ro‘yxatdan o‘tkazmasa, operator tarmoqqa kirishni cheklashi mumkin. Shuningdek, 2025 yildan Qozog‘istonda ham ro‘yxatdan o‘tkazish majburiy bo‘ldi.
O‘zbekistonda mahalliy GSM operatorlari SIM-kartasidan foydalanish uchun telefon (yoki boshqa mobil qurilma)ning IMEI-kodi UZIMEI tizimida ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lishi shart. Rasmiy qoidaga ko‘ra, qurilma birinchi marta mahalliy tarmoqda ishlagan (SIM ulangan) paytdan boshlab 30 kalendar kun ichida IMEI’ni ro‘yxatdan o‘tkazish kerak; aks holda, IMEI ro‘yxatdan o‘tkazilmaguncha aloqa xizmatlariga kirish cheklanadi (bloklanadi).
2025 yil 1 avgustdan amaldagi tariflar bazaviy hisoblash miqdoriga bog‘langan: jismoniy shaxslar uchun 30 kun ichida ro‘yxatdan o‘tkazish — BHMning 20 foizi (82 400 so‘m), 30 kundan keyin — 25 foiz (103 000 so‘m). To‘lov va rasmiy tariflar UZIMEI saytida e’lon qilingan.
IMEI’ni ro‘yxatdan o‘tkazish odatda UZIMEI portali orqali onlayn (to‘lovni elektron to‘lov tizimlari yoki bank orqali qilib) yoki pochta bo‘limlarida pasport va qurilma bilan amalga oshiriladi. Shuningdek, 2025 yildan telefon chet eldan olib kirilgan bo‘lsa, amaliyotda uni bojxonada deklaratsiya qilish masalasi ham dolzarb: bojxona bazasida qurilma qayd etilmagan holatlarda qo‘shimcha to‘lov (30 foiz boj) masalasi ko‘tarilishi mumkin.
