Tadqiqotda Erondagi notinchlik, Bangladesh va Shri-Lankadagi “Z-avlod” revolyutsiyasi kabi “ijtimoiy sunami”lar iqtisodiy muammolarning keskin o‘sishi manzarasida ro‘y berishi, bu hodisalarning sabablari turlicha bo‘lsa-da, barchasi daromadlar bo‘yicha tengsizlikning kuchayishiga borib taqalishini ko‘rsatadi.
Ushbu beqarorlikning asosiy qismi olimlar tomonidan aniqlangan maxsus uzatish mexanizmida yotadi, u bunday ko‘rinishda:
Daromad tengsizligi → fuqarolik ishtiroki → siyosiy beqarorlik
Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, boy va kambag‘allar o‘rtasidagi tafovut kengayib ketganda, odamlar orasidagi ijtimoiy masofa va adolatsizlik hissi kuchayib, safarbarlik to‘lqinini keltirib chiqaradi.
Bunaqa fuqarolik ishtiroki ko‘pincha nosog‘lomdir, ya’ni bu ishtirok konstruktiv muloqot o‘rniga, umidsizlik va g‘azabdan kelib chiqadi va siyosiy beqarorlikning bevosita sababiga aylanadi.
Bu dinamika 2019 yilda Lotin Amerikasida yuz bergan norozilik namoyishlarida o‘z aksini topdi. Bu noroziliklar qit’a bo‘ylab: Chili, Ekvador, Kolumbiya, Boliviya, Gaiti, Peru va boshqalarda sodir bo‘lgan keng ko‘lamli namoyishlar to‘lqini bo‘lib, iqtisodiy tengsizlik, korrupsiya, yomon davlat xizmatlari va siyosiy elitalardan norozilik tufayli yuzaga kelgan va Boliviyada Evo Moralesning hokimiyatdan chetlatilishi, Chilida yangi konstitutsiya qabul qilish va’dasi kabi muhim siyosiy o‘zgarishlarga olib kelgan.
Tadqiqotning asosiy xulosalaridan biri – iqtisodiy tengsizlikning siyosatni beqarorlashtiruvchi ta’siri universal emas; u mamlakat institutlarining sifatiga bog‘liq. Kuchli institutlar muhim himoya vazifasini bajarib, fuqarolik ishtirokining energiyasini qonuniy, konstruktiv yo‘llar orqali yo‘naltiradi. Maqolada erishilgan topilmalar bu yerda ayniqsa ma’noli bo‘lib, ushbu himoyaning kuchli institutsional sifat, ya’ni qonun ustuvorligi, fuqarolarga nisbatan davlatning hisobdorligi, korrupsiyaning jilovlangani, davlatning ma’muriy salohiyati hamda hukumatning amaldagi qonunlarni tartibga solish sifati kabi muhim omillarga bog‘liq ekanini ko‘rsatadi.
Yuqoridagi xususiyatlarga ega mamlakatlarda tengsizlikning o‘sishi na fuqarolik ishtirokini sezilarli darajada oshiradi, na siyosiy barqarorlikka zarar yetkazadi.
Aksincha, Shri-Lanka va Eron kabi mamlakatlardagi so‘nggi inqirozlar modelning qorong‘i tomonini mukammal tarzda ko‘rsatadi. Institutlar zaif bo‘lganda yoki siyosiy muhit odamlar tomonidan korrupsiyalashgan deb qabul qilinganda, amaldagi hokimiyat iqtisodiy tafovut zarbini o‘zlashtira olmaydi.
