Yerlar xorijliklarga sotilyapti. Kelajakda buning oqibatlari qanday böladi?
|01:49 / 20.01.202627 54421 min
Sirdaryo viloyatining qator tumanlarida fermer xöjaliklarining yer maydonlari olib qöyilib, auksion orqali sotuvga çiqarilmoqda: ularning ehtimoliy xaridori xorijlik investorlar böladi. Kun.uz studiyasida iqtisodçi Otabek Bakirov va ekspertimiz Kamoliddin Ikromov bilan mazkur mavzuda suhbat qildik.
Kamoliddin Ikromov, Agrobiznes assotsiatsiyasi rahbari: Yerlarni yoppasiga olib qöyiş harakati bölyapti, Xovos, Guliston, Oqoltin, Qörğontepada. Olib qöyişdan taşqari böş yer, zaxiradagi yerlarni özimizning dehqonlar ololmaydigan darajada yiriklaştirişyapti lotlarni. Misol uçun, 1000 gektar lot qöyilgan... Uni arzon narxda çet ellik investor sotib oladi. Taxminan 1 gektari 8 million sömdan töğri kelyapti. Lekin xuddi öşa hududda, bitta tumanda şu fermerlar 5 gektar yerning 1 gektarini 80 million sömdan 400 million sömga sotib olgan holatlari bor. Özimizning qoraköz dehqonlar dehqonçilik qila olişiga közi yetib sotib olgan. Lekin ularning puli yetmaydigan darajada katta lotlarni qöyiş kimga kerak bölib qoldi? Buning tagida nima bor?
Bu bilan tegişli taşkilotlar şuğullanişi kerak. Uzoq muddatli ijaraga bergandan keyin mulk huquqi şakllanadi...
Xovos tumanida hozir 17 ming gektar yer direksiyaga ötadi deyişyapti. Kelajakda bu yerlar investorga beriladi degan gaplar bor. Bunaqada u hududda keyin dehqonçilik ölib qoladi-ku. Uzoq muddatli ijaraga bergandan keyin ijara muddatini çözib berişga töğri kelib qolişi mumkin.
Şokir Şaripov, jurnalist: Iqtisodiyot fani nima deydi?
Otabek Bakirov, iqtisodçi: Huquq qanday işlaşiga boğliq. Ötgan yili prezident farmoni çiqqan edi. Beşta tumanda huquqiy eksperiment tarzida fermer xöjaliklarining 80 foiz yerini zaxiraga topşirsa, qolgan 20 foizini normativ qiymatining 50 foiz qiymatida sotib oliş ustuvor huquqi berilişi töğrisida. Tajriba. Farmonda bu tajribani butun Özbekistonga tatbiq etamiz deyilgan. Şu farmon çiqqan paytda öz-özidan menda savollar tuğildi.
Otabek Bakirov
Birinçi savol. Fermer xöjaliklari uzoq yillardan buyon ijara şartnomasi asosida işlayapti özi, meros qoldiriş huquqidagi ijara şartnomasi asosida. Busiz ham ijara huquqidagi yerlarni nima uçun topşirişi kerak va nima uçun yangi ijara şartnomasi asosida özlariga 20 foizini, yana pul tölagan holda qabul qilib olişi kerak?
Mavzuga oid
Ikkinçi savol. Agarda zaxirada qançadir gektar miqdordagi yer yiğilsa, farqi yöq Andijondami, Sirdaryodami, u yiğilgan yerlarning lotlari maksimum va minimumlari qanday böladi? Siz aytayotgan narsa xuddi şunga borib taqaladi. Nima uçun lotlarning yiriklaşişi, ya’ni bitta lotdagi yer maydonining yiriklaşişi yomon? Çunki bunda siz potensial talabgorlarni öyindan çiqarib yuborasiz, raqobatdan çiqarib yuborasiz. Bu potensial talabgorlarning aksari mahalliy investorlar böladi. Çunki ularning imkoniyatlari, resurslari çegaralangan. Fermerlarni nazarda tutadigan bölsak, ular işlab çiqarişga pulini tikkan, allaqaçon buğdoyini ekkan, aylanma mablağlarining ma’lum bir qismi allaqaçon işlab çiqarişda. Ya’ni bu yerda imkoniyatlar teng emas. Şuning uçun biz özimiz mezonlarni belgilab olişimiz kerak lotlarda, maksimum va minimum böyiça.
Uçinçi tarafi. Men buni şu farmon çiqişidan avval, 2017 yilda, har xil tajribalar boşlanganda aytganman, şundan beri aytib kelaman. Özbekistonda qişloq xöjaligi yerlari berilsa ham, misol uçun, xöjalik sub’yektlariga auksion asosida berilsa ham, ijara huquqining 51 foiz nazorati Özbekiston rezidentlari ixtiyorida bölişi kerak.
Kamoliddin Ikromov: Şu yerda gapingizni bölay. Şu masala Qozoğistonda kötarilgan. 2016 yilda xorijliklar kiraman deganda…
Kamoliddin Ikromov
Otabek Bakirov: Juda katta norozilik bölgan.
Kamoliddin Ikromov: Ha. Hozir ularda Yer kodeksining 37-moddasi bor, qişloq xöjalik korxonasiga çet ellik investorlar kirişi umuman taqiqlab qöyilgan. Faqat özining fuqarosi…
Otabek Bakirov: Qozoğiston xato qilgandan keyin şu özgarişlarni qilgan. Nazarboyev paytida edi. Eski administratsiya paytida bölgan u voqealar. 16-yilmidi?
Kamoliddin Ikromov: Qattiq tölqinlanişlar, norozilik bölgan.
Otabek Bakirov: Çunki qozoqlar, bilasiz, tarixda bir neça marta özlarining yerlaridan quvilgan. Bir neça marta bölgan bu. Oçarçilik paytida şimoldan quvilgan. Repressiyalarni bizdan köra oğirroq ötkazgan, turli imperiyalarning ta’sirini, zararli oqibatlarini özlarida köproq körgan qozoq birodarlarimiz.
Şokir Şaripov: Irsiy xotirada qolib ketgan...
Şokir Şaripov
Otabek Bakirov: Ha.Şuning uçun men iqtisodiy nuqtai nazardan aytyapman, ya’ni bizda operativ nazorat bölişi kerak. Ya’ni ijaraga berilayotgan yer maydonlari ustidan doimiy ravişda operativ nazoratni Özbekiston rezidentlari saqlab turişi kerak deb hisoblayman. Bu qanaqadir xudbinlik emas, investorlarga qarşi fikr emas. Investormisan, kel, özbekistonlik hamkor top, birgalikda işla, texnologiyangni olib kel, ilğor tajribangni qölla. Bu bitta bizning qöşnilarimizda emas, Yevropa Ittifoqidagi juda köp yer huquqini liberallaştirgan mamlakatlarda ham şunday qoidalar mavjud. Ya’ni bu…
Şokir Şaripov: Suverenitet masalasi...
Otabek Bakirov: Ha.
Kamoliddin Ikromov: Men Zimbabve va boşqa Afrika davlatlari misolini örgandim. U yerga kirib borganda, investor bölib kirib borgan, xususiy şirkat bölib. Lekin keyinçalik şu xususiy şirkat öz uluşini özining davlatiga sotgan. Va yer boşqa davlat balansiga ötib ketib qolgan. Uzoq muddatli ijara şartnomasi bölsa ham, uzoq muddatga yöqotilgan va öşa hududga mahalliy aholining kirişi taqiqlab qöyilgan.
Otabek Bakirov: Töğri aytyapsiz. Endi qozoqlarni, Afrika davlatlarini qöyaylik-da, özimiz qilgan xatolarni aytaylik. Oxirgi töqqiz yil, 10 yil içida qilgan xatolarimizni.
Misol uçun, biz sement zavodlarini xususiylaştirdik. Nazorati ofşorlarda bölgan kompaniyalarga sement zavodlarini turli yöllar bilan topşirdik. Gaz omborimizni topşirdik Gazlidagi. Hozir öşa gaz ombor egasi ham özining mulkçilik huquqini bizdan taşqaridagi yurisdiksiyada almaştira oladi. Tsement zavodlari ham şu. Tasavvur qiling, 100 foiz yoki 51 foizdan köp uluşga ega bölgan qöşma korxona özining mulkdorlarini, asl mulkdorlarini bemalol almaştiraveradi Özbekistondan taşqaridagi yurisdiksiyada. Buning uçun bizning juda kalta öylaydigan hokimlarimizdan ruxsat sörab ötirmaydi.
Özimizning tariximizda böldi-ku, oxirgi töqqiz yil içida. Neçta biz qöştirnoq içida xususiylaştirgan sement zavodining mulkçilik huquqi özgargan bölsa, hammasi Özbekistondan taşqaridagi yurisdiksiyada amalga oşirildi. Oxirgi bir misol – Gazlidagi gaz ombori yurisdiksiyasi özgargani. Ya’ni bizning ixtiyorimizdan, nazoratimizdan taşqaridagi voqealar.
Qonunçiligimizda böşliqlar juda katta, haligaça saqlanib qolgan. Bu böşliqni biz atay qoldirdik deb öylamayman. Biz yetarli siyosiy tajribaga ega emasligimiz tufayli qoldirdik deb öylayman. Qaror qabul qiluvçilarimiz 10 yil, 20 yil, 50 yil kelajakni körib qaror qabul qilişi kerak. Biz faqat bugungi kun uçun emas, kelajak uçun ham mas’ulmiz-da.
Körib çiqişimiz kerak, keyin hali aytgan gapim: farmon talablari hali qonunçilikda aks etgani yöq. Biz bilamiz, qonunçilikda aks etganidan keyin u oliy yuridik asosga ega böladi. Biz qaysi asoslarda fermer xöjaliklarining yerlarini qaytarib olişimiz mumkin, qaysi mezonlar asosida, qaysi mezonlar asosida fermerlarga yana qaytarib ijara huquqini sotişimiz mumkinligini qonunda aks ettirişimiz kerak.
Xorijlik hamkorlarimiz bilan juda quyuq munosabatga kirişib qolgan hokimlar, ijroiya organlardagi rahbarlarimiz meni xavotirga soladi.
Qani endi öşalarga qilayotgan muloyimligini özimizning investorlarga, özimizning fermerlarga qilsa... Tasavvur qiling, özimizning fermerlarga şunaqa munosabat bölsa, bizning fermerlar qanaqa qanot oladi. Men tuşunmayman şu narsani – ular nimasi bilan ustun yoki ularning qaror qabul qiluvçilarimizga qanday ta’sir doirasi bor? Nima bilan boğliq? Köp közga taşlanadi. Andijon viloyatida, hozir mana Sirdaryoda avj olayotgan voqealar, Xovosdagi voqealar. Xalqning oğziga elak tutib bölmaydi. Körib turibdi hammasini. Yaşirib bölmaydi buni. Iqtisodçi sifatida fikrimni sörasangiz, men aytaman: buning yuridik asosi bölişi kerak, huquqiy asosi bölişi kerak.
Kamoliddin Ikromov: Xavfsizlik masalasi ham bor. Hozir siz şunga yaqin keldingiz. Bizda ikkita strategik, ya’ni muhim yöllar bor. Bittasi Qamçiq dovoni, ikki tomondan qöriqlanadi, ya’ni post qöyilgan. Ikkinçisi, biz hozir ahamiyat bermayotganimiz, bu Sirdaryo viloyati. Endi şuni, ikkita yölning ikkita bağrini biz xorijiy investorlarga bersak, ertaga bu xavfsizlik masalasida ham jiddiy muammolar keltirib çiqarişi mumkin. Bu yerda xorijiy davlatlarning diasporasi taşkil bölayotgandek, şu yerda konsentratsiyasi köp. Buni ham e’tiborga olib, yer beriş masalasida juda ham ehtiyotkorlik qilişimiz kerak.
Yerlar hozir direksiyaga berilyapti, direksiya ertaga ularga ijaraga beradi. Mana, hozir Jahon Savdo Taşkilotiga kiryapmiz, boşqa huquqiy me’yorlar bor, ertaga xalqaro huquq bilan özini, ya’ni öşa diasporasini himoya qilaman deyişi ham mumkin-da. Bu birinçi masala. Ertaga ulardan tortib olinsa, misol uçun, u yerni 5 yil, 10 yildan keyin kelişa olmay qolindi, direksiya yopilib ketdi deylik. Bularning ijara muddati bor, töğrimi? Misol uçun, 25 yilga oldi, beş yildan keyin yopildi, 20 yillik ijara muddati bor. Mana, Venesuelada nima böldi? Xuddi şunaqa bölgan. Oldiniga ular neftni qayta işlaşgan, zavodlar qurilgan, keyin bittasi kelgan-da, “böldi, biz buni natsionalizatsiya qilamiz”, degan, ya’ni tortib olgan va mana, oradan 15-20 yil ötgan bölsa ham, bittasi çiqdi-da, “öşa paytda sen bizning mol-mulkimizni tortib olgan eding”, deb oçiq aytdi-ku. Kirib, bitta odamni öğirlab çiqib ketdi u yerdan. Kallasini olib ketdi davlatning. Qanaqa tahqirlandi öşa xalq.
Otabek Bakirov: Xavfsizlik masalasini aytdingiz. Men legitimlik masalasini gapirmoqçiman. Har qanday nolegitim egallangan mulkka nisbatan mulk huquqi söroq ostida qolaveradi. Qaçondir, farqi yöq, beş yil ötar, 10 yil ötar, uning mulkçilik huquqi söroq ostiga olinaveradi. Uni hokimiyat ham istalgan paytda işlatadi ularga qarşi. Şuning uçun men aytaman, 94-yillardan boşlab neçta mulk qaysidir qonunbuzilişlari yoki qonundagi teşiklar vositasida ma’muriy ta’sir çoralari bilan xususiylaştiriş amalga oşirilgan bölsa, hammasi qayta körib çiqilgan. Men hali birorta istisno körmadim! Hammasi qayta körib çiqilgan. Ya’ni bugun şoşmaşoşarlik bilan, ura-ura bilan qilinayotgan ekan, ana şu investorlarimiz, qöştirnoq içidagi xorijiy investorlarimiz ham öylab körişi kerak. Ularning mulk huquqi qançalik kafolatlanadi? Bugun fermerning huquqi buzilayotgan bölsa, kim kafolat beradi ularning huquqi buzilmasligiga?
Kamoliddin Ikromov: Endi ularning orqasida kuçli davlat bor-da.
Otabek Bakirov: Ularning orqasida faqatgina davlat emas, korrupsiya ham bor. Tuşunyapsizmi? Eng asosiy ta’sir omillardan biri, afsuski, bu narsani endi oçiq aytişga töğri keladi, korrupsiya. Misol uçun, Abxaziyani qarang. Yer maydonlarini Rossiya egallab olib, ötgan yili, 2025 yilda, yozda qança mojarolar böldi. Ya’ni göyoki Abxaziyaning mustaqilligini Rossiya qöllab-quvvatlagan, lekin amalda nima bilan yakunlandi bu? Nima demoqçiman? Hozir savolning birinçi qismi bu bugungi fermer xöjaliklarimiz, asl ijara huquqi tegişli bölgan fermer xöjaliklarimizni himoyalaş bilan boğliq bölişi kerak.
Afsuski, 2025 yilda, 2026 yilda huquqi himoyalanmagan qatlamlarni talaş juda ham avj oldi. Institutsional ravişda huquqi himoyalanmagan qatlamlarni. Bu iste’molçilar böladimi, fermerlar böladimi, avj oldi. Bularni turli körinişlarda talaş, har xil yöllar bilan ularning böyniga xarajatli narsani yuklaş yoki huquqlaridan mahrum qiliş juda yomon avj oldi.
Yomon tendensiyalardan yana bittasini aytay, Kun.uz bir marta yozdi, e’tibor berdim. Ommaviy axborot vositalarimiz ham jim turibdi. Bu masalani har xil ovozlar, xorijdagi ovozlar kötaryapti. Nima sababdan bizning ommaviy axborot vositalarimiz jim turibdi? Men şuni qabul qila olmayapman. Juda oğir narsa.
Şu paytgaça sud orqali hal etolmagan, hokimiyat idoralarida hal qilolmagan, turli murojaatlar bilan ham natijaga erişa olmagan masalalarda xalqimiz uçun yagona va oxirgi ilinj ommaviy axborot vositalari bölib kelgan. Şu oxirgi ilinji ham yöq bölib qolyapti, ovozi öçib qolyapti. Mana şu ham meni juda qattiq xavotirga soladi. Nima sababdan biz apellyatsiya qilişimiz kerak xorijdagi ommaviy axborot vositalariga? Kun tartibiga xabar çiqmasa, muammo ham yöq. Tuşunyapsizmi?
Şokir Şaripov: Ozgina bir-ikki qadam nariyoqni modellaştiraylik-da, futurizm bilan şuğullanaylik...
Otabek Bakirov: Qarang, mulk huquqi kafolatlanmagan, mulk himoyalanmagan joyda iqtisodiy ösiş bölmaydi!
Şokir Şaripov: Şuni aytganman-da.
Otabek Bakirov: Farqi yöq, qişloq xöjaligimi bu yoki iste’mol bozorimi, mulk himoyalanmadimi, u joyda ösiş bölmaydi. Öşa dordan qoçgan investorlar ham hokim bilan şerik böladi. Qaysidir amaldor bilan şerik böladi. Urişib qolmaguniça, sen-menga bormaguniça.
Komoliddin Ikromov: Amaldor almaşgunça...
Otabek Bakirov: Ha. Ular ham tuşunişi kerak. Ular amaldorlarning keyingisini ham korrupsiyalaştira olaman deb öylayapti deb öylayman-da.
Kamoliddin Ikromov: Misol uçun, 8-9 milliondan yerlar sotilgan ularga, 25 yilga 9 million söm tölab oldi u yerni. Lekin xuddi öşa yerning bir yillik ijarasi, misol uçun, öşa davlatda 30 million söm. Tuşunyapsizmi? Undan taşqari, biz soliq tölovçilar tölagan pullarimizdan fermerlarga subsidiya beriladi. Xorijiy investorlar ham subsidiya olişga haqqi bor, qonunçilikda çegara yöq. “Investorga berilmasin, faqat fermerga berilsin” degan joyi yöq. Tomçilatiş qilsa ham, elektr energiya uçun ham subsidiyalarimiz bor. Boşqa işlar uçun ham. Undan ham ular foydalanadi-da. Ular uçun juda ham qiziq-da bu.
Töğri, ularning tajribasi bor, texnologiyani töğri qöyadi. Ammo biznikilar ham yetib olişi ötgan yili isbotlandi, 90 sentnerni oldi-ku fermerlarimiz.
Mana, ustoz-şogirdni joriy qilinglar, dedi prezident. Nimaga bularga ustoz berilmayapti? Fermerlar qarz bölib qolgan deyişyapti. Sababini söradikmi? Kredit olganiga 5 yil bölgan, klaster bankrot bölgan. Klaster yerini olgan fermerlar. Auksiondan, ya’ni pul tölab olişgan. Endi qarz bölib qoldi-da? Misol uçun, paxtasini topşirgan klaster pulini vaqtida bermagan. Vaholanki, u klasterni kim tavsiya qilgan? Birinçi örinda öşa hokimiyat “puli bor, javob, fermerga pulini vaqtida tölab beradi, öğirlamaydi, aldamaydi” deb hokimiyat bergan-ku!
Otabek Bakirov: Gap tavsiyada emas, majburlaşda ham-da.
Kamoliddin Ikromov: Ha, keyin uni fermerga majburlab paxtasini berişgan. U tarozidan urib qolib, paxtasini oldi. Pulini tölamadi vaqtida. Don korxonalari ham pulini tölamadi. Hozir mana, “Zomin Tekstil”ga jinoyat işi oçişibdi. Pulini bermagan-da. Vaqtida bermagandan keyin... elektr energiyaning penyasi ham bor, bank kreditlarining penyasi bor, boşqalar bor.
Otabek Bakirov: Yöq, bitta fermer bankrot bölsa, qarzdor bölsa, bu fermerning muammosi. Agar 100 ta fermer bankrot bölib, qarzdor bölib bölsa, bu tizimning muammosi. Tizimli qaraş kerak bu masalaga.
Kamoliddin Ikromov: Fermerlarni tizimli bankrot qilib, keyin “investor”ga bermayapmizmi yerni? Şunaqa savollar ham çiqişi tabiiy. Xavfsizlik idoralari bu narsalarni kötarişi kerak-da. Buni biz gapirişimiz kerak emas-ku.
Otabek Bakirov: Kelajak haqida gapirdingiz. Tajribalarimizdan, sement zavodlari misolidan kelib çiqib aytsak, havo, suv, tuproq zaharlaniş masalasiga qarasak, ular bu yerda yaşamaydi-da. Sizning fermeringiz, sizning işlab çiqaruvçingiz bu yerda yaşaydi, siz bilan birga suv içadi, siz bilan nafas oladi.
Şokir Şaripov: Bolalari şu yerda katta böladi.
Otabek Bakirov: Ha. Misol uçun, eski zamonda raislar xalqqa qayişgan deydilar. Nimaga? Öşa rais şu xalq bilan birga suv içgan, ölimiga, töyiga borgan. Tuşunyapsizmi? Tobutini kötargan. Xalqning içidan bölgan-da. Şuning uçun ham qayğuriş bölgan, birgalikda ijtimoiy qayğuriş bölgan.
Men aytmoqçi bölgan narsa — biz xatolarimizdan töğri xulosa çiqara oldikmi? Misol uçun, sement zavodlari misolida, öşa Andijonda tuproqni, havoni, suvni zaharlayotgan sement zavodlari töğrisida, Jizzaxdagi sement zavodlari töğrisida töğri xulosa çiqara oldikmi? Töğri xulosa çiqara olgan bölsak-ku, mayli. Töğri xulosa çiqarmagan bölsak, yerimizning kelajagi qanday böladi? Tuğmas xotin qilib qöyadi-yu.
Kamoliddin Ikromov: Misol uçun, bular katta yerlarni egallab olganidan keyin, narx-navo öynaydi-da. Ertaga paxtadan boşqa narsalar ham ekiladi, kartoşka deylik, yo guruç Xorazm, Sirdaryoda. Va ertaga şu narsalarning narx-navosini ham öynatişni boşlaydi-da. Ertaga mahsulotlar qimmat bölib ketganidan keyin, aholi özi eka olmagandan keyin bulardan qimmat sotib olişga töğri keladi va örtada ziddiyat paydo böladi. Beş-ön yildan keyin ikki tomon bir-biriga qarşi böladi. Öşanda investor “bizni kamsityapti” deb yordamga çaqirsa, nima böladi unda? Ya’ni taşqaridan yordam çaqirsa, “bizni kamsityapti, ijara huquqimiz bor 20 yilga, odamlarni bizga qarşi qayrayapti”, desa... U tomonlarini öylaşyaptimi?
Otabek Bakirov: Şuning uçun hammasi qonunda aks etişi kerak. Oziq-ovqat xavfsizligi prinsiplari qonunda aks etişi kerak, ya’ni manfaatlarimiz aks etişi kerak. Ekologik holat masalan: bir neça yil avval qilgan xatomiz oqibatini dekabrda tatidik-ku, qança qimmatga tuşdi! Kördik-ku, toza havo qança qiymatga ega ekanini, boydan kambağalgaça, oddiy fuqarodan amaldorgaça, hamma kördi-ku! Mana bu xatolarning ham ertaga oqibatini, tölovini biz hammamiz baravar köramiz. Kimdir körib, kimdir körmay qolmaydi emas.
Mulk huquqi masalasi qonunda aks etişi kerakmi? Ha, hammasi qonunçilikda aks etişi kerak avvalo. Avval qonunda belgilab olaylik. Mana, nima qilyapti parlament? Parlamentda ötirgan partiyalarimiz nima qilyapti? Men tuşunmayman-da. Ular Özbekiston xalqi manfaatini ifoda etadimi yoki topşiriqlarni, ayrim tepadan tuşgan, kabinetlardan tuşgan topşiriqlarni ifoda etadimi?
Şokir Şaripov: 21-asrning mana, 26-yiliga keldik. Fermerlarga hali ham batrak sifatida qaralyapti. Tadbirkorlik sub’yekti sifatida qaralmayapti.
Otabek Bakirov: Işlab çiqaruvçi sifatida qaralmaydi, soliq tölovçi sifatida qaralmaydi, tadbirkorlik sub’yekti sifatida qaralmaydi.
Çunki hokimlarni qişloq xöjaligidan taşqariga olib çiqa olmadik-da. Şarqdan bir vakil kelsa, hokimning oldiga kirib rozi qiladigan bölsa, hammani çaqirib, bitta protokol bilan yeringni topşirasan deyiş mumkin bölib qolyapti-da. Yana buni biz hammamiz xalqqa yaqin, xalqparvar odam deb hisoblagan hokimlar amalga oşirib, boşlab beryapti. Bu narsa Andijonda boşlanganda hayron qolmasdim, Sirdaryoda boşlangani hayron qoldirdi. Özi bankir, iqtisodçi odam bölsa! Oqibatlarini boşqalar tuşunmasa ham, boşqa toifadagi hokimlar tuşunmasa ham, u tuşunişi kerak edi-ku!
Kamoliddin Ikromov: Töğri, fermerga tadbirkorlik sub’yekti sifatida qaralmaydi, batrak, brigadir örnida köriladi, şaxs deb emas. Ya’ni hammasiga rozi bölgan odam kirgan sohaga öz vaqtida.
Erkinlik berilsa, aralaşmasa, misol uçun, şu paxtaning özidan ham şu qarzini ikki-uç yilda tölab yuboradi aslida. Oğir hududlar bor. Xovos tumani ham oğir hududlardan bittasi. Lekin şularning ham közi yetyapti, qarzni tölab yuboradi uç yilda. Kooperativ qiliş mumkin, şakllar köp. Stimul beriş şakllari köp.
Soliğini belgilab qöyaylik. Misol uçun, 70-80 sentnerdan çiqadigan soliğini belgilaylik, aralaşmaylik, soliğini tölasin, işini qilsin.
