“Bojlar pasaytirilsa, mahsulot narxi arzonlashardi”: import sohasida tadbirkorlar hukumatdan qanday yordam kutyapti?

Tovarlarni bojxonadan o‘tkazishdagi murakkab tartiblar va ortiqcha hujjatlar, mahalliy laboratoriyalar hamda sertifikatlash organlaridan talab etiladigan qo‘shimcha tasdiqlar, import qilinayotgan xomashyo, tayyor mahsulotlarga solinadigan boj hamda soliqlar yuqoriligi bugun chetdan mahsulot olib kirayotganlarni eng ko‘p qiynayotgan masalalardan. Toshkentdagi “Hilton” mehmonxonasida bo‘lib o‘tgan O‘zbekiston elchilari va import faoliyati bilan shug‘ullanuvchi tadbirkorlari o‘rtasidagi ochiq muloqotda ayni shu kabi keyslarga yechim izlandi.

Bosh vazir o‘rinbosari Jamshid Xo‘jayev boshchiligida O‘zbekistonning xorijdagi 68 nafar elchisi va 400 ga yaqin importyor tadbirkorlar ishtirokida import masalalariga bag‘ishlangan ochiq muloqot o‘tkazildi. Savdo-sanoat palatasi, Bojxona qo‘mitasi hamda boshqa mutassadi vazirlik, idoralar rahbarlari qatnashgan tadbirda tashqi savdo jarayonlarida uchrayotgan muammolar, xomashyo importi, tarif va notarif tartibga solish, ishlab chiqarish tannarxini kamaytirish masalalari muhokama qilindi.

Xomashyo importi: muvofiqlashtirish talabi

Uchrashuvda ishlab chiqaruvchilarni arzon va sifatli xomashyo bilan ta’minlash orqali tayyor mahsulot tannarxini kamaytirish bo‘yicha aniq takliflar bildirildi. Shu bilan birga, tadbirkorlar amaliy ehtiyojlarini elchilarga aytib, xalqaro yetkazib beruvchilar bilan bevosita aloqalarni rivojlantirish imkoniyatlarini muhokama qildi.

Ta’kidlanishicha, palma yog‘i, shakar, kakao va quruq sut kabi asosiy mahsulotlar olib kirishda yuzaga kelayotgan qiyinchiliklar narxdan tashqari, bozordagi barqarorlikka ham bevosita ta’sir qilmoqda.

“Masalan, quruq sut Belarus va boshqa davlatlardan farqli narxlarda yetkazib berilmoqda, Qozog‘istondagi transport va logistika masalasi tadbirkorlar tomonidan doimiy to‘siq sifatida tilga olinadi. Palma yog‘i, shakar yoki kakao bozoriga yetib borish jarayoni esa murakkab: tranzit davlatlarda bojxona ruxsatnomalari, transport tariflari hamda vaqtinchalik to‘siqlar mahsulot narxiga bevosita ta’sir qilyapti. Shu sababli, biz faqat tariflarni muvofiqlashtirish bilan cheklanmasligimiz, butun yetkazib berish zanjirini optimallashtirishimiz kerak”, – deydi oziq-ovqat sanoati uyushmasi raisi Bahodir Umirshayxov.

Ta’kidlanishicha, yagona va barqaror shartlarni yaratish uchun tranzit hamda bojxona tartiblari soddalashtirilishi, xalqaro transport standartlari muvofiqlashtirilishi va tariflar bo‘yicha yagona yondashuv joriy etilishi lozim. Shu yo‘l bilan mahsulot olib kelish jarayonidagi to‘siqlar bartaraf etilib, narx va yetkazib berish tezligi barqarorligini ta’minlash mumkin.

Tarif va notarif tartiblar: soddalashtirish zarurati

Shuningdek, import qilinayotgan mahsulotlarga qo‘llanayotgan tarif va notarif tartiblar bilan bog‘liq muammolar ham tahlil qilindi. Tadbir ishtirokchilari mavjud tartib-taomillarni osonlashtirish, byurokratik to‘siqlarni kamaytirish va jarayonlarni tezlashtirish bo‘yicha takliflar bildirdi.

“Hozirda, masalan, konservatsiya qilingan tayyor mahsulotlar, go‘sht mahsulotlari, sut va sut mahsulotlari hamda boshqa oziq-ovqatlar bir necha laboratoriya tekshiruvlaridan o‘tishi qat’iy talab etilyapti. Ushbu jarayonning murakkabligi bozordagi raqobatga ta’sir qilmoqda. Birinchidan, har bir qo‘shimcha tahlil mahsulot tannarxini oshiradi. Tovar yetkazib beruvchi kompaniya laboratoriya to‘lovlari, transport xarajatlari va qo‘shimcha vaqtni hisobga olgan holda narxni oshirishga majbur bo‘ladi. Oqibatda oxirgi iste’molchiga yetib boradigan mahsulot narxi sezilarli darajada yuqorilaydi, bu esa iste’molchilar tanlovini cheklaydi va bozorda narx raqobatini susaytiradi.

Ikkinchidan, murakkab sertifikatlash jarayoni yetkazib berish muddatini uzaytiradi. Mahsulotlar ko‘plab laboratoriya tekshiruvlaridan o‘tishi shartligi sababli import jarayoni bir necha hafta yoki hatto oylar davom etishi mumkin. Mazkur holat tovarning bozorga tez yetib borishini sekinlashtirib, xomashyo va tayyor mahsulotlar zaxiralarini saqlash xarajatlarini ham oshiradi. Shu tariqa, logistik xarajatlar ortadi, ta’minot zanjirida uzilishlar yuzaga keladi va kompaniyalar mahsulotni vaqtida yetkazishda qiyinchilikka duch keladi.

Uchinchidan, ortiqcha va murakkab sertifikatlash jarayoni kontrafakt tovarlarning bozorga kirishiga ham bilvosita sharoit hozirlaydi. Ayrim ishlab chiqaruvchilar yoki importyorlar standartlarga javob bermagan mahsulotlarni rasmiy yo‘llar bilan yetkazib bera olmagan holatlarda yashirin yo‘llar yoki “qorabozor” orqali mahsulotlarni bozorga kiritishga majbur bo‘ladi”, – deydi tadbirkor Ulug‘bek Rahimov.

Tadbirkorlar bu muammoni xalqaro sertifikatlarga ega laboratoriyalar tomonidan o‘tkazilgan tahlil natijalarini qabul qilish orqali hal qilishni taklif etdi. Ularning fikricha, bu tizim import jarayonini soddalashtiradi, mahsulot tannarxini pasaytiradi va mahalliy ishlab chiqaruvchilar uchun raqobat afzalliklarini oshiradi.

Qurilish va sanoat loyihalarida hamkorlik

Bundan tashqari, qurilish korxonalari va boshqa sanoat kompaniyalarining yirik xalqaro loyihalarda ishtiroki masalasi ham muhokama qilindi. Mutaxassislar mahalliy kompaniyalarning xalqaro tenderlarda faol ishtirok etishini rag‘batlantirish, yuzaga keladigan moliyaviy, huquqiy va texnik to‘siqlarni bartaraf etish bo‘yicha takliflar berdi.