Ukrainada yangi bosh qo‘mondon – Mixail Drapatiy. U haqda nimalar ma’lum?

Volodimir Zelenskiy general Mixail Drapatiyni Ukraina qurolli kuchlarining yangi bosh qo‘mondoni etib tayinladi. U bu lavozimda siyosiy inqiroz fonida iste’foga chiqarilgan general Oleksandr Sirskiyni almashtirdi: avvalroq mudofaa vaziri, o‘tgan hafta iste’foga chiqarilgan Mixail Fedorov Sirskiyni intriga qilishda va armiyadagi islohotlarga to‘sqinlik qilishda ayblagandi. Kiyev va Ukrainaning boshqa yirik shaharlarida Fedorov himoyasi uchun namoyishlar o‘tkazildi – norozilik aksiyalari ishtirokchilari Ukraina qurolli kuchlari bosh qo‘mondoni Sirskiyning iste’fosini ham talab qilishdi. Ukrainalik jurnalist Konstantin Skorkin Mixail Drapatiy haqida nimalar ma’lum ekani va uning bu lavozimga tayinlanishi – shunchaki Fedorovning iste’fosiga qarshi chiqqanlar uchun yon berish emasligi haqida hikoya qildi.

Zelenskiy 21 iyul kuni general Oleksandr Sirskiyni iste’foga chiqargani haqidagi bayonotida unga qilgan xizmatlari uchun minnatdorchilik bildirdi. Va uning o‘rniga keladigan yangi bosh qo‘mondon, Mixail Drapatiy bilan Ukraina qurolli kuchlarining kelgusidagi ustuvor yo‘nalishlarini belgilab olganini aytdi.

Ular orasida Rossiyaning frontorti hududlariga zarbalar, Ukraina osmonini Rossiya qurolli kuchlari hujumlari uchun yopish va safarbarlik mexanizmlarini takomillashtirish kabilar bor.

So‘nggi kunlarda Zelenskiy armiya qo‘mondonligi vakillari bilan uchrashib, bosh qo‘mondonlik uchun nomzodlarni saraladi. Birlashgan kuchlar qo‘mondoni lavozimida ishlab kelgan general Drapatiy eng ehtimoliy nomzodlar qatorida edi.

2014 yilda Mixail Drapatiy mayor sifatida Donbassda jang qilgan. 2022 yilga kelib u allaqachon brigada generaliga aylangandi

43 yoshli Mixail Drapatiy ukrain harbiylarining yangi avlodiga mansub – ular sovet qurolli kuchlarida xizmat tajribasiga ega emas va karerasini mustaqil Ukraina armiyasida boshlagan. Drapatiy mamlakatning zamonaviy tarixidagi eng yosh bosh qo‘mondon bo‘ladi. Ungacha bunday maqom 48 yoshida ushbu lavozimni egallagan Valeriy Zalujniyda edi.

Mixail Drapatiy 1982 yilda Ukraina g‘arbida, Xmelnitskaya oblastining Kamenets-Podolskiy shahrida tug‘ilgan. 2004 yil Xarkiv tank qo‘shinlari institutini tamomlagach, harbiy faoliyatini leytenant unvonida Kiyev oblastining Belaya Tserkov shahridagi 72-alohida mexanizatsiyalashgan brigadada boshlagan.

2014 yil bahorida Donbassda ayirmachilik harakati boshlanganida 72-brigada Mariupol atrofiga tashlangandi. Drapatiy bu vaqtda mayor unvonida brigadaning 2-batalyoni komandiri edi. O‘zini o‘zi e’lon qilgan DXR tarafdori bo‘lgan otryadlar ushbu shaharni egallab olgandi va 2014 yil 9 may kuni mayor Mixail Drapatiy rahbarligidagi batalyonga ayirmachilar qo‘liga o‘tgan politsiya mahkamasini qaytarib olish amaliyotiga ko‘maklashish bo‘yicha topshiriq beriladi.

Harbiy amaliyot boshlangach, Drapatiy boshqaruvida bo‘lgan va tanklar kolonnasi boshida harakatlangan BMP (jangovar harbiy mashina) ayirmachilar Mariupol ko‘chalaridan biriga o‘rnatgan barrikadani buzib o‘tadi. Ushbu holat guvohlardan biri tomonidan videoga olinadi va internetda virusdek tarqalib, Ukraina sharqida boshlangan urush ramzlaridan biriga aylanadi.

«Mexanik-haydovchi qarshimizda bir metrdan balandroq barrikada borligini aytib, nima qilishni so‘radi. Men esa shturm qilishimizni aytdim. Bu video butun dunyo bo‘ylab tarqalib ketdi», – deya xotirlagan bu voqeani keyinroq Drapatiy «Armiya FM» uchun bergan intervyusida.

O‘shanda ukrain qo‘shini o‘tkazgan amaliyot muvaffaqiyatsiz tugagan: Mariupol 2014 yil iyuniga qadar ayirmachilar qo‘lida qolgan, bir oy o‘tibgina «Azov» va «Dnepr-1» batalyonlari ularni shahardan siqib chiqargan.

2014 yil iyun oyi boshida Drapatiy boshchiligidagi batalyon Rossiya-Ukraina chegarasidagi amaliyotda ishtirok etadi. Bu amaliyotning maqsadi – Rossiyadan ayirmachilarga ta’minot yo‘lini to‘sib qo‘yish edi. Ukrain harbiylari Rossiya armiyasi tomonidan o‘qqa tutiladi va Izvarino qishlog‘ida qurshovga tushib qoladi, u yerdan og‘ir janglar bilan chiqishga to‘g‘ri keladi.

Keyinroq Drapatiy bu voqeani shunday eslaydi:

Shunday kunlar bo‘ldiki, bizni yetti soatlab har xil artilleriya va minomyotlardan tinimsiz o‘qqa tutishdi. Kuchlar teng emasdi, yordam yetib kelmasdi, o‘q-dorilar tugab borar, texnikalarning deyarli hammasi ishdan chiqqandi. Shundan so‘ng bo‘linmalar yorib o‘tishga kirishdi. Hamma ham chiqa olmadi, yorib o‘tganlar esa haqiqatan ham qahramon bo‘lishdi.

Yakunda uning boshchiligidagi ukrain guruhi qurshovni yorib o‘tadi va asosiy kuchlarga kelib qo‘shiladi. Ukrain harbiylari jangovar texnikalarning katta qismini saqlab qolishga erishadi.

O‘shanda Rossiya ta’siridagi kuchlar Ukraina qurolli kuchlariga qurshovdan chiqish uchun «yashil yo‘lak» taklif qilgandi (bu holda qurol va texnikalarni tashlab chiqishga to‘g‘ri kelgan bo‘lardi). Ammo Drapatiy jang orqali chiqishga qaror qiladi.

Keyingi voqealar u to‘g‘ri qaror qabul qilganini ko‘rsatdi: 2014 yil avgustida Ilovaysk yaqinida xuddi shunday holatga tushib qolgan ukrain guruhi dushmanning va’dasiga ishonadi va qurshovdan chiqayotganida makkorlarcha o‘qqa tutiladi. Vladimir Putin o‘shanda «ukrainalik harbiylar ayirmachilar tomonidan taqdim etilgan pauzadan harbiy harakatni davom ettirishda foydalangani»ni aytgandi.

Izvarinodagi qahramonlikdan keyin Drapatiyga podpolkovnik unvoni beriladi. U ma’lum vaqt Kiyev milliy mudofaa universitetida tahsil oladi, ammo 2016 yilda aksilterror amaliyot zonasiga (ATO) qaytadi: avvaliga 30-alohida mexanizatsiyalashgan brigada shtabi boshlig‘i sifatida xizmat qiladi, keyinchalik 58-alohida motopiyodalar brigadasi qo‘mondoniga aylanadi (u bu brigadani 2019 yilga qadar boshqaradi, Avdiyivkada va Baxmut trassasida muhim vazifalarni bajaradi).

2019 yilda muddatidan oldin polkovnik unvonini oladi, 2021 yilda Milliy mudofaa universitetining eng yaxshi bitiruvchisi sifatida Britaniyaning Queenʼs Sword harbiy mukofoti bilan taqdirlanadi. Mukofotni unga Buyuk Britaniyaning o‘sha vaqtdagi elchisi Melinda Simmons tomonidan topshiriladi.

2021 yil avgustida Drapatiy Ukraina qurolli kuchlari Birlashgan kuchlari (Donbassdagi harbiy guruh) qo‘mondoni o‘rinbosari etib tayinlanadi. U qo‘shinlar tayyorgarligiga mas’ul bo‘ladi va o‘sha yili brigada generali unvonini oladi.

Drapatiy 2022 yilgi kuzgi qarshi hujumda o‘zini ko‘rsatgandi. Keyin esa uning nomiga dog‘ tushadi

Keng ko‘lamli urush boshlangach, Mixail Drapatiy «Janub» operativ qo‘mondonligiga boshliq bo‘ladi. Uning qo‘shinlari prezident Zelenskiy tug‘ilgan yurt, Kriviy Rihni Rossiya yurishidan mudofaa qiladi.

2022 yil avguste – noyabr oylarida Drapatiy Ukraina qurolli kuchlarining Xerson shahri va shu nomli oblastning Dnipro daryosi o‘ng sohilidagi qismini ozod etish uchun o‘tkazilgan muvaffaqiyatli amaliyot rahbarlaridan biri bo‘ladi. Ukraina mudofaa vazirligi Drapatiyning Xerson uchun jangdagi xizmatlarini yuksak baholagan.

2024 yil fevralida Drapatiyni Ukraina qurolli kuchlari Bosh shtabi boshlig‘i o‘rinbosari etib tayinlashadi.

Rossiya armiyasining Xarkiv oblastiga uyushtirgan yangi yurishi vaqtida, 2024 yilning may – sentyabr oylarida, general Drapatiy «Xarkiv» operativ-taktik qo‘shinlar guruhi boshlig‘i edi, guruh uning boshchiligida Rossiya armiyasi yurishini to‘xtatadi.

Xarkiv yo‘nalishida front barqarorlashgach, sentyabr – noyabr oylarida Drapatiy Donbass frontining bir qismi uchun mas’ul bo‘lgan «Luhansk» qo‘shinlar guruhini boshqaradi. Shu vaqtda u general-mayor unvonini oladi.

Ushbu harbiy amaliyotlardagi ishtiroki Drapatiyning armiyadagi obro‘sini ko‘taradi. Uning qo‘l ostidagilar «Ukrainskaya pravda» bilan suhbatda uni askarlar hayotini ehtiyotlovchi va yo‘qotishlarni imkon qadar kamaytirish uchun barcha ishni qiladigan qo‘mondon sifatida ta’riflashgan.

2024 yil noyabrida general Drapatiy Ukraina qurolli kuchlari quruqlik qo‘shinlari qo‘mondoniga aylanadi (undan oldinroq ushbu lavozimda ishlagan general Oleksandr Sirskiy o‘sha yil boshida bosh qo‘mondon lavozimiga o‘tgandi).

Ammo 2025 yil yozida Drapatiy iste’fo beradi. U Sumi oblastidagi o‘quv poligonida harbiylar o‘limi uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga oladi. O‘shanda mashg‘ulot vaqtida poligonga Rossiya «Iskander» raketasi bilan zarba bergan, natijada 12 kishi halok bo‘lgandi. O‘shanda Drapatiy «mavjud vaziyatni o‘zgartira olmagani» uchun o‘zini ayblagan.

Lekin ikki kun o‘tib generalni Ukraina qurolli kuchlari Birlashgan kuchlari qo‘mondonligiga tayinlashadi – bu Ukraina qo‘shinlarining qo‘shma operatsiyalarini rejalashtirish va o‘tkazish uchun mas’ul bo‘lgan strategik darajadagi harbiy boshqaruv organidir. Rasman Drapatiy armiyada bosh qo‘mondon va Bosh shtab boshlig‘idan keyingi uchinchi odamga aylanadi.

O‘sha vaqtda Mudofaa vazirligini boshqargan Rustem Umerov Drapatiy «100 foiz front bilan mashg‘ul bo‘lish» va «faqat harbiy masalalarga e’tibor qaratish» uchun Birlashgan kuchlar qo‘mondoni etib tayinlanganini ma’lum qiladi. Generalning o‘zi tayinlovni «prezident bilan uzoq suhbatdan so‘ng» qabul qilganini aytadi.

2025 yil oktyabrida Mixail Drapatiy Xarkiv yo‘nalishi himoyasi uchun mas’ul bo‘lgan Birlashgan kuchlar guruhi boshlig‘i etib tayinlanadi. Amalda general vakolatlari torayishini anglatgan bu o‘zgarish Ukraina matbuotida Drapatiy va bosh qo‘mondon Sirskiy o‘rtasidagi ziddiyat bilan bog‘langandi. Xabarlarda Sirskiy ushbu mashhur qo‘mondon kelgusida o‘zining o‘rniga da’vogar bo‘lishidan cho‘chiganiga ishora qilinadi.

Sirskiy va mudofaa vaziri Fedorov o‘rtasidagi mojaroda general Drapatiy o‘z adashini qo‘lladi

2026 yil yanvar oyida Ukraina qurolli kuchlariga yangi mudofaa vaziri Mixail Fyodorov kelishi bilan, birinchi navbatda, texnik modernizatsiya sohasida keng ko‘lamli islohotlar boshlandi.

General Drapatiy islohotlar tarafdori edi, bosh qo‘mondon Sirskiy esa Fedorov bilan ziddiyatga bordi (oxir-oqibat prezident Zelenskiy bunday mojaro chiqqanini tan oldi; Sirskiyning o‘zi buni rad etdi).

Fedorov va Drapatiyning hamkorligi armiya rahbariyatida norozilik uyg‘otdi. Sobiq vazirning so‘zlariga ko‘ra, u general Sirskiydan bir necha marta hayfsan olgan. Mojaro Fyodorovning iste’fosi bilan yakunlandi, bu esa siyosiy inqirozga sabab bo‘ldi. Drapatiy, o‘z navbatida, ishdan bo‘shatilgan mudofaa vazirini ochiq qo‘llab-quvvatlagan kam sonli yuqori martabali harbiylardan biri bo‘lib chiqdi.

Hukumat inqirozi va ukrainlarning Fedorov iste’fosiga qarshi noroziliklari fonida Zelenskiy yuqori martabali harbiylar bilan bir necha uchrashuvlar o‘tkazib, armiya va frontdagi vaziyatni aniqlashtirib oldi. Bu Ukraina qurolli kuchlarining yangi bosh qo‘mondoni lavozimiga kastingga o‘xshardi. Bir necha yuqori martabali harbiylar general Sirskiyni himoya qilishgan, ammo namoyishchilar uning iste’fosini talab qilishda davom etayotgandi.

21 iyul kuni prezident Zelenskiy Oleksandr Sirskiyni iste’foga chiqarish va Mixail Drapatiyni Ukraina qurolli kuchlarining yangi bosh qo‘mondoni etib tayinlash to‘g‘risidagi qarorini e’lon qildi.

Drapatiy Zelenskiyga bildirilgan ishonch uchun, Sirskiyga esa «Ukraina armiyasini mustahkamlash bo‘yicha izchil ishlari uchun» minnatdorchilik bildirdi. Iste’foga chiqayotgan general, o‘z navbatida, vorisiga «hujum qilayotgan» armiya qoldirayotganini aytdi.

«Reyting» guruhi o‘tkazgan so‘rovnomaga ko‘ra, Sirskiyning iste’fosini ukrainlarning 55 foizi ma’qullagan (so‘ralganlarning 72 foizi esa mudofaa vaziri Fedorovning iste’fosiga qarshi chiqqan).

Mixail Drapatiy allaqachon dastlabki tayinlovlarni amalga oshirdi. General-mayor Igor Skibyuk Bosh shtabning yangi rahbari bo‘ldi, u bungacha desant-shturm qo‘shinlariga qo‘mondonlik qilgan. U 2022 yilda Drapatiy bilan birga Xersonni ozod etish uchun birga jang qilgan.

Sobiq bosh qo‘mondon Valeriy Zalujniy (hozirda – Ukrainaning Londondagi elchisi) yangi bosh qo‘mondonga «juda qiyin bo‘lishi»ni aytdi: «[Drapatiyga] u tasavvur qilganidan ancha qiyin bo‘ladi. Biroq Mixail endi hech qachon uyalmasligi aniq. Or-nomusli odamning qo‘rqadigan odami bo‘lmaydi, shuning uchun uning yo‘qotadigan narsasi yo‘q. Uning bor-yo‘g‘i – faqat burchdir».

Sobiq mudofaa vaziri Mixail Fedorov Drapatiyni «bir qultum toza havo va yangi umid manbayi» deb atagan.

Drapatiyning nomzodi prezident ofisi rahbari Kirill Budanov tomonidan qo‘llab-quvvatlangan. Ukrainalik politolog Volodimir Fesenko bosh qo‘mondon almashishi yuzasidan bergan izohida Sirskiyning ketishi va Drapatiyning kelishi – shunchaki jamoatchilik noroziligiga yon berish emas, balki «Ukraina qurolli kuchlari bosh qo‘mondonligi uchun kam sonli nomzodlar orasida Drapatiy nisbatan eng munosibi ekanini xolisona tan olish» ekanini ta’kidladi.