22 iyul kuni AQSh va Saudiya Arabistoni Ar-Riyodga AQSh texnologiyalaridan foydalangan holda uranni boyitish hamda yadro reaktorlarini qurishga ruxsat beruvchi kelishuvni e’lon qilgan edi. Bu kelishuv Vashington Eron oldiga qo‘ygan BMTning to‘satdan o‘tkaziladigan tekshiruvlarini nazarda tutmaydi.
Payshanbaga kelib AQSh prezidenti Donald Tramp Truth Social'dagi sahifasida shunday deb yozdi: «Fuqarolik yadroviy kelishuvi (Materiallarni boyitish bo‘lmaydi!)... faqat Eron va BAA (va boshqalar) ega bo‘lgani kabi noharbiy foydalanishga taalluqli bo‘lib, tasdiqlanadi. Ammo, u to‘liq - Saudiya Arabistonining juda hurmatli va muvaffaqiyatli 'Ibrohim kelishuvlari'ga qo‘shilishiga bog‘liq bo‘ladi».
«Qo‘shma Shtatlar fuqarolik (boyitilmagan) yadroviy ob’yektlariga qarshi emas,» dedi Tramp.
Reuters’ga ko‘ra, AQSh prezidenti o‘zining postida aynan nimani nazarda tutgani aniq emas edi. Bu bayonot qurollarda ishlatiladigan yuqori darajada boyitilgan uranga taalluqli yoki yo‘qligi ham noma’lum. Qurol darajasidagi uran taxminan 90 foizgacha boyitiladi, yadro reaktorlari uchun yoqilg‘i esa 6 foizgacha boyitilishi kifoya.
AQSh Kongressi kelishuv kuchga kirguniga qadar uni ko‘rib chiqish uchun 90 sessiya kuniga ega bo‘ladi. Shuningdek, kelishuvning uranni boyitish qismi bo‘yicha ikki yillik texnik-iqtisodiy asoslash o‘tkazilishi ko‘zda tutilgan.
Avvalroq, Amerika va isroillik siyosatchilar qirollikka katta yon berilgan ushbu rejaga qarshi ekanini ochiq aytib kelishayotgandi. Ular Saudiya fuqarolik loyihasidan yadro qurolini ishlab chiqishda foydalanishi mumkinligidan xavotirda.
Saudiyaning Vashingtondagi elchixonasi Trampning ushbu postiga hozircha izoh bermadi. Tramp bitimni Isroil bilan bog‘lashidan oldin, Saudiya Arabistoni ushbu kelishuv energiya manbalarini diversifikatsiya qilish hamda yadroviy xavfsizlik, muhofaza va qurollarni tarqatmaslik bo‘yicha «eng yuqori xalqaro standartlar»ni o‘z ichiga olishini ma’lum qilgandi.
Oq uy matbuot kotibi Karolin Levitt ham Tramp Ko‘rfaz va arab ittifoqchilari bilan ushbu kelishuvni «Ibrohim kelishuvi»ga bog‘lash haqida ko‘p marotaba gaplashganini ta’kidladi.
White House press secretary Karoline Leavitt reiterated that President Trump conditioned a civilian nuclear cooperation deal with Saudi Arabia on Riyadh normalizing relations with Israel, an action the kingdom has so far refused to take https://t.co/mTe43OGefS pic.twitter.com/brMGZkA1T5
- Reuters (@Reuters) July 23, 2026
«Kelishuvni yakunlash uchun saudiyalik hamkasblarimiz bilan muloqotni davom ettiramiz va umid qilamizki, ular tez orada 'Ibrohim kelishuvlari'ga qo‘shilishadi,» dedi Levit Oq uyda jurnalistlarga.
Levit Tramp ushbu postni e’lon qilganidan keyin valiahd shahzoda Muhammad bin Salmon bilan gaplashganiga ishonmasligini, ammo bu masala avvalgi suhbatlarda ko‘tarilganini aytdi.
«Ibrohim kelishuvlari» va boyitilgan uran
Birlashgan Arab Amirliklari va Bahrayn 2020 yilda, Trampning birinchi muddatida «Ibrohim kelishuvlari»ni imzolagan bo‘lib, so‘nggi chorak asr davomida Isroilni tan olgan birinchi arab davlatlariga aylandi. Keyinchalik Marokash va Sudan ham ularning izidan bordi. Qirollik esa Falastin davlatchiligi sari aniq yo‘l ko‘rinmaguncha unga qo‘shilishni rad qilib kelmoqda.
Saudiyaga qo‘yilgan ushbu shartni Isroil payshanba kuni mamnuniyat bilan kutib oldi. «Saudiya Arabistonining 'Ibrohim kelishuvlari'ga qo‘shilishi Yaqin Sharqda tinchlik o‘rnatish yo‘lidagi tarixiy sakrash bo‘lar edi,» deyiladi Isroil bosh vaziri idorasining bayonotida.
Chorshanba kuni Tramp ma’muriyati fuqarolik yadroviy kelishuvi AQShning Atom energiyasi to‘g‘risidagi qonuni va qurollarni tarqatmaslik to‘g‘risidagi halqaro bitimlarga mos kelishini ma’lum qildi.
New York Times'ga ko‘ra, bitim Saudiya Arabistoniga uranni boyitish va yadroviy chiqindilarni qayta ishlash imkonini beradi. Ularning ikkalasi ham yadro qurolini yaratishga olib boruvchi ehtimoliy yo‘llardir. BAA 2009 yilda AQSh bilan shunday kelishuv imzolaganda ushbu ikki huquqdan voz kechishga rozi bo‘lgandi.
