Telegrafdan kvant kompyuterlarigaça: 7 gigantning evolyutsiyasi

Corning 1851 yilda Massaçusetsda kiçik şişasozlik ustaxonasi sifatida boşlangan va tez orada Nyu-York ştatining Korning şahriga köçib, aniq (pretsizion) şişa işlab çiqaruvçi sifatida nom qozongan. Ön yillar davomida kompaniya lampalar va elektr lampoçkalari uçun şişa işlab çiqargan, XX asrda esa issiqqa çidamli Pyrex şişasini hamda yuqori aniqlikdagi optika (jumladan teleskop oynasi)ni yaratgan.

XX asr oxiri — XXI asr boşida Corning zamonaviy texnologiyalar uçun juda muhim bölgan maxsus materiallarga e’tiborni qaratdi: yuqori tezlikdagi tarmoqlar uçun öta toza optik tola va ekranlar uçun kimyoviy mustahkamlangan Gorilla Glass. Gorilla Glass’ning “unutilgan” texnologiyadan smartfonlar uçun asosiy komponentga aylanişi Apple bilan hamkorlik orqali röy bergan. Bugun Corning laboratoriya idişlaridan tortib smartfon displeylarigaça, global internet trafigini taşiydigan optik tola “yadrolari”gaça materiallar işlab çiqaradi.

Nokia

Nokia telefon brendi bölsa-da, avvaliga sellyuloza-qoğoz korxonasi sifatida boşlangan. 1865 yilda kon muhandisi Fredrik Idestam Finlandiya janubida yoğoç massasini qayta işlaş zavodini oçgan, keyinroq esa Nokianvirta daryosi böyida ikkinçi zavodni taşkil etgan — aynan şu joy kompaniyaga nom bergan.

XX asrda Nokia fin rezina va kabel mahsulotlari işlab çiqaruvçilari bilan birlaşib, biznesini kengaytirgan: şinalar, rezina poyabzal va elektr kabellari ham mahsulot qatorida bölgan. Keyinçalik kompaniya telekommunikatsiyaga ixtisoslaşib, 1990-yillarda mobil telefonlar işlab çiqarişda dunyo yetakçisiga aylandi.

Bugun Nokia tarmoq infratuzilmasi, dasturiy ta’minot va texnologiya litsenziyalaş bilan şuğullanadi. Kompaniya 5G tarmoqlarini joriy etişda muhim örin tutadi va katta patent portfeliga ega. 150 yilligini nişonlar ekan, Nokia özgarişlar tarixi — sellyuloza va rezinadan tortib, mobil aloqa va tarmoq texnologiyalarigaça doimiy transformatsiya namunasi ekanini ta’kidlagan.

AT&T

AT&T tarixi Aleksandr Grem Bell 1876 yilda telefonni ixtiro qilişi va uni tijoratlaştiriş uçun birinçi Bell kompaniyalari taşkil etilişiga borib taqaladi. 1885 yilda butun AQŞ böylab şaharlararo telefon liniyalarini quriş va işlatiş maqsadida American Telephone & Telegraph (AT&T) tuzilgan. Tez orada u AQŞ aloqa taraqqiyotini belgilab bergan Bell tizimining markaziy böğiniga aylangan.

XX asrning katta qismida AT&T tartibga solinadigan monopoliya sifatida işlab, amerikaliklarning muloqot uslubini şakllantirgan — ovoz aloqasidan to ma’lumot uzatişgaça. Uning ilmiy bölinmasi Bell Labs sanoat laboratoriyalari tarixida eng nufuzlilardan biri bölib, tranzistor, axborot nazariyasi va hisoblaş hamda tarmoqlar sohasidagi asosiy yutuqlarni bergan.

Bu davr 1984 yilda AQŞ regulyatorlari raqobatni kuçaytiriş uçun Bell tizimini bölib yuborgani bilan yakunlangan. AT&T parçalanişdan keyin ham qator qöşilişlar orqali pozitsiyasini tiklab, bugun simsiz aloqa, keng polosali internet va korporativ kommunikatsiyalar böyiça yirik operatorlardan biri bölib qolmoqda.

General Electric

General Electric (GE) tarixi Tomas Edisonning 1870-yillar oxiridagi elektr texnikasi loyihalaridan boşlanadi. Kompaniya hozirgi körinişida 1892 yilda Edison General Electric va uning raqibi Thomson-Houston qöşilişi natijasida taşkil topgan.

XX asrda GE Amerika sanoat ixtiroçiligi va ommaviy işlab çiqariş ramziga aylandi: generatorlar va lampoçkalardan tortib, reaktiv dvigatellar, tibbiy vizualizatsiya va ilk hisoblaş tizimlarigaça. Keyingi ön yilliklarda kompaniya yirik restrukturizatsiya va bölinmalarni ajratiş jarayonlarini ötkazgan bölsa-da, uning ta’siri hali ham maişiy texnika, aviatsiya va energetika texnologiyalarida seziladi.

GE Dow Jones Industrial Average indeksiga kiritilgan dastlabki 12 kompaniyadan biri bölgan va ön yillar davomida boşqaruv amaliyotlari hamda sanoat ilmiy-tadqiqot işlari uçun “poligon” vazifasini ötagan.

IBM

IBM 1911 yilda Computing-Tabulating-Recording Company (CTR) nomi bilan — perfokart tabulyatorlari, tarozi va iş vaqti hisoblagiçlarini işlab çiqaruvçi kompaniyalar birlaşmasi sifatida taşkil etilgan. 1924 yilda u International Business Machines nomini olgan. XX asrning katta qismida IBM korporativ hisoblaşda yetakçi bölib, davlat idoralari, banklar va yirik biznes işlatgan meynfreymlar hamda standartlaşgan perfokart tizimlarini taklif qilgan.

Keyinçalik IBM serverlar, middleware dasturiy ta’minoti va IT-xizmatlarga ötdi, sönggi yillarda esa sun’iy intellekt va kvant tadqiqotlariga yönaldi. 2011 yilda IBM’ning Watson tizimi Jeopardy! teleşousida çempionlarni yengib, kompaniyaning SI tomon burilişini ramziy tarzda körsatgan. Bugun IBM kvant hisoblaşga sarmoya kiritib, perfokart maşinalaridan boşlangan yölini davom ettirmoqda.